شکست سکولارها در ترکیه

علی یزدان‌پناه
ترکیه در یک سال گذشته به یکی از مراکز تحولات منطقه ای و بین المللی مبدل شده که تاثیر بسیاری بر سایر رخدادهای منطقه داشته است. ریشه اصلی تحولات ترکیه را می توان در رقابت میان اسلام گرایان و سکولارها دانست . پیروزی اسلام گریان در انتخابات سال گذشته و نخست وزیری اردوغان و سپس ریاست جمهوری عبدالله گل از حزب عدالت و توسعه اسلام گرا آغازی بر این رقابت ها است. گرایش دولت به انجام اصلاحات اسلامی نظیرآزادی حجاب در دانشگاه ها و برخی اصلاحات در ساختار اجتماعی ترکیه به تشدید این تقابل ها منجر شد. سکولارها و حامیان آنها در ارتش این روند را مغایر با اهداف و سیاستهای خود می دانستند و بار دیگر سناریوی مغایرت این رویکردها با قوانین آتاترک را مطرح کردند تا شاید بتوانند سرنوشت اربکان (1997) را برای اردوغان و حزب عدالت و توسعه تکرار نمایند. در این چارچوب آنها چند هدف عمده را پی گیری کردند. بخش نخست این طرح ها را می توان در دامن زدن به بحران های امنیتی و سیاسی مشاهده کرد. تاکید برناتوانی دولت در مقابله با فعالیت های تروریستی پ.ک.ک و نیز برگزاری تظاهرات های مردمی به معنای نشانه ای از نارضایتی مردم از اسلام گرایان در این چارچوب اجرا شد. به رغم تمام فعالیت های سکولارها، دولت با اجرای برخی اصلاحات اقتصادی و اجتماعی رضایت مردمی را جلب کردند در همین حال با سرکوب گسترده پ.ک.ک طرح دیگر سکولارها را برای دامن زدن به بحران های امنیتی خنثی ساختند.
در مرحله بعدی برخی نظامیان قدیمی و سکولارها طرح های جدید کودتا را ارائه کردند. این طرح ها در قالب فعالیت گروه «آرگنه کن» اجرا می شد که هدف نهایی آن ترور رهبران، ایجاد هرج و مرج و در نهایت کودتای نظامی بود. بیداری دولت و افشاگری های رسانه ای درباره عملکرد این گروه که با بازداشت های گسترده همراه شد، شکست دیگر سکولارها را در برابر اسلام گرایان به همراه داشت. در مرحله دیگر سکولارها ادعانامه ای مبنی بر نقض قوانین کشوری و لائیک از سوی دولت را به دادگاه قانون اساسی ارائه کردند تا شرایط برای انحلال حزب فراهم گردد. به رغم تمام این تدابیر، سرانجام دادگاه قانون اساسی رای به عدم خروج دولت از قوانین لائیک داد و حزب عدالت و توسعه صرفا به محدودیت های مالی محکوم شد در حالی که فعالیت های آن قانونی اعلام گردید.
مجموع تحولات ترکیه در یک سال گذشته نشانگر شکست های پیاپی سکولارها در برابر اسلام گرایان است که بیشتر به دلیل حمایت های مردمی از اسلام گرایان رقم خورده است. البته سکولارها و برخی نظامیان به فعالیت های خود برای به چالش کشاندن عدالت و توسعه ادامه می دهند که این زمینه ای برای بحران های جدید در ترکیه خواهد بود.