آن 444 روز

فتاح غلامى
تصرف سفارت آمریکا در تاریخ 13 آبان 1358 اتفاقى نادر و در عین حال بـر روند تحولات سیاسى نظام جمهورى اسلامى بسیار تاثیرگذار بود؛ چنانکه به نظر مى رسد آثار و تبعات ایـن واقعه تا مدت هاى مدیدى بر روابط ما با دیگر کشورها تاثیرگذار باشد . شاید دانشجویانى که براى نشان دادن اعتراض خود بـه عـمـلـکـرد خـنـثـى دولـت مـوقـت در بـرخـورد بـا ضدانقـلابـیـون و دولت هاى غربـى ، از در و دیـوار سفارت بالا رفتند، فکر نمى کردند که این حادثه طى چند دهه ، حوادث سیاسى را تحت الشعاع خود قرار دهد . در هر حال جرقه هاى حمله به سفارت از همان اوایل پیروزى انقـلاب زده شد .پس از سقوط رژیم شاهنشـاهـى ، در تاریخ 25 بهمـن 1357 سفـارت آمریکا مورد حمله قرار گرفت که با پا در میانى دولت موقت و مساعدت ابراهیم یزدى ، به اعضاى سفارت در خصوص تامین امنیت آنان اطمینان داده شد .
البته هر چند حـرکت هاى انقلابى در آغاز امـر مهارناپذیرند و بسیارى از نیروهاى مبارز که شاهد به ثمـر رسیدن نـهـضـت بـودنـد، فـرصت را بـراى فـرو نشاندن کینه و بغض خود نسبت به همه مسببان در به تاخیر افتادن پیـروزى انقلاب ، مناسب مى داند امـا اگر تدبیر اعضاى شوراى انقلاب و دولت موقت و توصیه هاى امـام راحل (ره)نبـود، چه بسا که فـوران بغض هاى فرو خفته ، چون سیلى خروشان ، بساط بسیارى از عناصر ریـز و درشت داخلى و خارجى را بدون آنکه میزان نقش آفرینى آنها در حوادث انقلاب تعیین شود، برمى چید و این مساله البته با عنایت به اینکه دست هاى پیدا و پنهان دسیـسـه سـازان منتظـر گرفتن ماهى از آب گل آلـود بودند، براى ادامه بقا و حیات انقلاب مضر بود . در هر حال ملت ما از هـمـان ابـتـدا بـه واسطـه حضور پررنگ آمریکا در جریان هاى قبل از انقلاب و حمـایـت و پشتیبانـى هـایـى کـه از اقـدامـات شـاه مى کرد، از آن کشور دلى پرکینه داشت و با توجه به پناهندگى شـاه بـه آمـریـکـا ایـن کـدورت ها بیـشـتـر مى شد .ضمن اینکه حافظه تاریخى مـردم ، جریان کودتاى 28 مرداد را نیز فراموش نکرده بود .
اما نوع تعامل دولت موقت با کشـورهاى غربى به ویژه آمریکا، همین طور مواجهه با مسایل داخلى در بسیارى از موارد، باعث رنجش نیروهاى پیرو خط امام شده بود .آنان انتظار اقدامى انقلابى داشتنـد، در صـورتى که مهـدى بـازرگان ، کابـیـنـه خود را بـه فولکس واگنى تشبیه کـرده بود که » کار یک بولدوزر «.از آن برنمى آمد بدین ترتیب در میان گروه هاى ناراضى ، بخشى از دانشجـویـانـى قـرار داشتنـد کـه در طـول وقایـع و اتفاقاتى که رخ داده بود،همدیگر را شناسایى و براى پیشبرد اهداف خـود اقدام به تشکیل جبهه اى متحـد کرده بود .
