اسرائیل و هند در مسیر تقویت روابط راهبردی

بصیرت: هندوستان سال گذشته یک ماهواره جاسوسی اسرائیل را به فضا پرتاب کرد. این موضوع از چند جهت قابل بررسی است و سوالات بنیادی ذیل را مطرح می سازد:
1. اساسا " روابط هندوستان و اسرائیل از چه بردار راهبردی برخوردار است
2. با توجه به حساسیت هایی که جمهوری اسلامی و نیز کشورهای اسلامی و عربی نسبت به این روابط دارند استدلال هندوستان در تقویت مناسبات نظامی و استراتژیک با اسرائیل چیست
3. آیا تحکیم مناسبات استراتژیک هندوستان و اسرائیل بیشتر در جهت نزدیک شدن آن کشور به آمریکا است
تاریخچه روابط هندوستان و اسرائیل
سوابق همکاری های نظامی هندوستان و اسرائیل به ویژه در زمینه فضائی در شهریور 1386 منجر به پرتاب ماهواره اسرائیل شد . برخی از گزارش ها حاکی است که مهم ترین هدف این ماهواره نظارت و مراقبت از برنامه های هسته ای جمهوری اسلامی ایران است . این ماهواره 300 کیلوگرم وزن و « تکسار » نام دارد و قبل از آن نیز اسرائیل موفق به پرتاب ماهواره « افق 7 » به فضا شده بود . اما ماهواره دوم از قابلیت های بیشتری از جمله تکنولوژی پیشرفته راداری برخوردار است . لازم به اشاره است که در گذشته نیز هندوستان و اسرائیل از سوابق روابط نظامی و همکاری های دفاعی برخوردار بوده اند. در ادامه همکاری های مزبور یک فروند راکت هندی ماهواره اسرائیلی را به فضا پرتاب کرد.
بی شک پرتاب این ماهواره نقطه عطف مهمی در مناسبات نظامی اسرائیل و هندوستان می باشد. در واقع این پرتاب گام جدیدی در روابط استراتژیک دو کشور و فاکتور جدیدی در سناریوهای احتمالی امنیتی برای منطقه خاورمیانه به شمار می رود. مقامات هندی استدلال می کنند که توانمندی ها و ظرفیت های فضایی آن کشور به مرحله ای رسیده است که می تواند ماهواره سایر کشورها را در مدار زمین قرار دهد. سازمان پژوهش های فضایی هندوستان که متولی این پرتاب بوده است خود را یک مجموعه غیرنظامی معرفی می کند. این طور استنباط می شود که هندوستان و اسرائیل در تداوم مناسبات نظامی به این همکاری دست زده اند. ماموریت این ماهواره که ظاهرا نظارت بر فعالیت های هسته ای جمهوری اسلامی است و از فن آوری پیشرفته ای برخوردار است آن را قادر می سازد که تحت هر شرایط جوی ماموریت خود را انجام دهد.
منابع اسرائیلی گزارش دادند که پرتاب ماهواره جاسوسی اسرائیل توسط راکت هندی آن کشور را به یک همکار فعال در ارتقای امنیت اسرائیل مبدل کرده است . منابع مذکور می افزایند که حمله احتمالی اسرائیل به مراکز استراتژیک در ایران از هدایت شبکه ای ماهواره مذکور می تواند بهره مند شود. منابع دیگری یادآوری می کنند که همکاری جدید دو کشور می تواند به توسعه مناسبات پیشرفته تری در زمینه موشک رادار و ماهواره نیز بیانجامد. تداوم این نوع همکاری ها می تواند متقابلا هندوستان را به متحد نزدیک اسرائیل در آسیا مبدل کند. هندوستان خریدار مناسبی برای تسلیحات اسرائیل به شمار می رود. اسرائیل دومین تامین کننده تکنولوژی های مدرن دفاعی سیستم های جنگ الکترونیک موشکی و راداری و به ویژه آواکس به هندوستان به شمار می آید.
