طرحی نو از روابط استراتژیک منطقه‌ای

علی امینی
دکتر محمود احمدی نژاد ریاست محترم جمهوری در حالی سفر دو روزه خود به عراق را آغاز کرد که این کشور همچنان در چنگال و اشغال نیروهای نظامی آمریکا قرار دارد. این سفر پس از چهل وچند سال، اولین سفر یک مقام رسمی و عالی رتبه ایران به عراق در این سطح محسوب می‌شود.
پس از اشغال عراق در سال 1382، آمریکایی ها خود را قدرت بلامنازع سیاسی، امنیتی و نظامی عراق تصور می کردند و برای مهار نفوذ منطقه ای ایران از طریق عراق، برنامه های متعددی را در دستور کار قرار دادند. آنها قبل از اجرای برنامه های امنیتی و سیاسی خود علیه ایران، گرفتار طوفان و گردباد تحولات سیاسی و امنیتی عراق شدند و برای کنترل و مهار آن، سرمایه های گزافی هزینه کردند اما هیچ گاه نتوانستند خود را از آن نجات دهند. بسیاری از مراکز تحقیقاتی و راهبردی جهان راه برون رفت آمریکا از باتلاق عراق را همکاری ایران بیان می کردند. اعتراف به این مسئله، ناشی از عمق استراتژیک نفوذ سیاسی و معنوی ایران در عراق است که این مهم هم در گزارش تیم جیمزبیکر و لی همیلتون نیز به آن اشاره شده است.
رفتار و عملکرد نظامیان آمریکایی و حضور ارابه جنگی این کشور در عراق، طی چند سال گذشته عرصه را بر دولت و ملت عراق تنگ نموده و عامل بسیاری از بحران های امنیتی و سیاسی در عراق بوده است.
در هر صورت هم دولت عراق و هم اشغالگران آمریکایی هر دو در جست وجوی راه حل عملیاتی برای عبور از وضعیت فعلی هستند. دولت عراق به دنبال برقراری ثبات و استقرار قانون و اشغالگران به دنبال خروج کم هزینه از عراق می باشند.
واقعیت این است در کنار دو بازیگر مذکور (دولت عراق و اشغالگران) در صحنه سیاسی و امنیتی عراق، ایران در ارکان سیاسی، حزبی، اجتماعی، قومی و ساختار قدرت این کشور دارای نفوذ فوق العاده ای است. این نفوذ و اقتدار با استفاده از نیروی نظامی و فشار سیاسی حاصل نشده بلکه ناشی از منطق و ادبیات معقول ایران و علایق مشترک مذهبی، سیاسی تاریخی و فرهنگی میان دو کشور است. اگرچه در یک مقطعی از تاریخ، دیکتاتور عراق میان دو کشور موانع متعددی ایجاد نموده بود اما پس از فروپاشی نظام بعث عراق، پیوندهای فرهنگی و تاریخی مشترک میان دو کشور مجددا برقرار گردید.
سفر دکتر احمدی نژاد به عراق برخلاف سفرهای مخفی و غیرمنتظره جرج بوش به این کشور یک سفر رسمی، آشکار و از قبل اعلام شده است. از این رو هم از نظر صورت و هم از نظر ماهیت تفاوت های اساسی با سفر دولتمردان کاخ سفید دارد.
در این سفر که اولین سفر یک رئیس جمهور کشور همسایه به عراق جدید است چند مسئله دنبال می شود:
1- تقویت بیشتر نهادهای قانونی عراق؛
2- تقویت نهادها و سیستم های امنیت ساز در این کشور به منظور برقراری ثبات و رفع عوامل ضد امنیت و بحران ساز؛
3- تقویت دولت آقای نوری مالکی، به عنوان نماینده مردمی و قانونی عراق؛
4- توسعه، تحکیم و تعمیق روابط دوجانبه در تمام زمینه های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و...؛
5- ایجاد زمینه های لازم برای بازسازی کامل عراق؛
6- ارائه طرح های عملیاتی برای خروج اشغالگران آمریکایی براساس یک جدول زمان بندی شده؛
7- ارائه یک الگوی نمونه از روابط دو کشور به جهان اسلام به عنوان مطلوب ترین روابط دو کشور اسلامی. ایران و عراق عمق استراتژیک سیاسی و دفاعی هم محسوب می شوند لذا بایستی در چارچوب همکاری های راهبردی در تمام زمینه ها، الگویی نمونه به جهان ارائه دهند.