با توجه به اینکه این افراد در شمار منتقدان دولت محسـوب مى شدند، بـراى اینکه تقاضاهـاى خود را هرچه بهتر به گوش مسئولان نظام برسانند، با تشـکـیـل شـورایى مـرکب از هفـت نمـایـنـده از بـیـن دانشجویان کل دانشگاه هاى کشور، خواستار ارتباط بهتر و وسیع تر با مسئولان نظام شدند .کمى بعد پنج نفر از شخصیت هاى مملکتى کـه عـبـارت بـودند از حضرت آیت الله خامنه اى ، حجت الاسلام موسوى خوئینى ها، دکتر حسن حبـیـبـى ، حـجـت الاسـلام محمد مجتهد شبسترى و دکتر ابوالحسن بنى صدر، جلسات منظمـى را با این شـوراى هفت نفـره ترتیب داده و طى آن مباحث مهـمـى در مـورد دانشگـاه هـا مـطـرح و گزارش کـار را خـدمـت امـام ارائه دادنـد . (بحران 444 روزه در تهران ، امیررضا ستوده و حمید کاویانى ، 56 و )57 اما پیش از اینکه چنین بحثى اساسا مطرح شود، اعضاى دولت موقت طى سفر به الجزایر، به منظور شرکت در جشن استقلال این کشور با مشاور امنیت ملى کارتر دیدار و گفت و گو کـردند .
در این دیدار مهـدى بـازرگان و ابـراهیـم یـزدى و برژینـسـکـى در خـصـوص مـسـائـل مـربـوط بـه روابـط دو کـشـور و همین طور حضور شاه در آن کشور به بحث و بررسى پرداختند که البته خبر این دیدار به سـرعت در کشور پیچید، اعتراض هاى فراوانى را به خصوص در سطح محافل دانشگاهى در پى داشت .در این میان بیش از همه ، دانشجویان پیرو خط امام و اعضاى دفـتـر تحکیم وحدت واکنش نشان دادند و ضمن صحبت با موسوى خوئینى ها و ارائه این خبر که یکى از عناصر مهم » سیا «در پـوشش یک دیپلمـات آمریکایى وارد ایران شده و گویا دنبال اهداف خاصى براى مقابله با انقلاب است ، از او خـواستند تا نظـرش را در مـورد اشغال سفـارت آمریکا بیـان دارد .
(انقلابو تنـازع بقا، عمادالدین باقى ، ص 24 و )25 موسوى خوئینى ها علاوه بر موافقت با این قضیه در خصوص اطلاع امام از این طـرح به دانشجویـان گفت ::» اگرچـه ایشان در جریان قضیه قـرار ندارد، اما قلبا راضى به این کار است ، بنابراین فعلا با ایشان در ایـن خـصــوص صـحـبـتــى نمـى کـنـیــم ، چــون محضـورات ایشـان را مى دانیم و ممکـن اسـت ، بـا توجه به شرایطى خاص ،ایشان نتوانند تمایل قبلى خود را اعلام کنند وناگزیر باشند سکوت کنند .
در نتیجه !«ما سؤال نمى کنیم به این ترتیب تـردیدهاى اولیه دانشجویان بـراى انجـام کـار بــرطـرف شـد و ســرانجـام 13 آبـان (روز دانش آموز )را با توجه بـه اجتماع عظیم دانشگاه در این روز براى عملى کردن نقشه ، انتخاب کرده و دلیل آن را تصمیم عناصر ضـدانـقـلاب و گروهک هـا در دانشگاه به مناسبت این واقعه و طرح شعارهاى جدید و به تعطیلى کشاندن دانشگـاه و اعـتـصـاب عـنـوان کردند .(کیهان)60.8.13 جمعیتى حدود 300 تا 400 نفر از دانشجویان به سمت سفارت راهپیمایى و تظاهرات کردند و سپس موفق به تصرف » لانه جاسوسى «شدند . دولت مـوقت که در بـرابر عمل انجام شده قـرار گرفته بود، استعفا کرد و امام نیز با پذیرش این اقدام ، شوراى انقلاب را مامور اداره کشور نمود . البته این حادثـه بـازتاب هاى داخلى و خـارجى فـراوانى پیـدا کـرد .از ابتدا مـعـلـوم بود که اعـضـاى نهـضـت آزادى وملـى گـراهـا با این اقـدام مـخـالـ هستند، هر چند در آغاز کار دکتر یزدى ، زمانى که هنوز مسئـولیت وزارت امورخـارجه را داشت اعلام کـرد، مـسـئـولیـت ایـن کـار در درجـه اول بـه عـهـده آمریکایى هاست .
