از مک کارتیسم تا بوشیسم

مسعود ترقى جاه
تشکیـل وزارت امنیت داخلى در آمریکـا بـه دسـتـور » جـورج بوش «رییـس جمهور آمریکا، در شرایطى که ملت آمریکا زیر نگاه 26 سازمان امنیتى نظامى و غیرنظامى قرار دارد، نمایشگر امنیتى شدن هر چه بیشتر فضاى زندگى در ایالات متحده است ؛ کشورى که خـود را پیشتاز لیبرال دموکراسى مى نامد و ایدئـولوژى .را تبلیغ مى کند «دفاع از آزادى فردى و حقوق خصوصى » در سال 1377، نشریه فـرانسوى » نوول اسبرواتور «گزارش داد که » آژانس امنیت ملى آمریکا «سـازمانى است با بیـش از20 هزار کارمند که کـارشان شنود مکالمات تلفنى افراد، ردیابى و تحلیل محتواى پیامهاى الکترونیکى در اینترنت و مطالعه نامه هاى خصوصى شهروندان است .
3 سال بعد، هنگامى که حادثه برخورد هواپیماها به برج هاى تجارت جهانى در نیویورک به وقوع پیوست ، دولت آمریکا لایحه اى را تنظیم کرد که محتواى آن افزایش چند برابرى بودجه براى تشدید اقدامات امنیتى مشابه بود . براساس این لایحه ، اف بـى آى اجـازه یافت تا تمام سایت هاى اینـتـرنتـى را کنتـرل و مواردى را که مخل امنیت مـلـى مى داند، تعطیـل و کـاربـران مظنون بـه فعالیت هاى ضدآمریکایى را دستگیر کند .همچنین لایحه به دولت آمریکا اختیار داد تمامى مهاجران قانونى به آمریکا را به ادارات پلیس بخواند از آنها انگشت نگارى کرده ، بـراى هر یک پـرونده امنیـتـى جدید تشکیل دهد و عنـاصـر مـشـکـوک به فعالیت هاى سیاسـى ضـدآمـریـکـایـى را از آمریکا اخـراج کند .اختـیـارى که بـه دستگیرى ده ها هزار نفر در شهرهاى مختل آمریکا در سال گذشته منجر شد و تکلمه اى که اینک بـراى آن در نظر گرفته شده به دولت آمریکا اجـازه مى دهد که تمامى دانشجویان کشورهاى اسلامى را از این کشور اخراج کند . این وضعیت ، بار دیگر فضایـى را در آمریکا بـوجود آورده که از آن با عنوان از سده گذشته ، آمریکا پس 50 یاد مى کنند .در آغاز دهه «مک کارتیسم جدید » از پیروزى بر آلمان و ژاپن و آزمایش موفقیت آمیز بمب اتمى ، خود را تنها ابرقدرت جهانى مى پنداشت و مست از غرور پیروزى بر آن بود تا سیطره خود را بر عالم و آدم تکمیل کند؛ این سیطره طلبى در عرصه جهانى به آغاز جنگ کره و در عرصه داخلى به سرکوب تمامى مخالفان ایدئولوژیک انجامید .
در این فضاى سیاسى ، افرادى چون » ژنرال مک آرتور «فرماندار نظامى ژاپن اشغال شده و سناتور جوزف مک کارتى ظاهر شدند که نهضتـى رادیکال علیه هر نوع فعالیت غیرآمریکایى یا ضدآمریکایى به راه انداختند و زمینه را براى به قدرت رسیدن محافظه کاران حاکم بر حـزب جمهـورى خواه فراهم ساختند .با تبلـیـغـات ایـن گـروه ، ژنرال دوایت آیزنهاور به ریـاسـت جمهـورى رسید و سناتـور جـوزف مک کـارتى در کنگـره ، کمیتـه اى را تاسیس کـرد کـه وظیفه اش ، شکار افکار مخـالـ در سـازمان هاى دولتى ، مراکز اجتماعى و مؤسسه هاى فرهنگى و هنرى بود .جوزف مک کارتى رسمـا اعـلام کـرد، فـهـرستـى از نـام بـرخى مـقـامـات دولتـى ، اعـضـاى وزارت امورخارجه ، کـارمندان بنادر، مهندسان صنایع ، معلمان و اساتیـد دانـشـگـاه و همچنین نویسندگان و هنرمندانى را در اختیار دارد که گرایش هاى کمونیستى دارند و درصددند تا امنیت ملى آمریکـا را به خطر اندازند .ژنرال آیزنهاور به اف بى آى دستور داد تا به طور کامل با این کمیته همکارى کند و به این ترتیب ، گروه عظیمىاز ماموران اف بى آى ، بـراى بازپرسى از افراد که طبق قانـون جرمى مرتکب نشـده بودند، به مراکز ادارى ، صنعتى ، فرهنگى و هنرى اعزام شدند .
