آغاز یک راه

* دولت مقتدر
میـرحسین مـوسوى هنگامـى بـه پست نخـسـت وزیـرى راه یافـت کـه یکـى از چـهـره هاى بـارز انـقـلاب ، حضرت آیت الله خامنه اى با اکثریت آرا، پـیـروز سـومـیــن دوره ریـاسـت جمهورى اسلامى ایران شده بود . این نخستین انتـخـاب یـک فـرد روحانـى بـراى احراز بالاتریـن مـقـام اجرایى جمهورى اسلامى ایران بود . چنانکه با انتخـاب موسوى به عنوان نخست وزیر کشور ایران این امید بود که انقلاب چالش سالهاى نخست را پشت سرگـذارده ، با اقتدارى فراگیر فعالیت خود را ادامه دهد . هــرچـنــد دو دولـت پـیــشــیــن مستعجل بودند ولى در بحـرانى ترین شرایط ، سکان هـدایـت دولت را در دست گـرفته بـودند و اینک مـوسوى درحالى پنجمین نخست وزیر (پـس از مرحـوم بازرگان ، شهیـد رجایى ، شهید باهنر و آیت الله مهدوى کنى ) شد که انقلاب گرداب هاى بزرگى را از سـرگـذرانده و در نـیـمـه دوم سـال 1360 امیدوار بود دورانى جدیدى را آغاز نموده و دولتى مقتدر در محدوده خاک جمهورى اسلامى بنا کند .
* میرحسین موسوى کیست ؟
او در سـال 1320 در روسـتـاى خامنه (ازتوابع تبریز )به دنیا آمد جایى که 2 سـال قبل رئیـس آینده ا ش (آیـت الله خامنه ا ى مدظله )متولد شده بود . او پـس از اتـمـام دوران تـحصـیـلات ابتدایـى و متوسطه در سـال 1340 به تهـران آمد و براى ادامه تـحصیل وارد دانشـکده معمـارى و شهرسازى مـلى (شهیـد بهشتى فعـلى )شد و در سال 1348 از این دانشـگاه فوق لیسـانس شهرسازى ا ش راگرفت . او پس از پایان تحصیلات اقدام به تأسیس شـرکت عمـرانى سمـرقنـد کـرد و در هـمـیـن دوران در پـوشـش فعالیـت هـاى شـرکت سمـرقنـد وارد عرصه مبـارزه با رژیم پهلـوى شد که آن نیز بـزودى توسط عـوامل ساواک لـو رفته و با کلـیـه اعـضـاى شـرکت دستگیر و روانه زندان شد . در هــر حــال خــیــلـــى زود از اتهامات تـبـرئه شـده و مـوفق گـردید علیرغم داشتن پرونده در سـاواک در دانشگاه ملى مشغول تدریس شود . در ادامه مبارزات با رژیم او در سـال 1355 بـا کـمـک جـمــعــى از دوستان و همفکران اقدام به تأسیـس «سازمان دانشجویان مسلمان ایران » کرد که البته جریان تأثیرگذارى نبود و فعالیـت چـشـمـگـیـرى هـم صـورت نداد . با پیروزى انقلاب مـوسوى وارد حـلـقــه نــزدیـکــان حــضــرت امــام خمینى (ره)شد و به همراه جمعى از یـاران امام اقـدام بـه تأسـیـس حـزب جمهورى اسلامى نمود .
پس از اعلام مـوجودیت حـزب جمهورى اسلامى ، وى به سردبیرى ارگـان حـزب ، روزنامـه جـمـهـورى اسلامى رسید .اما روند ارتقاى او در حزب به همین ختم نشد، اندکى بعد توسـط دوستانش کانـدیـداى وزارت امورخـارجه در کابینه شهـیـد رجایى گـردیـد ولى بـنـى صـدر نـام وى را از لیست وزراى پیشنهادى خط زد و به همین جهت تا سقـوط بنى صـدر در روزنامه جمهورى اسلامى ماند لیکن بار دیـگـر نـام او در لـیـسـت وزراى پیشنهادى براى پست وزارت خارجه قـرار گـرفـت و او ارگان حـزب را بـه مقصد هیـأت دولت ترک کرد .چند ماه بعد نیز به عنوان پنجمین و آخرین نخست وزیر جمهـورى اسلامى بـه این صندلى تکیه زد .
* پنجمین انتخاب
میـرحسین مـوسـوى درحالى بـه نخست وزیرى انتخاب شد که پیش از او، این پسـت تـوسـط وفاداران و علاقه مندان گروههاى سیاسى مبارز پیش و پس از انقلاب دست به دست گشته بود و اینک یکى از اعضاى کادر مرکـزى حزب جمهـورى اسلامى بـه نـخـسـت وزیـرى مـى رسیـد .امـا او انتـخـاب نـخـسـت رئـیـس جـمـهـور منتخب براى این پست نبود، پیش از او در نامـه مـورخ 60.7.27 رئـیـس جمهور، على اکبـر ولایتى ـ نماینده تهران در مجلس را براى این پست به مجلس معرفى کرد، ولى این پزشک جوان نتوانست چندان رأى مجلسیان را کسب کند . البته در این میـان گـروهى نقش ملى گراها، نهضت آزادى و سازمان مـجـاهـدیـن انـقـلاب اسـلامـى را بـا اهمیت دانسته اند . ولایتى در میان 80 رأى مخال 30 رأى ممـتـنـع ، 74 رأى مـوافق را کسب کرد 15)نفر نیـز در راى گیرى شرکت نکردند ). پس از ایـن شـکـسـت ، رایـزنـى بـراى گـزیـنـه بـعـدى در راهــروهـاى مجلس و محـافـل حـزب جمـهـورى اسلامى آغاز شـد؛ هـر چند در ایـن مـیـان گـمـانـه زنـى هـاى مـخـتـلــ کاندیداهاى متفاوتى را مطرح مى کرد اما همـه راهها به میـرحسین مـوسوى ختم مى شد .تا اینکه رئیس جمهور وقت طى نامه اى بـه رئیس مجلس ، حجت الاسلام هاشمى رفسنجانى ، وى را معـرفـى کرد .مـوسوى بـا رأى اکثریت 115 نماینده از 202 نماینده مأمور تشکیل کابینه شد .