با این حال ، تازه این اول کار بود واز همان ابتدا معلوم بود که اعضاى کابینه مـوقت ، این گونه اقدامات خارج از قاعده و قانون را نمى پذیرند و آن را مداخله در امور دولت تلقى مى کنند .بازرگان در کتاب » انـقـلاب ایـران در دو حـرکت «، جنـبـش دانشجویان را چنین توصی مى کند :دانشجویان و دانش آمـوزان نـزدیک به حـزب جمـهـورى اسلامـى نه تنهـا » و «مقتدرانه و خودمختارانه عمل مى کردند تمکیـن از وزیر خارجـه ، دولت ، شوراى انقـلاب و رئیس جمهور نمى کردند «بلکه » مدعى آنها بودند «و بازرگان در مورد نقش اصلى این جریان مى افزاید : یگانه شخص واسطه و مـؤثر و شاید وارد و محرک از روز اول ، آقاى خوئینى هـا بـود .«(انقلابایران در دو حرکت ، ص )169 البته از دیگر سو، نوع واکنش نیروهاى چپ در داخل کشور نیز جالب بود .آنان پیش از این واقعه ، نیروهاى انقلابى را عناصرى ارتجاعى مى نامیدند اما پس از آن با توجه به شور و هیجان و التهاب عمومى که سراسر کشور را فـراگرفته بود ـ خود را به جریان عمومى وصل کرده و براى بهره گیرى از موقعیت ، از تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان حمایت و به نفع آنـان راهپیمایى و تظـاهـرات کردند .
از سـوى دیگر درحالى که سازمان مجاهدین خلق (کههمیشه سعى مى کـرد خود را پیشرو قلمداد کند )به خـاطـر اینکه عقب ماندگى خـود را جبران کند، کنسـولگرى آمریکا را در تبریـز و شیراز مورد تعرض قرار داد امـا دادگاه انقلاب ،هواداران به این سازمان را موظ به تخلیه اماکـن کـرد که این نیز سبـب شـد تـا منافقیـن اعلامیه هاى مـتـعـددى را علیه نظام منتشـر کـنـنـد . (انقلاب و تنازع بقا، ص 35 تا )37 در بین نـیـروهاى انقلابـى گـرچه در بـرخورد بـا آن موضـوع تسخیر سـفـارت ، یکدستى و یکـپـارچگـى وجود داشت اما بـرخى از سرشناسان این جبهه نـیـز اظهارنظـرهایى متفـاوت داشتند .از جملـه آیـت الله مهـدوى کنى حـمـلـه بـه سـفـارت را » مضـر بـه حال انقلاب «و مغایر با » قـوانین بین المللى «عنـوان کرد . (آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامى ، جلسه یازدهم ، شماره بازیابى )78.4.5 ,2804 لیکن حمایت امام راحل (ره)از این اقدام عـزم دانشجویان تسخـیـرکننده سفـارت را بـراى ادامه کار استوارتر کرده و براى اینکه امور، نظم و ترتیب بهترى بگـیـرد، طـبـق درخواست دانـشـجـویـان ، مـوسـوى خوئینى ها در محل حضور پیدا کرد .