صدها هزار برگه بازجویى تهیه و پرونده هاى قطورى به نام هر فرد مظنون گرد آمد و جاسوسان فراوانى تعلیم دیدند تا فعالیت افراد را در محیط کار و تفریح کنترل کنند . در اولین روز از نـوامبر 1362)1983 )،الکسانـدرکوک برن روزنامه نگـار مشهور آمریکایى در نشریه » ویلیج ویس «نوشت ::» نولیبرال ها و نومحافظه کاران که اینک با هم ادغام شده اند، برآنند تا بار دیگر فضایى همچون مک کارتیسم را بر آمریکا حاکم کنند .رونالد ریگان و رونالد ردوش مى پندارند که آمریکا را دشمنان محاصره کـرده اند و البته براى مبارزه با این دشمنان ، چـاره اى جز به راه انداختـن کمیته مبارزه با فعالیت هاى ضدآمریکایى نیست . اینک 20 سال از انتشار مقاله کوک برن مى گذرد و بار دیگر نومحافظه کاران یا همان نولیبرال هاى قدیمى که در دوران ریاست جمهورى ریگان ، پر و بالى گرفته و در کاخ سفید به قدرت رسیده ا ند، این بار نیز همچون دوران ریـاست جمهورى ریگان ، از بازگشت به مک کارتیسم سـخن مى رانند آنچنان که جود مک کـولاچ اشاره مى کند، نومحافظه کاران براى بقاى خود نیازمند سرکوب آزادى ها و حقوقى هستند که لیبرالیزم ظاهرا مدعى آنها بود .
مک کولاچ از خطر بازگشت مک کارتیسم سخن مى گوید و فضاى سیاهى را که جامعه آمریکا پس از 11 سپتامبر )1380)2001 درگیر آنست ، تشریح مى کند؛ فضایى که به تحدید آزادى هاى مدنى و حقوق خصوصى منجر شده است .الـکـسـانـدر کـوک برن در آغـاز دهـه )1358)1980 تـوضـیـح داده بـود کـه نومحافظه کاران دستگاه دیپلماسى ریگان از همان عقایدى برخوردارند که جمهورى خواهان عصر ژنرال آیزنهاور و سناتور مک کـارتى برخوردار بودند؛ دورانى که به سانسور هـزاران عنـوان کتاب ، تعطیل صدها نشـریـه و اخـراج دهها هـزار نفـر از آزاداندیشان آمریکـایـى از مـراکـزى چون وزارت امـورخارجه ، ارتش ، مـدارس ، دانشگاه ها، استودیـوهاى فیلمسازى و ایستگاه هاى رادیو تلویزیـونى منجر شد . در وزارت امورخارجه گروهى از دیپلمات ها، از جمله سفیر آمریکـا در روسیه و دبیر اول سفارت آمریکا در چین به جرم مذاکره دوستانه با مقامات روسیه و چین به کمیته احضار و پس از بازجویى از کنار برکنار شدند .در نیـروى دریایى ، بخش وسیعى از افسران کـه در زمان جنگ با فرماندهان روسى در جنگ علیه آلمانى هـا همکارى داشتند، به عنوان عناصر نامطمئن ، بازخرید و از کار اخراج شدند .در صنایع ، بسیارى از مهندسان که در عقاید اجتماعى به برقرارى عدالت اجتماعى گرایش داشتند، با اتهام احتمال مشارکت در فعالیت هاى خرابکارانه از کار برکنار و خانه نشین شدنـد اما مهمترین موج حمله به سوى معلمان ، اساتید دانشگـاه ، نویسندگان مطبوعات و هنرمندان شاغل در عرصه سینما و برنامه سازى تلویزیون شکل گرفت .
