اروپا روسیه را برگزید

رضا مختاری
اعلام خبر برگزاری نشست وزرای خارجه 26 کشور عضو ناتو در بروکسل چهارگروه را به تکاپو واداشت.
1- گرجستان : یک روز پیش از برگزاری این نشست در هفته گذشته «میخائیل ساکاشویلی» رئیس جمهور گرجستان با درج مقاله ای در روزنامه «وال استریت ژورنال» با احساس اینکه ممکن است در این نشست به روسیه روی خوش نشان داده شود، از کشورهای غربی خواست تا روسیه را درخصوص جنگ پنج روزه ماه اگوست با کشورش مسئول بدانند و بدون در نظر گرفتن این مسئله به روابط عادی با مسکو باز نگردند.« ساکاشویلی» که همچنان از اشغال بخشی از خاک کشورش توسط روسیه ناراضی است و درصدد است از این وضعیت برای فشار بیشتر به روسیه استفاده کند در این مقاله آورده است:« اگر پاسخ بین المللی به مسکو قاطع نباشد، مسکو برای تغییر نقشه منطقه با استفاده از ارعاب و زور اقدامات دیگری صورت خواهد داد.» «ساکا شویلی» با این گمان که با پیوستن به ناتو می تواند برای خود حاشیه امنیتی ایجاد کند سعی داشته با توسل به اموری در نقد روسیه و تمجید از «ناتو» نظر اعضا را برای پذیرفتن گرجستان به عنوان عضوی از ناتو جلب کند، از این رو در همان روزی که مقاله اش در روزنامه «وال استریت ژورنال » چاپ شد با سایت اینترنتی «اشپیگل» نیز گفت وگو کرد و با انتقاد بسیار از روسیه سعی کرد توجه کشورهای عضو ناتو را برای پذیرفتن عضویت تفلیس در این سازمان جلب کند. «ساکاشویلی» در این گفت وگو از کشورهای عضو ناتو خواست برای عضویت کشورش در ناتو تلاش کنند. وی در توضیح درخواست خود گفت:« ناتو فاکتور و مهره ای قوی به لحاظ دموکراسی و ثبات است. از این رو عضویت گرجستان در این سازمان و وجود یک گرجستان دموکراتیک و با ثبات موجب تثبیت صلح در منطقه قفقاز خواهد شد.«ساکا شویلی» برای تاثیر بیشتر بر روند مذاکرات ، به خطرات آتی ناشی از مماشات با روسیه اشاره می کند و خطاب به اعضای ناتو می گوید:« مذاکره با روسیه مهم است اما روسیه قادر به درک درست از ادامه مذاکرات نیست. روسیه تصور می کند که اروپا با از سرگرفتن مذاکرات با مسکو خواسته های این کشور برای انجام اقدامات آزادانه در منطقه تحت نفوذ خود را پذیرفته است. این مسئله غیر قابل پذیرش است از این رو باید مذاکرات با روسیه را مقید کنیم و قید و شرط برای آن قرار دهیم.»
2- آمریکا- پس از حمله روسیه به گرجستان و اشغال بخشی از این کشور، آمریکایی ها به سبب پیچیدگی های زیاد موضوع نتوانستند اقدام عملی چندان مثبتی به نفع گرجستان که تنها چند سالی است در زمره کشورهای هوادار غرب قرار گرفته، انجام دهند. برداشتن گام در جهت سرعت بخشیدن به امضای پیمان سپر دفاع ضد موشکی با لهستان و چک هم اقدامی نه به نفع و در حمایت از گرجستان که در راستای منافع آمریکا بوده است. لذا می توان گفت آمریکا در آن مقطع نتوانست حرکتی به سود گرجستان انجام دهد. در وضعیت جدید هم اگر چه آمریکا از پیوستن گرجستان و اوکراین به ناتو حمایت کرده است اما نوع حمایت آمریکا نمی تواند یک کمک و حمایت تمام عیار تلقی شود.« دان فرید» معاون وزیر امور خارجه آمریکا یک روز پیش از نشست وزرای خارجه کشورهای عضو ناتو در این ارتباط گفت:« اوکراین و گرجستان » چند سال دیگر تا عضویت در ناتو فاصله دارند.» به گفته وی ناتو احتمالا طی چند سال آینده پیشنهاد عضویت در این ائتلاف نظامی را به اوکراین و گرجستان ارائه نخواهد داد. آمریکا که تا پیش از برگزاری نشست فوق مخالف گفت وگوی ناتو با روسیه بود با سخنانی که کاندولیزا رایس در این نشست
بیان کرد تغییر موضع داد و مذاکره آتی میان ناتو و روسیه را پذیرفت. رایس در این نشست تاکید کرد که به صورت اصولی مشکلی با احیای مذاکرات ناتو با روسیه ندارد اما معتقد است که ناتو باید حواسش را کاملا نسبت به آنچه که روسها انجام می دهند جمع کند و مراقب باشد که آنها به تمام تعهدات خود عمل کنند.
