آرزوهای امیرکبیر برای آینده ایران

مریم‌السادات حسینی
میرزا تقی خان امیرکبیر صدراعظم مصلح و با تدبیر ناصرالدین شاه از معدود زمامداران عهد قاجار است که اندیشه اصلاح و ترقی و رفع عقب ماندگی کشور را در فکر داشت. او با فهم اوضاع جهان و پیشرفت و توسعه ممالک غربی در مقابل زوال و عقب ماندگی ایران؛ تنها راه نجات را در قرار دادن کشور در مسیر کسب و گسترش علوم و فنون جدید جهت پیشرفت و ترقی و ممانعت از نفوذ و سلطه اجانب برکشور می دانست. از این رو او با این تفکر پس از تثبیت اوضاع داخلی کشور، اخذ علوم و فنون جدید را در راس فعالیت ها و برنامه های اصلاحی خویش قرار می دهد. هدف او کم کردن فاصله و جبران عقب ماندگی های علمی و فنی کشور با ممالک غربی بود تا از این طریق بتواند در راستای حفظ استقلال و تثبیت اقتدار ملی و سیاسی کشور قدم بگذارد.
تاسیس مدرسه دارالفنون اولین و اساسی ترین اقدام امیرکبیر در این جهت است. او در اوایل سال 1266 ه.ق اقدام به تاسیس مدرسه ای با اهداف یاد شده می نماید. در این راستا ، مهمترین کار استخدام معلمان و مدرسان آشنا با علوم جدید، جهت تدریس در مدرسه می باشد. در اینجا نکته حائز اهمیت آن است که امیر با نکته سنجی و دقت سیاسی خاص خود،سعی دارد تا معلمین استخدام شده را حتی المقدور از سیاست کشور برکنار نگهدا شته، تا آنکه آنان به دور از غرض ورزی ها و نیات و مقاصد سیاسی دول متبوع خود صرفا در جهت هدف مورد نظر یعنی تعلیم و آموزش علوم و فنون مشغول به کار باشند.
به همین سبب از روسها و انگلیسی ها و همچنین فرانسوی ها فاصله گرفت و یکی از نزدیکان خود به نام داوود خان را به وین فرستاد تا در آنجا به استخدام معلمین مناسب بپردازد. مسیو داوود خان پس از یکسال بررسی در اتریش و پروس سرانجام معلمین در رشته های موردنظر را انتخاب و راهی کشور می شود. معلمین متخصص در هفت رشته پیاده نظام، سواره نظام، توپخانه، مهندسی، طب و جراحی، داروسازی و معدن شناسی به استخدام مدرسه در می آیند.
با نگاهی گذرا به رشته های تخصصی مورد نظر امیر که برای تدریس در مدرسه مدنظر بوده اند، می توان به نگاه ژرف او در بکارگیری مدرسان غیروابسته به کشورهای روس و انگلیس دست یافت، چرا که امیر علوم و فنون نظامی، مهندسی، پزشکی و زمین شناسی را که از پایه ها و بنیادهای علوم محسوب می شوند جهت آموزش به محصلان ایرانی در نظر گرفته بود تا در آینده کشور بتواند با بهره گیری از استعدادهای داخلی غیروابسته خود چراغ علم و چرخ صنعت را برافراشته ساخته، استقلال و پیشرفت ایران را تضمین نماید. هر چند در زمان افتتاح دارالفنون امیر با توطئه داخلی و دسایس خارجی از صدارت عزل شده بود و میرزا آقاخان نوری که اعتقادی به باورهای امیر نداشت صدراعظم گشته بود و پس از آن نیز امیر سیزده روز بعد از افتتاح مدرسه یعنی در 18 ربیع الاول 1268 ه. ق به قتل می رسد و دارالفنون نیز که براساس یک تفکر ژرف و مصلحانه بنا نهاده شده بود سرانجام نمی تواند تداوم مشخص و مطلوبی یابد و مقاصد مورد نظر این رجل مصلح را جامه عمل بپوشاند.