سوابق روابط سیاسی هندوستان و اسرائیل به سال ها قبل بازمی گردد . عادی سازی مناسبات دیپلماتیک دو کشور در سال 1371 آغاز گردید و به تدریج این روابط وارد حوزه همکاری های امنیتی شد. و اینک ابعاد همکاری های امنیتی ماهواره موشک هسته ای و تسلیحات استراتژیک را نیز شامل شده است . اگرچه تهدیدات پیش روی هندوستان و اسرائیل مشابه نیست و آنان دشمن مشترکی ندارند اما دو کشور به دنبال مدرنیزه کردن سیستم های دفاعی خود هستند. اسرائیل برای هندوستان منبع قابل اتکایی در جهت مدرنیزه کردن پروژه های جدید دفاعی به شمار می رود و هندوستان نیز برای اسرائیل متحد جدیدی در استراتژی پیرامونی آن کشور در آسیا محسوب می شود.
هندوستان; اسرائیل را در سال 1329 به رسمیت شناخت ولی به برقراری روابط کامل دیپلماتیک با آن کشور نپرداخت. احزاب سیاسی مخالف تحت تاثیر فضای ضداستعماری مانع از توسعه روابط این دو می شدند. از یک سو مسلمانان هندوستان خواستار حمایت از مردم فلسطین بودند. از سوی دیگر کشورهای عربی نیز درخصوص عدم ورود اسرائیل به جنبش غیرمتعهدها به هندوستان فشار وارد می کردند . مناسبات محدود نظامی اسرائیل با هندوستان در جنگ هند و چین در سال های 50 ـ1344 شروع شد . روابط محدود سیاسی بین دو کشور تا سال 1370 ادامه داشت . تا اینکه با پایان جنگ سرد هندوستان در جهت شکل دهی به سیاست جدید راهبردی خود اقدام نمود.
واکنش های منطقه ای
براساس برخی گزارشات پرتاب ماهواره اسرائیل توسط هندوستان بارها به علت فشار کشورهای عربی به ویژه کشورهای حاشیه خلیج فارس به تاخیر افتاده بود. هندوستان دارای منافع ریشه دار و استراتژیک در خاورمیانه و جدیدا در آسیای مرکزی است . منافع تجاری انرژی و اعزام کارگران هندی مهم ترین اولویت های هندوستان در بین کشورهای عربی و جهان اسلام به شمار می رود و مضافا هندوستان دارای جمعیت مسلمان است و توسعه مناسبات با کشورهای اسلامی می تواند توازنی را در بین مسلمانان آن کشور برقرار کند. اقتصاد رو به رشد هندوستان نیازمند شدید به واردات نفت و گاز از کشورهای دارنده منابع سرشار انرژی در منطقه است .
تجدیدنظر در سیاست خاورمیانه ای هندوستان که قبلا " بر حمایت از اعراب و فلسطینی ها استوار بود اکنون به سمت تقویت مناسبات استراتژیک با اسرائیل سوق پیدا کرده است . هندوستان تصور می کند که با مخالفت جدی از سوی اعراب مواجه نخواهد شد چون آنها خود پیشقدم مذاکره با اسرائیل بوده اند. روزنامه اسرائیلی اورشلیم پست علت واقعی تاخیر در پرتاب ماهواره جاسوسی اسرائیل از سوی هندوستان را فشارهای ایران احزاب اسلامی و احزاب چپ هندوستان ذکر می کند. منابع خبری گزارش می دهند که ایران ناخرسندی خود را از همکاری هندوستان در این باره اعلام کرده است . این منابع به نقل از اظهارات مقامات رسمی ایران می گویند که تهران دهلی نو را از عواقب و ابعاد این نوع همکاری برحذر داشته است .