* دولت اعتدال
زمانى میرحسین موسوى هدایت دولت را در دست گرفت که کشور از یک سو درگیر جنگى شده بـود که از یکسـال قـبـل آغاز شـده و تـا اواخـر کابینـه دوم موسوى ادامه مى یافـت . از طـرفى دیگر ایـن مـقـطـع در آغـاز آشکار شدن اخـتـلاف جریـان هـاى انـقـلابـى درون خـانـه بـود .اگـرچـه مهمترین انشعاب چند سال بعد و با اعلام مـوجودیت مجمـع روحانیـون مبارز صـورت گرفت و اختلافـهـاى خود را آشکارتر مى ساخت ولى به هر حال زمـزمه آن از سـال 60 به گـوش مى رسید؛ در چنین فضایى میرحسین مـوسوى دست به کـار امـور اجـرایى کشور شد . اما آنچه بعد از گذشت دو دهه از آن زمان همه جریـانـات سـیـاسـى فعال در عـرصه جمـهـورى اسلامـى بــــرآن اتـــفــــاق نــــظــــر دارنــــد، یکپـارچه خواهى میـرحسین مـوسوى است .نگاهى به اعضاى کابیـنـه او این گـمـان را قوت مى بخـشـد کـه او سعـى مـى کـرد، حتـى در انـتـخـاب وزیران به این نکته توجه داشته باشد . در هـر حـال در سـالــهــاى اول کابـیـنـه مـوسـوى ، عسـگـراولادى ، ناطق نـورى ، توکلى ، سید مـرتضى نبوى ، ولایتى و غفورى فرد که بعدها راست نامیده شـدنـد، نـیـز حـضـور داشتند .
* تفاوت دو دیدگاه
حال که سخن از جریان بندیهاى طرفداران انقلاب شد باید به منـشـاء این اختلاف ها اشـاره کـرد .مى توان گفت ، مهمترین منشاء اختلاف میان جریـانهاى سـیاسـى موسوم بـه خط امام (ره)،در مبانى فکـرى و فقهـى ایشان وجود داشت . در این میان نیروهاى نزدیک به جامعه روحانیت مبارز تهران اعتقاد داشـتـنـد کـه احکـام اولـیـه قـادر بـه پاسـخگـویى نیـازهاى روز جامـعه است و احتیاجى به احکام حکومتى نیسـت ؛ به عبارتـى دیگر طرفـداران فقه سنتى اگرچه با اجتهاد به معناى سنـتى و شیـعى آن موافق بـودند اما مـحدوده دخـالـت دین در دولـت و اقتصاد و شـئون حکومت را تنگ تر مى گرفتند . و طی مقابل احکام ثانویه را از احکـام اولیه جدا مى دانستنـد .آنـهـا احکـام اولیـه را بـراى اداره حکـومـت ناکافى دانسـتـه و اعتقاد داشتنـد کـه اسـلام آنـچـنـان دسـت فـقـیـه را بـاز گذاشته که مـى تـواند در تمام شـئـون حکـومت حکم صادر کنـد .نـیـز در مقابل خلاء احکام اینچنینى ، اینگونه استدلال مى نمـودند که چون تاکنون فرصـت اداره جامعه بـراى فقیه مهـیـا نشده ، فقها در زمینه چنین مسائلـى کمتر اندیشیده اند .این دسته خود را طرفدار فقه پویا مى دانستنـد و الـبـتـه سوابق تاریخى طولانى هم بر مدعاى خود ارائه مى کردند .
* منشاء اختلافات
مهمتـریـن حـوزه تقابـل ایـن دو دیدگاه در مساله اختیـارات ولى فقیه بود و اختلاف نظر در خصوص حوزه قانونگذارى مجلس ، حوزه دخالت دولت در اقتـصـاد و ..از آن نـاشـى مى شد .بعدها البته جنبه اقتـصـادى اختلافات پررنگ تر شد هر چه زمان مى گذشت ، مرزبندى هاى سیاسى با هـمـان پـشـتـوانه فـکـرى و فـقـهـى گسترده تر مى شد .تا جایى که حتـى جــمــعــى از مــدیــران ، وزیــران و کارشناسان اقتصـادى بـا مـجـلـس ، جامعه مدرسین ] حوزه علمیه قم [ و فقهاى شوراى نگهبان نشست هایى را براى گفتگو در این خصوص برگزار کردند . مـى تــوان گـفـت ، اهــم مــوارد اختلاف در مسائلى از قبیل مالیات ، بیمه ، بسـیـج اقـتـصـادى ، اجـنـاس کوپنـى ، دولتـى کـردن کشـاورزى ، اصـلاحــات ارزى ، قــانــون کــار و تجارت خارجى بود که ضربه شدیدى به روند انقلاب اسلامى مى زد .