تنها یکى از هزاران معلمى است که در جریان بازجویى ها، «روث گلدبرگ » به همکارى با دشمنان متهم و به خاطر این اتهام از کار معلمى محروم شد و جاناستوارت سرویس نیز تنها یکى از صدها دیپلمات آمریکایى بود که به خاطر دوستى با مقامات چینى از فعالیت در وزارت خارجه منع گردید .در عرصه سینما، نخستین گروهى که به کمیته هاى بازجویى فراخوانده شدند، فیلمنامه نویسان بودند .افرادى چون » ریچـارد بروکس «نویسنده فیلمنامـه هـاى مـعـروف » کـى لارگو «، » قدرت خشن «، » آخرین بارى که پاریـس را دیدم «و » جنگل تخته سیاه «، براى مدتى از کار در هالیـوود محروم شد، امـا وضعیت » ژول داسن «کـارگردانى که فیلمنـامـه او را کارگردانى کرده بود، از وضعیت بروکس هم بدتر بود .ژول «قدرت خشن » داسن به خاطر ساختن فیلم » قدرت خشن «و تصویرى که در این فیلم از زندان هاى آمریکا ارایه کـرده بود، به طور کامل از کار در هالیـوود، محروم و مجبور شد به اروپا مهاجرت کند ..در آتن او با » ملینا مرکورى «هنرپیشه یـونانى و وزیر فرهنگ آن کشور ازدواج کرد و فیلم معـروف » یکشنبه ها هرگز «را کـارگردانى کرد ..» جان «محاصره » یکى از ده فیلمنامه نویس برتر هالیوود بود که فیلم هاى «هوارد لاوسن و » عملیات در شمال آتلانتیک «از آثار مهم وى به شمار مى آمدند .لاوسن که در دهه 1309)1930 )،اتحادیه نویسندگان سینمایى را تاسیس کرده بود، در نوک تیز حمله » کمیته بررسى فعالیت هاى ضدآمریکایى «قرار داشت . لاوسن متهـم بـود که در فیلم » مـحـاصـره «از جمهـورى خواهان اسپانـیـایـى ضدفرانکو حمایت کرده و به گروه هاى کمونیستى تمایل دارد .
او همچنین متهم بود که در تهیه بیانیه دفاع هنـرمندان آمریکایى از جمهورى خواهان اسپانیـا، نقش داشته و بازجویى از وى ، تنها به محرومیت از نویسندگى براى هالیوود منجر نشد، بلکه این بازجویى ها بـه دستگیرى و زندانى شدن وى نیز انجامید .همکار دیگـر لاوسن، » باد شولبرگ «فیلمنامه نویس بود که در نگارش فیلمنامه » در بارانداز «، همکار الیاکازان بود و فیلم معروف دیگرش » چهره اى در میان جمع «نام داشت . او نیز چـون لاوسن به اشاعه فـرهنگ ضـد سـرمایه دارى و ضدآمریکـایـى در هالیوود، متهم و براى مدتى از کار برکنار شد . مشهور است که الیا کازان ، فیلمسازى که به تازگى درگذشت ، از افرادى بود که به کمیتـه رفت و علیه شـولبـرگ و دیگر همکـارانش شهادت داد .شـولبرگ به اروپا رفت و به گروه مهاجران آمریکایى در اروپا اقامت گزیده بودند، پیوست .
نیز یکى از معـروف ترین این افـراد » چالى چاپلین «بـود که به خاطر ساخـت فیلم هایـى چـون » عصر جدید، » پسر بـچـه «و » زندگى سگى «به داشتن عـقـایـد ضدآمریکایى متهم شده بود و براى کار در هالیوود با مشکلاتى مواجه بود .چاپلین ترجیح داد آمریکا را تـرک کند و به اروپا برود .این وضعیت را وى به صراحت در فیلم » سلطانى در نیـویـورک «به تصویر کشیـد واز موقعیتى کـه در دوران ریاست جمهورى آیـزنهاور و تشکیل کمیته سناتور مـک کـارتى به وجـود آمده بود، انتقاد کرد .افرادى چون الیا کازان و ادوارد دیمیتریک و جان فورد نیز به کمیته فراخوانده شدند و تنها پس از قبـول همکارى با کمیته و افشاى نـام دوستان چپگـراى خود، اجازه یافتند مجددا در هالیـوود به کار مشغـول شوند .فیلم هاى بعـدى ایـن افراد کاملا با فیلم هاى دهه چهل آنها مـتـفـاوت بود و این تفاوت از میـزان فشار کمیتـه فعالیت هاى ضدآمریکایى بر ساخت آثار هنرى در عرصه سینما حکایت مى کرد .