نقش گروه‌هاى مرجع در انتخابات

حسین ایرانى‌وند
افرادى که بـرخـوردار از نفـوذ شخصى و اجتماعـى در تـأثـیـرگذارى بـر زمینه هاى فکرى ، سیاسى در میان مردم هستند را گروه هاى مرجع مى نامند . این مفهوم ، نه تنها به معناى گروهى است که یک شخص خود را با آن مقایسه مى کند بلکه آن را مى توان به معناى گروهى در نظر گرفت که فرد، هنجارها و افکار خود را از آنها مى گیرد و یا گروهى که فرد مایل است عضو آن باشد . گروه مـرجع ضرورتا یـک گـروه نبوده و ممکن است یک شخـص و یـا یـک عقیده ى انتزاعى باشد .در هـر حال گروهى که دیدگاه آن توسط کنشگر بـه عنوان چـارچوب مرجع در سازمان حـوزه ادراکى او استفاده مى شـود، گروه مرجع فرد نام دارد .
از اینرو سمت گیـرى هاى سیاسى افراد را نیز معمولا نوع گـروه مرجعى تعیین مى کنـد کـه وى بدان ها دلبستـگـى دارد .افراد تـرجیح مى دهنـد رفتـار سیاسى و بویژه انتخاباتى خود را مطابق با رویکردى تنظیم کنند که گروه مرجع در اختیارشان مى نهد، چرا که هنجارها، عقاید و ارزش هاى مورد قبول خود را از همین گـروه ها اخذ مى کنند .مطالعات انجـام شـده بـر روى الگوهاى رفتارى مـردم در روزهاى انتخابات ، آشکـارا نقش پر اهمیت و تأثـیـرگذارى افزون گروه هاى مرجع را در جامعه ایرانى نشان مى دهد . با توجه به اهمیت این موضوع و با نگاهى به تحولات سیاسى و اجتماعى سالیان اخیر،مى توان چند تحـول و دگرگونى مهم را در شکل بندى و نحوه حضور گروه هاى مرجع شناسایى و مورد توجه قرار داد : .
1- ظهور گروه هاى مـرجع جدید به عنـوان جایگزینى بـراى گروه هاى مرجع سنتى :یکى از تحولات اجتماعى مهم (که پیشینه آن حتى به قبـل از دوم خرداد 1376 بازمى گردد )ظهور گروه هاى مرجع جدیدى است که اقتدار و نفوذ گروه هاى سنتى را به چالش کشانیده یا آن را کـم رنگ ساخته است . گروه هایى از قبیل ورزشکاران ، هنرمندان ، نویسندگان ، زنان و فعالین حقوق زن ،دانشگاهیان و مختصصین از آن جمله اند که با کمى دقت مى توان نقش تعیین کننده آنان را در رقم زدن نتیجه انتخابات چند سال اخیر مشاهده کرد . .
2- جابجایى ارزشى :همان گونه که نیو کمب (ازصاجب نظران )نشان داده است ، هنجارهاى گروه مرجع ممکن است که نفى شود و در نتیجه به لحاظ ارزشى باید دو نوع گروه مرجع مثبت و گروه مرجع منفى را از یکدیگر تشخیص داد .در نوع مثبت ، هنجارها و ارزش هاى گروه توسط افراد معینى پذیرفته مى شـود ولى در نوع منفى ،هنجـارها و ارزش هاى گروه هاى مرجع توسط اشخاص معینى مورد مخالفت قرار مى گیرد . تحـول مهم ترى که در مـورد گروه هاى مـرجع اتفاق افتاده ، جابجـایـى ارزشى و تغییر در موقعیت ارزشى بعضى از گروه هاى مرجع سنتى اسـت ، که مى بایست هوشمندانه در جهت پایدار ساختـن ارزشهاى مورد توجه آنها چاره جویى کرد .