اخلاق انتخاباتی

اسماعیل کوشکباغی
در دنیای امروز انتخابات به عنوان نماد شرکت مردم در سرنوشت خود و مظهر آزادی شناخته شده و در جامعه جهانی نیز جزئی از فرهنگ شده است. در جمهوری اسلامی ایران هم انتخابات به عنوان مظهر آزادی، حق انتخاب و مشارکت عمومی در اداره امور و سرنوشت خود نهادینه گردیده و جمهوری اسلامی نسبت به عمر پربرکت خود بیشترین انتخابات را با حضور پرشکوه مردم برگزار کرده است. اگر این امر اجتماعی در مسیر صحیح و تکامل قرار گیرد و در هر دوره عیب و نقص های آن مرتفع گردد، انتخاب های آینده سالم تر برگزار می گردد، لذا آراسته شدن به فضایل اخلاقی برای مردم و نیز برای انتخاب شوندگان پسندیده و ضروری است.
حوزه سیاست از جمله حوزه هایی است که طرح مباحث اخلاقی در آن ضروری می نماید، هرچند ارتباط دادن میان حوزه اخلاق و حوزه سیاست قدری پیچیده تر از دیگر حیطه های مشابه است اما از نظر جامعیت دین و همه شمولی آن نمی توان به تفکیک میان آن دو مقوله و عدم ارتباط آنها حکم داد، چرا که ناخواسته به نوعی اندیشه های غیردینی گرایش پیدا خواهد کرد.
رویکرد تبلیغاتی انتخابات در ایران
در کشور ما و در شکل نوین حکومت داری انتخابات به منظور تعیین مستقیم یا غیرمستقیم نهادهای حاکمیتی به طور میانگین در هر دوره مهم ترین پدیده اجتماعی و سیاسی محسوب می شود.
انتخابات میدان بزرگی برای نشان دادن عزم، استقامت، رشد، دانایی و بصیرت ملتی محسوب می شود که طی قریب سه دهه گذشته پس از انقلاب اسلامی، با هوشیاری موانع را پشت سر گذاشته اند و با وجود برخی تلاش های دشمنان داخلی و خارجی برای مسدود شدن باب انتخابات درجمهوری اسلامی، اقدام دشمن به جایی نرسیدو مردم با حضور خود در انتخابات مختلف، به مردم سالاری دینی جلوه ای پرشکوه بخشیدند.
هر چند در ظاهر برخی می کوشند تا فرآیند انتخابات را برگرفته و مشابه انواع غربی آن و در چارچوب‌های لیبرال دمکراسی پذیرفته شده معرفی کنند، در حالی که تفاوت های اساسی ماهوی بین انتخابات به سبک غربی آن و مردم سالاری دینی و مولفه های پذیرفته اش وجود دارد. از جمله این تفاوت ها، نوع تبلیغات، جلب افکار عمومی و جذب آرای آنها است، امر مهمی که توسط حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی همواره مورد تاکید قرار گرفته در انتخابات، بهترین وضعیت برگزیده شدن و انتخاب بهترین ها است تا با هوشیاری بال های سیاسی مردمی نهاد مشورتی مورد نیاز کشور به دست مردم تشکیل شود.
روش‌های مذموم در تبلیغات انتخاباتی
برای انتخاب بهترین ها شناخت، حرف اول را می زند، شناخت هم از راه های گوناگونی ایجاد می شود که یکی از آنها قطعا تبلیغات و سازوکارهای تبلیغی است. آنچه واضح و روشن است این که در شناخت نامزدها، نباید تبلیغات رنگین و متنوع آن هم از نوع غربی آن و با هزینه های میلیاردی، در شرایطی که کشور با مشکلات متعدد اقتصادی بازمانده از گذشته دست و پنجه نرم می کند، انجام شود. این قبیل اقدامات کمترین تاثیر مثبتی در مشارکت سیاسی مردمی دارد که بیشتر آنها از حیث اقتصادی متوسط محسوب شده و همچنین نگاه چندان خوشایندی نیز به این دست اسراف کاری ها ندارند.
از جمله نکات دیگری که ضروری است به آن توجه شود، اجرای اقدامات تکراری است که همواره از سوی گروه های سیاسی و یا بهانه جو در انتخابات شکل می گیرد و آن نیز زیرسوال بردن و نادیده گرفتن عملکرد مسئولان بخش های دیگر است. نگاهی به شعارهای نامزدهای مجلس نشان می دهد که در آستانه هر انتخاباتی نقد مسئولان همیشه بهانه خوبی برای به نمایش گذاشتن آنها می شود و این بار که انتخابات مجلس هشتم، بهترین فرصت برای بهره برداری تبلیغاتی از نارضایتی مردم شده، برخی به بزرگ نمایی این مشکلات می پردازند و این امیدواری را در مردم ایجاد می کنند که آنها با توجه دقیق به واقعیات به مشکلات مردم رسیدگی خواهند کرد ولی آنچه نباید نادیده گرفته شود تلاش بسیاری از نهادهای دولتی و حکومتی برای کاهش رنج های مردم است. باید گفت امروزه شرایط کشور به گونه ای است که مشکلاتی فراروی مردم و مسئولان قرار دارد که جز با همکاری و صبر مردم و برنامه ریزی عالمانه مدیران قابل حل نیست. اگر بلوغ و رشد انتخاباتی انتخاب کنندگان چنان باشد که رفتار تبلیغاتی داوطلبان را فارغ از هیجانات و احساسات مقطعی ارزیابی کنند، اگر وعده های بزرگ، ناشدنی و بی ارتباط با نمایندگی مجلس را نشانه ای از عدم صداقت تلقی کنند و اگر ریخت وپاش ها امتیازی منفی محسوب شود، دیگر کسی به خود اجازه نخواهد داد با چنین اقداماتی به فرهنگ ملی اهانت کند.
سخنان حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در اجتماع عظیم مردم یزد برخاسته از نگاهی آسیب شناسانه در همین باب بود، ایشان انتخاب بهترین نامزدهای انتخاباتی با رای مردم را زمینه ساز تشکیل مجلس مورد نیاز کشور خواندند و خاطرنشان کردند: «در شناخت نامزدها نباید تبلیغات رنگین و متنوع و با وعده های بزرگ و غیرعملی عمران و آبادانی را ملاک قرار داد، چرا که اینگونه کارها وظیفه دولت است و وظیفه نماینده مجلس شناخت و تصویب قوانین مورد نیاز و مشخص کردن مسیر حرکت قوای مجریه و قضاییه است.»
بدون شک اثبات توانایی، قابلیت ها و شایستگی های نامزد انتخابات امری لازم و ضروری است و اگر تلاش‌ها به آنجا بینجامد که رعایت صداقت در گفتار و ادعا، جزء اصول انتخاباتی تلقی شود. یقینا هدف اصلی تبلیغات چیزی جز این نیست، توجه به اینکه نامزدهای انتخاباتی بازیگر اصلی عرصه انتخابات هستند، قطعا پرهیز از بداخلاقی ها، تخریب و هتک حرمت، جریانات، احزاب و کاندیداهای نمایندگی مجلس از جریانات و طیف های مختلف می تواند سلامتی کامل انتخابات را در پی داشته باشد.