رفراندوم

رفراندوم (m Referendu) که یکی از راه های دموکراسی مستقیم است از واژه لاتینی (Referendom) به معنی «آنچه باید مراجعه شود» و «مراجعه به» آمده است. رفراندوم که معادل فارسی «همه پرسی» را برای معادل سازی آن برگزیده اند، شیوه ای است که بدان وسیله با مراجعه مستقیم به مردم عقیده را می توان معلوم کرد. همچنین رفراندوم ارجاع یک مسئله خاص سیاسی به رای دهندگان کشور جهت تصمیم گیری مستقیم درباره آن است. رفراندوم یا رای گیری از همه اعضای یک گروه یا افراد بالغ یک جامعه سیاسی برای پذیرش یا عدم پذیرش سیاست یا طرحی معین است. معمولا در مورد مسایل مهم مملکتی نظیر تغییر قانون اساسی یا قوانین عادی انجام می شود. چنانکه در کشوری مثل استرالیا تغییر قانون اساسی فقط از طریق مراجعه به آرای عمومی امکان پذیر است.
در خبرها نیز داشتیم که اجرایی شدن توافقنامه سیاسی- امنیتی واشنگتن : بغداد بعد از تصویب در پارلمان منوط به نتیجه همه پرسی از مردم در سال آتی شده است. همچنین رفراندوم به کسب تکلیف نماینده سیاسی از دولت متبوع خود نیز گفته می شود. رفراندوم برای نخستین بار در سده 16 در سوئیس برای معلوم کردن نظر مردم ایجاد کننده این کشور درباره مسائل مهم به کار برده شد. کاربرد آن در مورد مسایل مربوط به قانون اساسی نخست در آمریکا و سپس در سوئیس آغاز شد. اما استفاده از آن در مورد قوانین معمولی در هر دو کشور به طور نسبی پدیده تازه ای است و از آن تاریخ به بعد تقریبا تمام کشورها از این نوع نظرخواهی در موارد مختلف استفاده کرده اند. رفراندوم دو نوع است: 1- اجباری یا الزام آور 2- اختیاری یا انتخابی.
در رفراندوم اجباری، باید برای قبول یا رد همه قوانین لزوما به نظر مردم مراجعه شود. البته بسیاری معتقدند که شکل اجباری رفراندوم آشکارا دموکراتیک است زیرا مستلزم بیان عقیده عمومی در مورد هر قانونی است. در سوئیس و استرالیا برای همه اصلاحات مربوط به قانون اساسی به رفراندوم اجباری توسل جسته می شود. اما هرگاه قانون مصوب قوه مقننه بنا به درخواست عده معینی از شهروندان برای نظرخواهی نهایی به مردم تسلیم شود «رفراندوم اختیاری» خوانده می شود. اگر اکثریت به آن رای مثبت داد، قانون می شود. در غیر این صورت تصمیم قوه مقننه از اعتبار می افتد. به عنوان نمونه مطالعاتی در سوئیس سی هزار شهروند یا قوای مقننه هشت کانتون ( ایالت و استان) می توانند درخواست چنین رفراندومی بکنند، مگر اینکه مجلس فدرال سوئیس آن را اضطراری اعلام کند.
سودمندی های رفراندوم عبارتند از:
1- رفراندوم قصور قوه مقننه را که ممکن است دستخوش فساد شده یا برخلاف وظیفه خود عمل کرده باشد، اصلاح می کند.
2- میان انتخاب شدگان و انتخاب کنندگان تماس مفیدی برقرار می کند.
3- رفراندوم تضمین می کند که هیچ قانونی که با افکار عمومی مخالف بوده باشد، به تصویب نخواهد رسید. در پایان درخصوص تاریخچه همه پرسی در ایران می توان به مهمترین آن که برای برپایی نظام جمهوری اسلامی ایران بود اشاره کرد. ملت ایران در سال 1358 به طور یکپارچه در رفراندوم «جمهوری اسلامی» آری یا نه، با اکثریت قاطع 2/98 درصدی به الگوی جمهوری اسلامی نظام نوپای ایران به رهبری امام (ره) رای مثبت داد. رفراندوم از ظرفیت های قانون اساسی فعلی است که موارد استفاده آن مشخص شده است.