(غائله چهارم اسفند، ص )207 مدتى بعد براى پـرهیز از اختـلاف نـظـر، شـوراى مرکـزى در محـل سفـارت تشکیل شـد تـا همه تصمیمـات مـربـوط به وضعیت گروگان ها به صورت واحد اتخاذ شود . اما علاوه بر تصرف سفـارت ، موقعیت دیگرى که براى دانشجویان فراهم شد، دسترسى به اسناد آن مجموعه بود، هر چند از زمان محاصره تا دست یافتن به ساختمـان سـفـارت ، ساعاتى طـول کشیـد .ایـن فاصله ، فـرصت نسبتا کافـى را در اختیار کـارمندان آمریکایى قرار داد تا به وسیله وسایل امحا، بسیـارى از مـدارک را از بیـن بـبـرند، امـا تـلاش و پـشـتـکـار زایدالوص جـوانان انقلابى ، سبب شد تا بسیـارى از اسناد دوبـاره بازسازى و مـرحله به مـرحله انتشـار یابند . نتیجه این افشاگرى ، اعلام طرح ها و نقشه هاى آمریکایى ها براى تحت نظر داشتن بسیارى از نهادها و سازمان ها و تحت کنتـرل درآوردن آنها بود .همیـن طور نوع تعاملات در روابط افراد بسیار با کـارمندان سفارت نیز بر ملا شد .در هـر حال انتشار اسنـاد، طوفانى عظیم برپا کرد و بیش از همه اعضاى نهضت آزادى از جمله » عباس امیرانتظام «سخنگوى دولت موقت از آن متضرر شدند .با این حـال آنـان سـعـى مى کردند، با جعلى خواندن اسناد یا گزینشى دانستن آن تا حدودى از تبعات انتشار اسناد بکاهند که البته به مـوفقیت چشمـگـیـرى دست نیافتند و مـقـدمـات برگزارى دادگاه سخنگوى دولت ، زودتر از زمانى که تصور مى کردند، فراهم و نتیجه آن نیز محکوم شدن او به اتهام جاسوسى به حبس ابد بود . با وجود اینکه انتشار اسناد و تدوین آن به صورت سلسله کتب بـه عـنـوان یکى از منابع اصلى جـهـت مطالعه میـزان دخالت دولتمردان آمریکایى در امـور داخلى کشورها از جمله ایران به شمار مى رفت ، اما همواره این سؤال بى پاسخ مطرح بود که چرا اسناد و مدارک مربوط به میـزان ارتباط یا اطلاعات کـارکنان سفارت از نهادهاى قضایى ، هیچ گاه منتشر نشد و البته ایـن درحالى بـود که طبعا بـا تـوجه به اقـدامـات دادگاه انقلاب و دیگر مراجع قضایى ، آمریکایى ها برحسـب قراین مى بایست ، در کنـار تـوجهى که بـه دیگر نهادها دارند، به این مرکز نیز نیم نگاهى داشته باشند، اما در میان اسناد منتشره، در این خصوص مدارک و شواهد کمترى به چشم مى خورد . با این حال ادامه افشاگرى ، طوفانى به پا کرد که اثرات آن بسیارى از افراد و گروه هاى سیاسى را تکان داد .با توجه به جایگاه موسوى خوئینى ها در شوراى سرپرستى صـداوسیما محتـواى بسیارى از اسناد از طریق ایـن رسانه به اطلاع عـمـوم مى رسید .
همـیـن مساله باعث شد تا به شوراى انقلاب از سوى بسیارى از جریان ها و جناح هاى سیاسى ـ که ادامه این روند را به ضرر خود مى دانستند ـ فشارهاى غیرقابل تحملى وارد شود و این نهـاد، ناگزیر طى تصویـب نـامـه اى ادامه افشاگـرى از رادیو و تلویزیـون را ممنـوع اعلام کرد .(غائلهچهاردهم اسفند، ص )65 اما در کنـار واکنش هاى داخلى ، بـازتاب هـاى خارجى آن نیز شعاع هاى بیشتـرى داشت .وزارت خـارجه آمریکا ضمن انتـشـار بـیـانـیـه اى ، حـرکـت دانشجویان را تقبیح و فعالیت هاى دیپلماتیک را علیه ایران براى حل بحران در دستور کار قرارداد .در کنار آن شوراى امنیت سازمان ملل ، جلسه فوق العاده اى تشکیل داد .از طرفى دیگر از سوى پاپ ژان پل دوم (رهبر کاتولیک هاى جهان )و دیگر شخصیت هـاى سیاسى ، ده ها پیـام بـراى حل مسالمت آمیز قضـیـه و آزادى گـروگان هـا بـراى امام ارسال شـد .
