شوراهای بیداری یا بمب ساعتی

فرزان شهیدى
چند ماه پیش اشغالگران آمریکایی با سران شوراهای بیداری موسوم به «مجالس الصحوه » در استان های سنی نشین عراق قرارداد امنیتی امضا کردند مبنی برآن که اهل سنت در برابر پول وسلاحی که از آمریکایی ها دریافت می کنند به مبارزه با گروه های وابسته به سازمان القاعده بپردازند. آمریکا این تجربه را نخستین بار با «شیخ عبدالستار ابوریشه»(موسس شورای بیداری استان الانبار) آزمود والبته ابوریشه در مهرماه گذشته توسط القاعده در مقابل منزل خود ترور شد.
تندروی های سازمان القاعده در آن بخش از مناطق سنی نشین عراق که در کنترل آنان بود، خشم سنی های عراق را برانگیخت، به طوری که آنها به تدریج آمریکا را متحد بهتری از سازمان القاعده برای خود یافتند. این وضعیت فرصتی برای اشغالگران آمریکا فراهم کرد تا از یک سو قبایل سنی عراق را علیه نیروهای القاعده بسیج و مسلح کند و از سوی دیگر، با اعمال فشار بر دولت نوری مالکی برای اعطای سهم بیشتری به سنی ها در حکومت، در جهت ایجاد توازن تازه فرقه ای و قومی در دولت عراق گام های تازه ای بردارد.
به موجب قرارداد جاری، آمریکا ماهیانه به هر یک از رزمندگان شورای بیداری، سیصد دلار پرداخت می کند .البته سران این شورا وکسانی که مسئولیتهای کلیدی این امر را بر عهده دارند حقوقی بالاتر دریافت می کنند. آمار رسمی حاکی از آن است که حدود هشتاد هزار نفر در حال حاضر عضو شوراهای بیداری هستند. این آمار حاکی از حجم بالای حمایت تسلیحاتی واطلاعاتی ومالی آمریکاییها از اهل سنت عراق در مناطق بحرانی است، لذا نگرانی هایی را نزد سایر طوائف برانگیخته تا جایی که برخی این پدیده را به یک «بمب ساعتی» تشبیه کرده اند.
از یک طرف شوراهای بیداری مستقیما زیر نظر اشغالگران فعالیت می کنند، بنابراین دولت عراق در این موضوع نقش حاشیه ای دارد. از سوی دیگر تعداد زیادی از عناصر این شوراها قبلا در صفوف سازمان القاعده مشغول فعالیت بوده اند ودر عملیات های تروریستی طی پنج سال گذشته مشارکت داشته اند. یکی از افسران آمریکایی شاغل در استان دیالی گفته است حداقل 85 درصد داوطلبان قبلا با القاعده همکاری داشته اند واین امر برای ما خوشایند است چون می توانیم از اطلاعات آن ها درباره القاعده بهره برداری کنیم.
نکته دیگری که نگرانی ها را تشدید می کند آن است که عناصر شوراهای بیداری در بسیاری از موارد مرتکب جنایاتی علیه شهروندان در مناطقی چون بغداد ، دیالی وموصل شده وبه قتل وآدم ربایی و کوچاندن افراد پرداخته اند. انگیزه این جنایات عمدتا طائفه ای ومذهبی ویا انتقام جویی می باشد. قطعا این گونه اقدامات اعتبار شوراهای بیداری را زیر سوال برده و دستاوردهای امنیتی آن ها را کمرنگ می سازد.
شواهد وقرائن حاکی از آن است که القاعده در صفوف شوراهای بیداری به شدت نفوذ کرده وگاه مقرها وشخصیت های این شوراها مورد هدف قرار گرفته والقاعده مسئولیت این عملیات ها را برعهده گرفته است، از جمله ترور رهبر شورای بیداری اعظمیه بغداد، ریاض سامرایی که یکی از نزدیکان او خود را در برابر او منفجر ساخت.
با این تفاصیل دولت عراق نسبت به وضعیت وعملکرد شوراهای بیداری به شدت نگران است وهر چند اقراردارد که این شوراها در برابر القاعده وتروریسم در عراق ایستاده اند، اما مقامات عالی رتبه دولت عراق تاکید دارند که عناصر این شورا تحت کنترل نیستند وبهتر است چنین اقداماتی در چهارچوب پیوستن به نیروهای امنیتی وپلیس عراق انجام گیرد.
دولت مالکی اصرار دارد شوراهای بیداری تابع دولت باشند اما اشغالگران آمریکایی تمایل زیادی به این کار ندارند. دولت اعلام کرده است آمادگی جذب بیست هزار تن از این عناصر را در وزارت دفاع دارد که البته در برابر کل عناصر این شوراها رقم بالایی نیست.
برخی ناظران بر این باورند که آمریکا قصد دارد از عناصر شوراهای بیداری به عنوان ابزاری مسلح در آینده بهره برداری کند، چه در برابر نیروهای داخل عراق وچه مخالفان خارجی. بی تردید اشغالگران در این پرونده بیش از هر چیز به ایران نظر دارند وچه بسا از این تشکل مسلح جهت اعمال فشار بر جمهوری اسلامی بهره گیرند.
در کنار این اقدامات میدانی، تحرکات اشغالگران آمریکایی در جهت تغییر نقشه سیاسی عراق وارائه نقش بیشتر به اهل سنت وبعثی های سابق قابل توجه است. به طور طبیعی این مسئله برای دولت و نیروهای سیاسی عراق خصوصا شیعیان که با ایران روابط خوبی دارند، چالش آفرین خواهد بود.
اتخاذ تدابیر لازم جهت مقابله با این چالش امری ضروری می باشد. شاید گام اول ترمیم دولت وبازگرداندن اقتدار وانسجام به آن باشد که در حال حاضر با تشکیل کمیته چهارجانبه ومصوباتی همچون اصلاح قانون بعث زدایی از سوی نیروهای سیاسی عراق دنبال می شود. اگر دولت مالکی در روند آشتی ملی(به ویژه با احزاب سنی) توفیقات بیشتری کسب کند، می تواند بر اشغالگران اعمال فشار کرده ودر نهایت به بومی سازی پرونده شوراهای بیداری بپردازد.