روسیه و کوبا؛ احیای روابط استراتژیک

علی تتماج
روسیه و کوبا هرچند از بعد مسافتی فاصله بسیاری با یکدیگر دارند اما در قالب اهداف مشترک روابط فراگیری را در چند دهه اخیر تجربه کرده اند، شاید بتوان گفت که آغاز جنگ سرد در دهه 50 و تشدید رقابت های نظامی و استراتژیک میان شوروی سابق و ایالات متحده آمریکا پیش زمینه ای برای آغاز و توسعه روابط دو کشور بود که اوج آن را در بحران موشکی کوبا در دهه 60 می توان مشاهده کرد. پس از پایان جنگ سرد و معطوف شدن روسیه به تحولات داخلی و منطقه ای تا حدودی از حجم مراودات نظامی میان کوبا و روسیه کاسته شد به گونه ای که کوبا جای خود را به ونزوئلا داد. نکته قابل توجه در روند تحولات مسکو و هاوانا گرایش دوباره روسیه به توسعه روابط با کوبا است. در هفته های اخیر مقامات کرملین مواضع دوستانه گسترده ای در قبال کوبا اتخاذ کرده اند به گونه ای که مدودوف و پوتین رئیس جمهور و نخست وزیر روسیه در کنار مقامات ارشد نظامی بر احیای روابط استراتژیک دو کشور تاکید کرده اند. در همین چارچوب نماینده مدودوف در دیداری با مقامات هاوانا اصل توسعه مناسبات استراتژیک و راهبردی میان طرفین را مورد تاکید قرار داد. این رویکرد مسکو به هاوانا در شرایط کنونی می تواند نتیجه تحولاتی بنیادین در ساختارسیاست خارجی و دفاعی مسکو و تحولات عرصه بین الملل باشد.
1) براساس دکترین جدید سیاست خارجی روسیه، تقویت مناسبات با کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین از اولویت های کاری دستگاه دیپلماسی روسیه عنوان شده است. مسکو تاکید کرده برای حضور در معادلات جهانی نیازمند بازیگری در این عرصه ها با داشتن پایگاه های ثابت و قابل اطمینان است. در حالی که ونزوئلا و بولیوی متحدان جدید مسکو در آمریکای لاتین می باشند، حضور کوبا در این جمع تقویت کننده مواضع روسیه خواهد بود. مسکو امید دارد تا از این طریق فعالیت سایر بازیگران بویژه آمریکا را در آمریکا لاتین کاهش دهد تا در لوای آن خود را همچنان قدرتی تاثیرگذار در عرصه جهانی معرفی نماید که در اقصی نقاط جهان دارای متحدان دائمی می باشد.
2) در دکترین نظامی روسیه ، آمریکا اولین دشمن مسکو معرفی گردیده که باید از هر ابزاری برای مقابله با آن بهره برداری شود. در مقطعی که آمریکا و اروپا در اقمار گذشته روسیه و اروپای شرقی به توسعه مناطق نفوذ خود می پردازند ، مسکو حضور گسترده تر در آمریکای لاتین را اساس استراتژی خود برای مقابله با دشمنانش می داند. مسکو در حالی برتقویت توان موشکی و راداری خود تاکید دارد که بخشی از این سیاست ها را در آمریکای لاتین و نزدیک مرزهای آمریکا اجرایی می کند. روسیه حتی از استقرار هواپیماها و سیستم موشکی خود در کوبا و ونزوئلا خبر داده تا تاکید بر دکترین نظامی گسترده اش در برابر توسعه طلبی آمریکا باشد. هر چند که مسکو در اندیشه تکرار بحران موشکی در دهه 60 نمی باشد اما امید دارد تا با تحرکات خود، واشنگتن و اروپا را به عقب نشینی از مرزهای روسیه و کاهش نظامی گری در عرصه جهانی وادار سازد.
در مجموع گرایش روسیه به کوبا تلاشی دوباره برای اجرای استراتژی های گسترده مسکو در عرصه جهانی است که محور آن را تقابل با آمریکا و اروپا تشکیل می دهد. در مقابل کوبا نیز از این موقعیت برای افزایش قدرت چانه زنی در برابر واشنگتن و کاهش تهدیدات این کشور استفاده می کند که مواضع اخیر مقامات کاخ سفید در برابر هاوانا، موفقیت نسبی این طرح را نشان داده است.