3- اروپا : نشست «بروکسل» که به منظور تصویب «طرح اقدام برای عضویت» به منظور عضویت اوکراین و گرجستان در ناتو تشکیل شده بود، در تصویب این طرح ناکام ماند. موافقت آمریکا، کانادا، انگلیس، ترکیه و تعدادی از کشورهای شرق و مرکز اروپا، مخالفت کشورهای آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا را به همراه داشت. دستاورد دو کشور اوکراین و گرجستان از این نشست در همین حد بود که موافقت شد همکاری کمیسیون های «ناتو - اوکراین» و «ناتو - گرجستان» ادامه یابد. «یاپ دهوپ شفر» دبیر کل ناتو در این باره اعلام کرد: «اعضای ناتو موافق عضویت این دو کشور در ناتو هستند، البته اگر بخواهند و لازم است اضافه کنم که عضویت این دو کشور هنگامی خواهد بود که استانداردهای مورد نظر ناتو را برآورده کنند.»
4- روسیه : در نشست پیش گفته روسیه به تنهایی یک طرف مناقشه بود و نگرانی اصلی اش هم موافقت اعضای ناتو با عضویت گرجستان و اوکراین در ناتو بود که در حال حاضر به یک روند طولانی موکول گردید. «دمیتری راگوزین» نماینده دایم روسیه در پیمان ناتو با ابراز خشنودی از تصمیم ناتو، وابستگی اروپا به انرژی روسیه و مشکلات داخلی کشورهای اوکراین و گرجستان را دلیل عمده عدم تصویب «طرح اقدام برای عضویت» در ناتو برای دو کشور گرجستان و اوکراین دانست. وی در این خصوص گفت: «ناتو این دو کشور ورشکسته را به عضویت در نخواهد آورد.» همزمان با این فراز و فرودها، ناتو درخواست روسیه مبنی بر بازنگری سیاست های امنیتی اتحادیه اروپا را مورد توجه قرار داد. اگرچه در میان اعضای ناتو در این خصوص موضع مشترکی وجود ندارد. نیکلا سارکوزی رئیس جمهور فرانسه و مقامات آلمانی از این پیشنهاد روسیه استقبال کرده اند اما آمریکا، انگلیس و برخی اعضای دیگر معتقدند که ساختار امنیتی فعلی باید کار خود را به همین شکل فعلی ادامه دهد.
از مجموع مطالبی که در نشست «بروکسل» ارایه شد، می توان این نتیجه را گرفت که با وجود موافقت ها و مخالفت ها و نیز انتقادها و هشدارها سرانجام «ناتو» مجبور شد از بین گزینه گرجستان - اوکراین و روسیه، گزینه روسیه را انتخاب کند. فرآیند این انتخاب به نحوی است که گزینه گرجستان - اوکراین حذف نشده است اما شیوه برخورد حاکی از آن است که اولویت ناتو با گرایش اروپایی روسیه است. این گزینش از لابه لای دو نگرش بیرون آمد، نگرشی که تلاش می کرد تا این گزینش برای روس ها در حکم پاداش و عاملی برای ادامه چنین مشی از سوی آنها تلقی نشود که مصداق آن سخن «یاپ دهوپ شفر» دبیر کل ناتو است که پس از اعلام اینکه ناتو به صورت مشروط به مذاکره با روسیه توجه نشان خواهد داد، گفت: «اما این اقدام به هیچ وجه نمی تواند به معنای تایید استفاده نامناسب روسیه از قدرت نظامی اش در اشغال مناطقی از گرجستان باشد.»
نگرش دیگر که هم نگرانی های روسیه درباره محیط پیرامونی و هم نیاز اروپا به روسیه را از حیث انرژی و امنیت مد نظر قرار می دهد و با این زمینه موضوع را ارزیابی می کند، قایل به این است که باید نگرانی های روسیه را در تصمیم گیری ها و تنظیم خط مشی ها مورد توجه قرار داد. نماینده این نگرش آلمان است آنجا که «فرانک والتر اشتاین مایر» وزیر خارجه این کشور در نشست ناتو تاکید می کند که اعضای ناتو در برخی مسائل چالش برانگیز به همکاری روسیه نیاز دارند و به همین جهت باید به مذاکره با روسیه از دیدگاه جدیدی نگاه کرد.
در این نشست یک تصمیم اجازه نداد تا روسها جشن پیروزی خود را کامل کنند و آن هم حمایت جمعی اعضای ناتو از طرح آمریکا برای استقرار سامانه دفاع ضد موشکی در اروپای شرقی بود. اعضای ناتو در این نشست اعلام کردند استقرار سپر دفاع ضد موشکی آمریکا در اروپای شرقی به حفاظت از هم پیمانان این ائتلاف در برابر تهدید های موشکهای بالستیک دوربرد کمک شایانی خواهد کرد.
تمام 26 کشور عضو ناتو بیانیه ای که در آن از استقرار موشک های رهگیر آمریکا در لهستان و ایستگاه راداری پیشرفته در جمهوری چک صحبت شده است را امضا کردند.