اینکه هندوستان علی رغم آگاهی از حساسیت جمهوری اسلامی ایران مبادرت به پرتاب ماهواره اسرائیلی نموده است ظاهرا " مبتنی بر این فرض بوده است که چون ایران درگیر برنامه هسته ای خویش می باشد و در این راستا با چالش های غرب و نیز بحران روابط با غرب و سازمان ملل مواجه است لذا نمی تواند مخالفت موثر و جدی ای در این خصوص از خود نشان دهد.
تاثیر مناسبات نظامی هندوستان و اسرائیل برطرف های ثالث
توسعه مناسبات نظامی بین اسرائیل و هندوستان و از سوی دیگر گسترش روابط سیاسی هندوستان با آمریکا که ضمن آن قرارداد هسته ای دو کشور در سال 1386 انعقاد یافت و همچنین تمایل آمریکا برای ارتقای نقش منطقه ای هندوستان موجبات نگرانی کشورهای منطقه از جمله چین ایران و پاکستان شده است . یکی از اهداف آمریکا در رویکرد خود نسبت به هندوستان به مسئله روابط این کشور با ایران و اعمال فشار بر ایران تلقی می شود.علی رغم معامله هسته ای آمریکا با هندوستان شواهدی وجود دارد که ایالات متحده خواستار به تعویق افتادن پرتاب این ماهواره بوده است . زیرا این مسئله از یکسو به ابعاد جدید روابط آمریکا و پاکستان خدشه وارد می کند و از سوی دیگر حساسیت کشورهای عربی را در حمایت آمریکا از مناسبات جدید برمی انگیزد.
البته هندوستان علی رغم معامله بزرگ هسته ای با آمریکا هنوز نگاهی تردیدآمیز به آمریکا در خصوص مناسبات واشنگتن با اسلام آباد و پکن دارد. از این رو این نظریه که توسعه مناسبات آن کشور با اسرائیل در جهت استفاده از لابی اسرائیل در آمریکا بوده است تقویت می شود. خریدهای تسلیحاتی و تکنولوژیکی هندوستان از اسرائیل موجب تغییر نگرش آمریکا به هندوستان و احتمال فروش سیستم دفاع موشکی پاترویت به هندوستان شده است . هندوستان ضمن استقبال از تحریم فروش فالکون های اسرائیلی به چین خواستار خرید تسلیحات جدید دفاع هوایی و موشکی از آمریکا شده است .
از سوی دیگر هندوستان ظاهرا " درصدد است تا با تداوم خریدهای تسلیحاتی از اسرائیل دریچه فروش و دریافت تسلیحات و تجهیزات مشابه از آمریکا را وسیع تر کند. برای مثال معامله هسته ای آمریکا با هندوستان علی رغم اینکه آن کشور عضو معاهده منع اشاعه تسلیحات هسته ای نیست از جمله دستاوردهای هندوستان در استفاده از سکوی پرش اسرائیل در جلب حمایت آمریکا به شمار می رود . در دیدار 1386 بوش رئیس جمهور و سایر مقامات ارشد آمریکایی از جمله وزیر دفاع آن کشور از هندوستان به توافق دوطرف برای استقرار سیستم دفاع موشکی آمریکا در هندوستان مشابه استقرار آن سیستم در خاک اروپا انجامیده است . ازجمله تنش هایی که در این خصوص شکل خواهد گرفت رنجش چین و پاکستان از واشنگتن خواهد بود. بدیهی است همانطوریکه روسیه از استقرار سیستم دفاع موشکی در خاک اروپای مرکزی و شرقی سابق نگران است چین نیز از استقرار سیستم دفاع موشکی آمریکا در خاک هندوستان نگران خواهد بود . تصمیم آبان 1386 چین در جلوگیری از نزدیک شدن کشتی های آمریکایی به سواحل هنگ کنگ که حامل تجهیزات دفاع موشکی برای تایوان بودند می تواند ناشی از نگرانی جدی آن کشور از استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در خاک هندوستان باشد.
