گسترش جغرافیایی جنگ هدف مشترک طالبان و آمریکا / محمد ملازهی

همزمان با سفر جان مک کین سناتور جمهوریخواه آمریکا به افغانستان، گفته شده ارتش آمریکا آماده اعزام یک نیروی تازه نفس 20 هزار نفری به افغانستان است. در همین حال ملامحمدعمر رهبر طالبان در بیانیه ای به آمریکا و ناتو توصیه کرده است از افغانستان خارج شوند. رهبر طالبان وعده تشدید جنگ در صورت نادیده گرفتن توصیه اش و نیز تلفات بیشتر نظامیان خارجی در افغانستان داده است. از این رو احتمال تشدید جنگ، دور از ذهن نیست؛ زیرا نه انتظار می رود طالبان طرح آشتی ملی حامد کرزای را جدی بگیرند و نه آمریکا و ناتو آمادگی پذیرش توصیه های ملا محمد عمر را دارند. بنابراین افزایش نیروهای آمریکا در افغانستان همان طور که رهبر طالبان وعده آن را داده است، تشدید جنگ را در پی خواهد داشت.
منتها پرسش مهمی که مطرح می شود، این است که آینده در جنگ افغانستان چگونه رقم خواهد خورد. دو برداشت کاملاً متضاد بین طالبان و نیروهای خارجی وجود دارد. طالبان بر این باورند که بالاخره آمریکا و ناتو مجبور به پذیرش شکست خواهند شد و از افغانستان بیرون خواهند رفت. تفاوتی نمی کند که داوطلبانه بیرون بروند یا طالبان آنها را شکست دهند و اخراج نمایند. زمان هم برای طالبان مهم نیست. ترجیح می دهند خروج آمریکا و ناتو داوطلبانه و در کوتاه ترین زمان ممکن باشد، ولی اگر این اتفاق نیفتد، آنها برای ده ها سال خود را برای جنگ آماده نگاه می دارند. منتها برای آمریکا پیروزی و زمان هر دو مهم هستند. آمریکا می خواهد در کوتاه ترین زمان ممکن پیروزی خود را در افغانستان جشن بگیرد.
همین شتاب آمریکا و ناتو ممکن است ابعاد جغرافیایی جنگ را گسترش دهد و شمال پاکستان را نیز شامل شود.
از نظر طالبان، القاعده و حامیان محلی شان در مناطق قبایلی، محدوده جغرافیایی جنگ همین حالا گسترش یافته و تا پیشاور مرکز ایالت سرحد پاکستان پیش رفته است.
با توجه به این واقعیت از نظر طالبان تفاوتی نمی کند که ارتش آمریکا به صورت رسمی حاکمیت ملی پاکستان را نادیده بگیرد و از خط مرزی «دپولاند» که در ذهنیت افغانها وجود ندارد، عبور کند یا نکند. جنگ هم اکنون در تمامی سرزمینهای تاریخی پشتونها در جریان است. حمله به پایانه توقف کامیونهای آمریکا و ناتو که ملزومات ضروری و سوخت ارتش آمریکا و ناتو را از بندر کراچی و از طریق جاده تاریخی و مشهور خیبر به افغانستان می رسانند.
این حمله که بزرگترین عملیات از نوع خود بود و به تخریب گسترده کامیونهای حامل خودروهای زرهی ارتش آمریکا منتهی شد، بخشی از همین جنگ گسترش یافته به پاکستان است. گذشته از این، طالبان و القاعده از دخالت مستقیم نظامی آمریکا در مناطق قبایلی پاکستان استقبال می کنند و بر این باورند که چنین گسترشی در جنگ به لحاظ روانی و تبلیغاتی می تواند حس همدردی مسلمانان پاکستان و منطقه را به سود آنها تحریک کند.
در این باره که محاسبات طالبان و آمریکا تا چه اندازه با واقعیتهای نظامی همخوانی دارد یا ندارد، قضاوت ساده نیست، ولی در هر حال برداشت طالبان و القاعده آن است که می توانند در زمین، آمریکا را شکست دهند و برداشت آمریکا آن است که با افزایش نیرو و احتمالاً گسترش جنگ به شمال پاکستان می توانند در نهایت پیروز شوند و القاعده را اخراج و بخش انعطاف ناپذیر طالبان را حذف و بقیه را در روند آشتی ملی در قدرت شریک کنند و پیروزی خود را در افغانستان جشن بگیرند. این احتمال وجود دارد که هر دو طرف با نوعی ساده انگاری، عمق مشکل را درک نکرده باشند. پیروزی برای هر دو طرف به سادگی و فوریت ممکن نیست و هزینه های آن سنگین تر از آن است که در مرحله اول به نظر می رسد. از این رو می توان گفت، افزایش نیروهای آمریکا به استعداد 20 هزار نفر و تهدید رهبر طالبان که جنگ را تشدید خواهد کرد، هر دو در کوتاه مدت عملی خواهند بود هدف آمریکا از افزایش نیرو فشار نظامی بیشتر به قصد تشویق طالبان به مصالحه با دولت کابل است، ظاهراً آماده پذیرش بهای آن نیز هست، ولی اگر طالبان و آمریکا جنگ را در حد گسترده تری به شمال پاکستان بکشانند، تحولاتی را در منطقه جنوب آسیا باعث خواهند شد که ابعاد آن از هم اکنون قابل تصور نیست.