تحولات جدید در عرصه سیاسی عراق

فرزان شهیـدى
دولت عراق به ریاست نوری مالکی افزون بر بحران امنیتی، مدتی است با چالش های سیاسی مواجه شده است. این چالش طی ماه های گذشته با خروج وزرای جبهه توافق ولیست العراقیه وجریان صدر به اوج خود رسید، اما در شرایط فعلی دولت مالکی می رود تا بیش از گذشته به تثبیت خود بپردازد.
در جلسه ای که هفته گذشته با حضور جلال طالبانی رییس جمهور وطارق هاشمی دبیرکل حزب اسلامی وتنی چند از نمایندگان جریان صدر برگزار شد، هاشمی از صدری ها خواست وزرای خود را به کابینه بازگردانند.
این در حالی است که جبهه توافق متشکل از سه جریان سنی یعنی حزب اسلامی(طارق هاشمی) وکنفرانس اهل عراق(عدنان دلیمی) وشورای گفت وگوی ملی(خلف علیان) تا چندی پیش به شدت با بازگشت به دولت مخالفت کرده وشرایط دشواری را پیش روی مالکی قرار داده بود، اما در حال حاضر سران این گروه اظهار می دارند که جبهه توافق برای عدول از تصمیم خود مبنی بر بازگشت به ترکیب دولت، اصراری به برآورده شدن تمامی مطالباتش ندارد. از این رو هاشمی که بامالکی اختلافات شدیدی یافته بود، از وزرای این جبهه درخواست کرده است به ترکیب دولت بازگردند.
خلف علیان هم که ماه ها از عراق دور بود وعلیه دولت فعالیت تبلیغاتی می کرد، اکنون به بغداد بازگشته وبا مالکی چند دیدار داشته است وصراحتا حمایت خود را از دولت اعلام کرده وتاکید کرده است که وزرای آن ها به زودی به دولت بازخواهند گشت. از طرفی عدنان دلیمی هم اعلام کرده است وزرای مستعفی را به کابینه بازخواهد گرداند.
سوال آن است که دلیل تحول در مواضع جبهه توافق در شرایط فعلی عراق چیست؟
نخستین دلیل آن است که جبهه توافق گمان می کرد دولت مالکی با خروج حداقل شانزده وزیر به شدت تضعیف شده ودرآستانه سقوط قرار خواهد گرفت. اما با گذشت چند ماه معلوم شد دولت وهمچنان پابرجا باقی مانده وزمینه سقوط آن نه درداخل ونه در خارج فراهم نیست.
دلیل دوم عبارت است از ظهور شوراهای بیداری عشایر اهل سنت به ویژه شورای بیداری استان الانبار که افزون بر توانمندی نظامی وعشایری دارای ثقل سیاسی هم می باشد واین ثقل سیاسی تا حدی است که می تواند خلا کابینه مالکی را پر کند. این امر به طور طبیعی نگرانی جبهه توافق را برانگیخت وسران این جبهه برای از دست ندادن مناصب خود به تکاپوی تازه ای افتادند.
دلیل سوم تغییر مواضع جبهه توافق آن است که برخی از افراد وشخصیت های منتسب به این جبهه متهم به حمایت وهمکاری با گروه های تروریستی درعراق شده اند، از جمله وزیر فرهنگ اسعد هاشمی(خواهرزاده طارق هاشمی) ویا مکی دلیمی(فرزند عدنان دلیمی) ونیز ده ها نفر از محافظان واطرافیان وی که دارای پرونده قضایی می باشند. این امر موجب تضعیف جبهه توافق در عرصه سیاسی عراق شده است، لذا رهبران این جبهه ناچار به انعطاف بیشتر دربرابر دولت مالکی شده اند.
دلیل چهارم را باید در موفقیت نسبی دولت مالکی در صحنه امنیتی عراق خصوصا در مناطق بحرانی مانند الانبار ودیالی واطراف بغداد جست وجو کرد. این موفقیت ها که بخشی از آن با کمک شوراهای بیداری حاصل شده است، پیش بینی های مخالفان دولت را مبنی بر ناکامی در برابر جریان تروریسم نقش برآب نمود.
وبالاخره به عنوان دلیل پنجم برخی ناظران به تعدیل قانون بعث زدایی اشاره دارند که به نحوی برخی مطالبات جبهه توافق را برآورده ساخته است، هر چند طارق هاشمی به برخی از بندهای این قانون ایراد گرفته وخواهان تعدیل آن شده است. قانون جدید موسوم به «بازخواست وعدالت» به نوبه خود زمینه ایفای نقش بیشتر سنی ها و 38 هزار بعثی سابق را در عراق نوین فراهم خواهد ساخت.
از سوی دیگر جریان صدر هم نسبت به بازگشت وزرای خود به بدنه دولت بی میل نیست. البته بسیاری از عناصر این جریان(وابسته به جیش المهدی) علیرغم اعلام آتش بس از سوی مقتدی صدر، طی ماههای گذشته مورد حملات امنیتی قرار گرفته اند، اما جریان صدر دریافته است که عامل اصلی این حملات اشغالگران آمریکایی هستند. لذا صدری ها به این جمع بندی رسیده اند که دوری از دولت موجب تضعیف آنان شده وحضور در سنگر دولت حداقل آنان را از حملات آمریکایی ها می رهاند. از طرفی دوری وزرای صدری از دولت موجب ادامه شکاف در تشکل بزرگ سیاسی شیعیان یعنی ائتلاف یکپارچه عراق می گردد واین نکته ای است که سایر گروههای شیعی در رایزنی ومیانجی گری های خود، آن را به صدری ها گوشزد نموده اند.
اعضای لیست العراقیه(به رهبری ایاد علاوی نخست وزیر اسبق) هم دیدارهایی با مالکی داشته وآن گونه که ایاد جمال الدین از اعضای برجسته این گروه اعلام کرده زمینه بازگشت وزرای مستعفی این گروه به دولت فراهم شده است.
در مجموع تحولات جدید در عرصه سیاسی عراق حاکی از ترمیم دولت مالکی وتقویت بیش از پیش آن می باشد. شاید این امر خوشایند اشغالگران نباشد زیرا آمریکایی ها اهداف ومنافع خود را درعراق، عمدتا از طریق سیاست «هرج ومرج سازنده» دنبال می کنند. اما عراقی ها نیک می دانند که تقویت دولت نوپای عراق به انجام وظایف دشوار آن در عراق کمک می کند، وظایفی که در راس آن مبارزه با تروریسم وایجاد زمینه برای خروج اشغالگران از سرزمین رافدین قرار دارد.