همان طوریکه اشاره شد بخش عمده ای از سیاست نزدیکی هند به اسرائیل ناشی از این دیدگاه است که ازطریق پنجره اسرائیل می توان به آمریکا نزدیک شد و علاوه بر آن با توجه به اینکه در حال حاضر توافق هسته ای آمریکا و هند در جریان است و تحقق آن بستگی به لابی موجود در آمریکا و اروپا دارد اسرائیلی ها می توانند در این باره کمک کنند ظاهرا " این امر می تواند انگیزه جانبی گام نهادن هندوستان در زمینه همکاری های جدی دفاعی با اسرائیل باشد.
نتیجه گیری
شکل گیری روابط هندوستان و اسرائیل از مولفه های مختلفی برخوردار است و از دیدگاه دو طرف به عنوان اقدامی سودمند که منافع طرفین را تامین می کند به آن نگریسته می شود.
اسرائیل به بازار گسترده و رو به رشد تسلیحاتی در هندوستان و فروش اقلام و فرآورده های نظامی خود که اغلب با تکنولوژی های پیشرفته آمریکایی و غربی تهیه شده چشم دوخته است .
متقابلا هندوستان نیز به اسرائیل به منزله تامین کننده ادوات نظامی و تکنولوژی های پیشرفته دفاعی که به آنها در بازارهای آمریکایی و اروپایی به آسانی دسترسی وجود ندارد می نگرد.
در سطح راهبردی ملاحظات دو طرف بر این مبنا استوار است که اسرائیل به هندوستان به عنوان یک قدرت در حال ظهور در آسیا می نگرد که می تواند بر روندهای جاری استراتژیک منطقه ای تاثیرگذار باشد و از همه مهم تر به عنوان عاملی جهت جلوگیری از روابط هند و ایران عمل نماید.
هندوستان به خوبی واقف است که چه هزینه هایی را در روابط استراتژیک با اسرائیل آن هم به شکل واکنش های منفی از سوی ایران و برخی کشورهای اسلامی و عربی دیگر ممکن است بپردازد و همچنین چه مخالفت هایی در داخل کشور از سوی جناح های سیاسی می بیند ولی با این حال ضمن ارزیابی نهایی میزان سود و زیان به پیشبرد این روابط در آینده می اندیشد.
هندوستان سال گذشته یک ماهواره جاسوسی اسرائیل را به فضا پرتاب کرد. گفته می شود مهمترین هدف این ماهواره نظارت و مراقبت از برنامه های هسته ای ایران است
بی شک پرتاب ماهواره « تکسار » نقطه عطف مهمی در مناسبات نظامی اسرائیل و هندوستان محسوب می شود
منابع اسراییلی معتقدند که در صورت حمله احتمالی اسرائیل به مراکز استراتژیک در ایران می توانند از هدایت شبکه ای ماهواره « تکسار » بهره مند شوند
اسرائیل دومین تامین کننده تکنولوژی های مدرن دفاعی سیستم های جنگ الکترونیک موشکی و راداری و به ویژه آواکس به هندوستان به شمار می آید
تجدید نظر در سیاست خاورمیانه ای هندوستان که قبلا بر حمایت از اعراب و فلسطینی ها استوار بود اکنون به سمت تقویت مناسبات استراتژیک با اسرائیل سوق پیدا کرده است
بخش عمده ای از سیاست نزدیکی هند به اسرائیل ناشی از این دیدگاه است که از طریق پنجره اسرائیل می توان به آمریکا نزدیک شد
اسرائیل به بازار گسترده و رو به رشد تسلیحاتی در هندوستان و فروش اقلام و فرآورده های نظامی خود که اغلب با تکنولوژی های پیشرفته آمریکایی و غربی تهیه شده چشم دوخته است
هندوستان به اسرائیل به منزله تامین کننده ادوات نظامی و تکنولوژی های پیشرفته دفاعی که به آنها در بازارهای آمریکایی و اروپایی به آسانی دسترسی ندارد می نگرد