(ایـرانو آمریکا، بررسى سیاست هاى آمریکا در ایران ، حسن واعظى ، ص )97سرانجام در شانزده آبان 1358 سازمان ملل براى محدود کردن ایران تصمیم خود را گرفت .نوزده آبان 58 این سازمان به اتفـاق آرا، خواستار آزادى فورى گروگان ها شد و به موازات این حرکت ، آمریکا نیـز ارسال قطعات نظـامـى بـه ایـران را به رغم تـوافقـات گذشـتـه ممـنـوع اعلام کـرد .در چـهـاردهم آذر 58 شوراى امنیت با تصویب قطعنامـه 457، خواستـار آزادى فورى گروگان ها و تحویل سفارتخانه شد .در 25 آذر 58 راى دادگاه بین المللى لاهه مبنى بر آزادى فـورى گــروگـان هـا و تحـویـل ســفــارت و رعـایـت مصـونیت هاى دیپلماتیـک و الـزام ایران به پـرداخت خسارت بابت گروگان گیرى صادر شد . علاوه بر راهکارهاى بین المللى ، آمریکا با توجه به وجود اختلافات مرزى بین ایران و عراق و احتمال وقـوع درگـیـرى بـیـن ایـن دو کـشـور و بـا تــوجـه بـه کدورت هاى سیاسى که با عراق داشت ، درخواست این کشـور را بـراى برقرارى مجـدد رابطه پـذیـرفت و همین طور نسبت به تحویل سوخت اتمى توسط فرانسه به عراق واکنش منفى نشان نداد .کاملا محرز بود که چنین تعاملـى بـا رقیب ایـران در راستاى تحت فـشـار قراردادن ایران صورت مى گیـرد .(چالشهاىایران و آمریکا بعداز پیروزى انقلاب اسلامى ایران ، حمید مصباوى ، مرکز اسناد انقلاب اسلامى ، ص 92 تا (94 در کنار همه اینها، فشارهاى اقتصادى و بلوکه و مـسـدود کـردن اموال ودارایـى ایـران و مـؤسـسـات اقتصادى و بانک هـاى کشور در دستور کار هیـات دولت این کشور قرار گرفت .
لیکن هیچ کدام از این حرکت ها نتوانست ایران را در موضع انفعـال قـرار دهد .مسئـولان رده بالاى نـظـام هـمـچـنـان بــر تحـویـل شـاه بـه ایـران تـاکـیــد مى ورزیدند .بحرانى سخت آمریکا را فراگرفته بود، در بین مشاوران کارتر نیز دودستگى وجود داشت ؛ برخى ماننـد » سـایـروس ونس «وزیر امـورخارجه بـه شیوه هاى مسالمت آمیز در برخورد با ایران تاکید داشتند و گروهى دیگر مانند » برژینسکى «مشاور امنیت ملى رئیس جمهور مـواجهه نظامى و بهره گیـرى از زور را مورد توجه قرار مى دادند .البته کارتر همـه راهکارها را مـورد بـررسى قـرار مـى داد و عـلاوه بـر تـاکـیـد بـر جنبه هاى مسالمت آمیز در بـرخورد با ایران ، استفاده از نیروى نظامى علیه کشورما را نیز مورد ارزیابى قرار مى داد .جالب اینکه وى در کنار اینها، سیاست هاى پشت پـرده را نیز تجربه کـرده بود و حتى در فـروردین 59 در نامـه اى مـحـرمانه خطـاب بـه حـضـرت امـام نوشت :مـا آمـاده پذیـرش حقایق جـدى کـه مـولود انقلاب ایـران است ، مى باشیم .این امر همچـنـان هدف و آرزوى ماست .
زیرا من تصور مى کنم که ما هدف واحدى را که صلح جهانى و بـرقرارى عدالت .«براى همه ملل است ، تعقیب مى کنیم حضرت امام نیز بعداز ملاحظه نامه ، دسـتـور انتشار آن را داد .افشاى محتواى نامه مذکور به لحاظ سیاسى بـراى کـارتر چندان خـوشایند نـبـود و هنـرى کسیـنـجـر در واکنشـى اعـلام کـرد :آمریکا بـایـد بـه .«مقامات ایرانى بگوید که میهمانى تمام شد (ایران و آمریکا، حسن واعظى ، ص 97 و )99 در هر حال پیدا بود که با این تمهیدات ، ایران از موضع خود عقب نشینى نخواهد کرد .شاید بیش از همه دانشجویان مساله گروگانها را به عنوان یک امر حثیثتى تلقى مى کردند و حاضر به هیچ گونه انعطافى حتى در مقابل دولتمردان نبودند .در میان کارگزاران حکـومتى افـرادى نظیر بنى صدر تـلاش مـضـاعـفـى داشتند تا گـروگان ها را از دست دانشجویـان خارج کرده و کنتـرل آنهـا را بـرعهده دولـت واگذارند .او و قطب زاده از سفر کمیسیون تحقیق سازمان ملل به ایران براى بررسى وضع گروگان ها حمایت مى کـردند اما دانشجویان به هیچ وجه کوتاه نمى آمدند . بالاخره دانشجویان پیرو خط امـام بـراى آزادى گروگان هاى آمریکایى شـروط زیرا مطرح ساختند :
1 ـ استرداد شاه به ایران به منظور محاکمه و مجازات او
2 ـ بازگرداندن اموال شاه به ایران
3 ـ عذرخواهى آمریکا براى جنایاتش علیه مردم ایران .
