ضرب‌الاجل

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
داستان ضرب الاجل دو هفته ای ایران که بلافاصله پس از نشست گروه 1+5 و ایران در ژنو از سوی مقامات کاخ سفید مطرح شد ، حکایت از چه سناریویی داشت؟
چرا رایس در طول دوازده روز پس از نشست مزبور مکررا اعلام می کرد در صورتی که ایران ضرب الاجل زمانی تعیین شده برای برنامه هسته ای را به سخره بگیرد با تحریم های شدید تری مواجه خواهد شد؟
نکته اول: برای روشن شدن این موضوع باید دید که در نشست ژنو پیرامون این موضوع چه گذشت. می توان گفت وگوی سولانا پس از این نشست را یکی از منابع مهم توضیح دهنده مسئله فوق در نظر گرفت وی در این گفت وگو به صراحت ابراز امیدواری کرد که تا چند هفته دیگر بتوانیم از طریق ارتباط تلفنی یا ملاقات حضوری دیدگاه ها را تغییر بدهیم. وی در عین حال سخن از توافق دو هفته ای را نیز به میان آورد اما موضع وی به گونه ای بود که تاکیدی بر زمان دوهفته ای نداشت. از سوی دیگر سخنان جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ایران نیز که بلافاصله پس از نشست ژنو مطرح شد تایید کننده موضع سولانا بود. وی نیز زمان دو هفته ای را به عنوان یک توافق ابتدایی مطرح کرد اما هر نوع ضرب الاجلی را مردود دانست . نکته دوم: طرح ضرب الاجل به غیر از ناحیه کاخ سفید از سوی هیچ مقام دیگری از گروه 1+5 به میان نیامد و این امر نیز نشان دهنده این مسئله است که نشست ژنو اساسا در پی تعیین زمان مشخص برای پاسخگویی نبوده است بلکه به جهت توافقات ابتدایی که هم سولانا و هم جلیلی اذعان کرده اند، سازنده تلقی شد. نکته سوم: درخصوص ضرب الاجل در ابتدای امر واشنگتن با قاطعیت بر پاسخگویی ایران در روز تعیین شده ( یعنی شنبه 11 مردادماه ) تاکید کرد اما پس از طی ده روز از موضوع، تزلزل در ادبیات مقامات آمریکایی آشکار شد و از محتوای لحن آنها اینگونه بر می آمد که اگر یک هفته هم از ضرب الاجل تعیین شده تاخیر بیفتد خیلی مهم است. اما زمانی که روز شنبه یعنی روز موعود رسید مک کورمک سخنگوی آمریکا در پاسخ به سوالات خبرنگاران پیرامون ضرب الاجل اعلام کرد که من روزها را نمی شمارم آن زمان به زودی فرا می رسد.
با این بیان مشخص شد حرکت کاخ سفید یک «بازی رسانه ای» بود حال این سوال پیش می آید که این کشور چه مقاصدی را از این بازی ناشیانه دنبال می کرد. با توجه به روند های موجود چندگمانه قابل طرح است:
1- بر هم زدن روند مذاکرات ، نوع برخوردی که جمهوری اسلامی ایران در نشست 1+5 و ایران انجام داده بود از نظر تحلیل گران به عنوان یک اقدام غافلگیرانه تعبیر و تفسیر شد نتیجه مباحث نشست ژنو آنطور که کاخ سفید انتظارش را داشت، تحقق نیافت لذا اگر چه سولانا آن را سازنده اعلام کرد اما برای آمریکا چشم انداز متفاوتی جلوه می کرد و شاید به آنها این احساس دست داد که چیزی شبیه مدالیته ایران و آژانس در نیمه دوم سال 1386 در حال وقوع است. از همین رو با طرح ضرب الاجل زمانی و درخواست اقدامی از سوی ایران در این چارچوب زمانی که اساسا مورد بحث در نشست ژنو نبود، سعی داشت که ادامه مذاکرات را با تردید مواجه ساخته و نهایتا عقیم نماید.
2- گمانه دوم به این مسئله برمی گردد که آمریکا با تعیین ضرب الاجل یک جانبه علیه ایران سعی داشت که در تصمیم گیری ایران تاثیر بگذارد. زیرا در بحث های علمی گفته می شود که هر قدر فاصله میان زمان موجود برای تصمیم گیری و زمان لازم برای واکنش اندک باشد، تصمیم گیر دچار بحران تصمیم گیری شده و با محدودیت های گزینه ای روبه رو خواهد شد.
3- گمانه سوم این است که کاخ سفید با طرح این بحث سعی در سرپوش گذاشتن بر شکست سیاست هایش در قبال ایران را داشت. در واقع آمریکا در این نشست مجربترین دیپلمات خود را وارد کرده بود و یک انتظار داشت که با صحنه گردانی نشست ژنو ، ایران را در شرایط انتخاب تنها راه مجبور نماید. این در حالی است که نشست ژنو با ابتکار غافل گیرانه ایران مسیر دیگری را طی کرد.
4- آخرین گمانه این است که کاخ سفید در پی اعتبار و پرستیژ سازی خود پس از نشست ژنو بود. آمریکایی ها که با طرح رسانه ای ضرب الاجل خواستند اینگونه القاء نمایند که کاخ سفید با اقتدار تمام این نشست را هدایت کرده و نتایج ملموس و مقتدرانه ای که بدست آورده است. افزون بر این واشنگتن به جهت مسایل انتخاباتی داخل خود و وضعیت ناپایدار آن در عرصه بین المللی و منطقه خاورمیانه نیازمند جدی به اعتبارسازی بوده است.
با این همه، نحوه واکنش ایران به سناریوی آمریکایی ضرب الاجل و شرایط پیرامونی که برای ایران فراهم شده بود مانند حضور 118 کشور جنبش عدم تعهد در ایران و بویژه پایان یافتن ضرب الاجل ساختگی بدون اینکه اتفاقی بیافتد، نتایج این سناریو معکوس و وارونه گردید.