حـتـى دانـشـجـویـان تـهـدیــد کــردنـد کـه اگـر خواسته هایشان برآورده نشود، عواقبى نظیر محاکمه و احیانا اعـدام در انـتـظـار گـروگان هـا خـواهد بـود (سیاسـت آمـریـکـا در قـبـال ایـران طـى دوره جنـگ تحمیلى ، سید مجتبى تهامى ، گل محمد بهمـنـى ،
فتح الله رسولى ، ص )89 امـا دولتـمـردان شـیـوه دیپـلـمـاتـیـک را بیـشـتـر مى پسنـدیـدنـد .بـه رغم مخالـفـت دانـشـجـویـان ، کمیسیـون اجـازه سفر به ایـران یافت .در این میـان شوراى انقلاب به اصرار بنى صدر با 8 راى موافق و 3 راى مخال ، خواستار تحویل گروگان ها به دولت شد اما امـام آن را رد کرد .(چـارچوبىتحلیلـى بـراى بررسى سیاست خـارجى جمهـورى اسلامى ایـران ، روح الله رمضانى ، ترجمه علیرضا طیب ، نشر نى ، ص 65 و )67 پس از بـرگزارى انتخابات مجلـس ، امـام حـل مساله گروگان ها را به عهده نمایندگان گذاشت .البته این درحالى بود که شـاه مرده بود .در واکنش به این مسالـه » ادمـوند ماسکـى «وزیـر امـورخارجه جـدیـد آمریکا بـا ارسال نامه اى خطاب به شـهـیـد رجایى ، خـواسـتـار مـذاکــره مـسـتـقـیــم بــراى حـل بـحــران گروگان گیرى شد .
(بحران444 روزه در تهران ، ص (125 مجلس پس از شـروع کار خود به شدت درگیر کار گـروگان ها شد و نامه هاى مـخـتـلـفـى از سـوى سیاسـتـمـداران غربـى ، اعـضـاى کنگـره آمریـکـا و خانـواده هاى گـروگان ها دریـافـت کـرد و بـراى حل مسـالـه در 24 شهریـور 1359 کمیـسـیـون خارجـى مجـلـس تشکـیـل و بـعـد از شـور فـراوان ، بنـا شـد کـمـیـسـیـون ویـژه اى بـا شـرکـت حـضـرت آیـت الله خامنه اى ، حجت الاسـلام سـیـد مـحـمـد مـوسوى خوئینى ها، آیت الله محمـد یـزدى ، سید على اکبـر پرورش ، آیت اله سید محمد خـامـنـه اى ، مـحـمـد کاظم بجنـوردى و حجت الاسلام على اکبـر نـاطـق نورى ، جهت رسیدگى به کار گروگان ها بر پا شود . (غائله چـهـاردهم اسفنـد، ص 274 و275 )و در نهایـت پـس از بـحـث و گـفـت و گـوهاى فـراوان ، مجلس شرایط خود را براى آزادى گروگان ها به شرح زیر اعلام کرد :
1 ـ عدم دخالت سیاسى و نظامـى آمـریـکـا در ایـران
2 ـ آزادسـازى سـرمـایـه هـاى مـلـت ایـران
3 ـ بازگردانیدن اموال شاه دولت با تـوجه به پیشنهادهاى مجلس ، بـهـزاد نبوى ـ وزیر مشاور در امور اجرایى را سرپرست گروه مذاکره کننده کرد .
در این میان ، الجزایر نقش میانجى را براى حل مساله گروگان ها پذیرفت و تیم منتخب این کشور به سرپرستى محمدبن یحیى ـ وزیر امور خارجه مذاکـرات با ایـران و آمریکـا را آغاز و بعـد از بـحـث و بـررسـى هـاى فـراوان در29 دى 1359، بیانیه اى را در مورد آزادى 52 گـروگان آمریکایى در تـهــران و اسـتــرداد حـدود 7.977 مـیـلــیــارد دلار دارایى هاى بلوکه شده ایران به امضاى بهزاد نبوى ، طرف ایرانى و » وارن کریستوفر «معاون وزارت خارجه آمریکا رسید . براساس مفاد بیانـیـه الجـزایر، دولت آمریکا بـه موارد چندى ملزم شده بود از جمله :
الف )دولت آمریکا متعهد شد که از طریق لغو احکام انسداد تا حدالامکـان وضعیت مالى ایـران را به صـورت مـوجود قـبـل از 23 آبان 1358 (تاریـخ صدور دستور انسداد سرمایه هاى ایران از طرف رئیس جمهور آمریکا )بازگرداند .
ب )ایالات متحده متعهد شـد کـه دارایى هـاى ایران ـ موجود در قلمرو قضایى آن کشور ـ را به شرح زیر مسترد کند؛
1 ـ طلاهاى متعلق به ایـران و کلیه دارایـى هـاى ایـران مـوجــود نـزد بـانـک فـدرال رزرو نیویورک به انضمام بهره متعلقه .
2 ـ دارایى هاى نـزد شعب خـارجى بانـک هـاى آمریکایى با بهره متعلقه .(ازاین محل اقساط معوقه و اقساط آتى وام هاى دولت و مؤسسات یاد شده به وسیله دولت بازپرداخت خواهد شد )
3 ـ دارایى هاى نزد شعب بانک هاى آمریکایـى در آمریکا؛ این دارایى ها به دلیل وجود احکام توقی دادگاه ها حداکثر ظرف شش ماه آزاد شده و نیمى از وجوه آزاد شده حداکثر تا یک مـیـلـیـارد دلار در یک حساب تضمینى بهره بردار به نام بانک مرکزى دولت الجزایر نگهـدارى خواهد شد که صـرفا براى تضمیـن پرداخت و تادیه ادعاهاى علیه ایران طبق بیانیه حل و فصل ادعاها مورد استفاده قرار خواهد گرفت .
4 ـ دارایى هاى دیگر ایران شامل وجوه و اوراق بهادار و هر آنچه که در چارچوب بندهاى فوق قرار نمى گیرد .
مـورد بعدى طلـب امـوال و دارایى هـاى شـاه و وابستـگـان او در آمـریـکـا بـود که بـه جـهـت ایـنـکـه کارشناسى دقیق در ایـران صورت نگرفته بود و هیچ برآورد مالى در این زمینه وجود نداشت ، آمریکایى ها نیز عملا نسبت بـه عـدم پـرداخت آن توجیه قانـونـى داشتند که باز هم این مـسـالـه بـه ضـعـ سـیـسـتـم اقتصادى ایران باز مى گشت . البته بعداز انتشار بیانیه در مجموع طرفداران خط امام و نیروهاى انقلابى ، جز تاییدکنندگان آن بودند . حجت الاسلام هاشمى رفسنجانى در این زمینه تحلیل روشنى دارد .بهگفته وى ::» مجلس موافقت کرد که دولت اقدام و مصوبه مجلس را اجرا کند .مذاکرات در یک مقطع حساسى انجام شد .دولت آمریکا عجله داشت قـصـه زودتر تمام شـود تا در انتـخـابـات از آن استفاده کند شاید حـزب رقیب آنها مایـل بـود تاخیر بیافتد لذا پشت پرده از طرف آمریکایى ها مسایلى در جریان بود ...وقتى که مجلس تشکیل شد، شوراى انقـلاب ، دوره اش تمام شـده بـود و در جریـان حـل مساله نبـود .البته قبل از تشکیل مجلس در جـریـان مراحل مختل قضیه بود .