شمشیر در نیام

* با توجه به اغتشاشات خرداد 82 به نظر شما دلایل شکل گیرى تجمعات غیرقانونى چیست ؟
** بدیهى است که اگر انتظارات مردم تعدیل نشده باشد، هر کسى فکر مى کند که مـى تـواند بالاتریـن انتظـارات را داشته باشد .البته ما هم به یـک مـدت زمانى نیازمندیم تا این توقعات و انتظارات را تعری و در چارچوب قوانین تعدیل کنیم و آن را با قابلیتهایى که دولت براى ایجاد رفاه مردم در زمینه هاى اجرایى مى خواهد فراهم کند، تطبیق نماییم .هر چند تطابق این تـوقعـات بـا تـوانمندى نـظـام مـمـکـن اسـت بـا مخالفت برخى روبرو گردد . البته بایددر نظر داشت که در این امر معضلات قبل از انقلاب و بعداز آن به ویژه جنگ تحمیلى نیز اثرگذار بـوده .به هـر حال هـیـچ دولتى نمـى تـوانـد پاسخگوى تمامى نیازهاى مردم باشد، به ویژه آنکه تمامى دولتها در تعری منافع خود جمعى را هم به عنـوان مخالـ دارند که این مخالفتهـا نـیـز انـواع و اشکال مختلفى دارد .در حقیقت این طبیعى است که جمعیت ناراضى به هر ترتیب وجود داشته باشد، چنانکـه در زمان پیغمبر (ص)و حـضـرت على (ع) وجود داشت . در هر حال مهم این است که ایـن اعـتـراضات قانونمند و صحیح اداره گردد تا از گزند سوءاستفاده دشمنان دور ماند .
* از حـوادث اخیر بیشتـر بـه عـنـوان شـورش یاد مى شد درحالى که به لحاظ علمى و مفهوم دقیق کلمه حوادث اخیر اغتشاش بود و نه شورش ؛ در خصوص مفهوم اغتشاش توضیح بفرمایید؟
** بر هـم خـوردن نظم عمـومى تـوسط «آشوب » عده اى بصورت غیرقانـونى است که نظم اجتماعى را به هـم مى زنند و متـرادف آن هـرج و مرج است . حضـور سـازمان یافته عناصر مـخـتـلـ «شورش » مى باشد؛ البته عوامل مخفى ، هوادار به ویژه رهبرى دارند و بعضاً از خارج نیز حمایت مى شوند . در سالهاى اخیر آنچه اتفاق افتاده هرج و مرج ، آشـوب و اغتـشـاش بـوده و آنقدر هـم اخـتـلاف در جریانهاى مخالـ انقلاب اسلامى بـوده است که البـتـه رهـبـرى واحد هم نـداشـتـه انـد درحالـى کـه از ضرورتهاى شـورش ، وجود رهبر یا رهبران اسـت . شورش یک حـرکت سـازمان یافتـه اسـت کـه داراى عوامل مختل از جمـلـه رهبـرى است و مجمـوعه تلاشهاى آنها براى سرنگونى یک نظام سیاسى است و عناصر مختل آن مـتـوسل به زور مى شونـد ولى در حوادث اخیر ما دیدیم که این حرکت ویژگیهایى داشت ؛ اگـرچه در نـاآرامى هاى اخیر از فضـاى بـه وجـود آمده مـاهـواره هـا و رسانـه هـاى خـارجى هـم سـوءاسـتـفـاده کـردنـد، بـا وجــود ایـن در بـیـن ایـن مخالفیـن ، رهبرى منسجم دیده نمى شـد .در واقع رسانه هاى غربى ، رئیس جمهور آمریکا و ماهواره ها سعى کردند تا نقش رهبرى را ایفا کنند اما از آنجا که حتى مخالفین به آنها اطمینان نداشتند، نقش رهبرى همانطور ناقص باقى ماند .
* چرا اغتشاشات اخیر به لحاظ زمانى مقدارى طول کشید؟
** شرایط سیاسى کشور بعداز انقلاب موجب شد تا خطوط قرمز مشخص نشود و چنانکه باید توقعات و انتظارات تعدیل نگـردد .به نظر من مدیریت این تجمعات کار مشکلى نیست اما آنچه باعـث بـرخى مشکلات در گذشتـه شـده بـود، عدم اجماع نـظـر نخبگان در حل آن بود، کشور ما موفق ترین کشـور در مدیریت بحـران است ؛ چنانکه امروز شاهـدیـم 24سال بعداز انقلاب ، بسیارى مشکلات را پشت سرگذاشته است اما تصمیم هاى سیاسى ناپـخـتـه ، عامل اصلى بروز بعضى از این مسائل شده است . البته عده اى هستند که ابعاد منافع ملى را نفهمیده اند و متوجه هم نشده اند که تصمیم هاى آنها در ایجاد این مسائل نقش داشته .هر چند مردم در این حوادث خود را فهیم نشان دادند؛ چه آنکه ریشه این مسائل و مشکلات مـردم نبودند و بعضى نیز اعلام کـردند که فریب کسانى را خوردند که دنبال استفاده سیاسى و ابزارى بودند .
* دکـتـریـن و تـاکـتـیـکـهـاى شـمـا در مـقـابــلــه بــا اغتشاش گران در حوادث اخیر چه بود؟
** در این باره باید گفت ، مشـارکت اجتماعـى ، تعامل با مـردم و جداسازى ص اغتشاش گـران از مردم ، دکترین امنیتى پلیس بود .در این حوادث نه تنها ما اسلحه نداشتیم حتـى بـاتـوم ها را نیز غـلاف کردیم ؛ اگرچه اجازه قانونى نیز داشتیم . ما زبان و برخورد اجتماعى را جایگزین اسلحه کردیم و بـا وجود اینکه در ایـن حـوادث سلاح گـرم نداشتیم اما از آشوبگران سلاح گرم گرفتیم .در هر حال آنـچـه مـوجب نـگـرانى ماست ایـنـکـه در ایـن اجتماعات ، عوامل بیگانه بـا بکارگیرى سلاح گرم و ایجاد تلفات بین مـردم ، نیـروى انتظامى را متهـم کنند و با سـوءاستفاده از این فضـا مـردم را تحریـک کنند . از اینرو در ابتدا باید کانـونهاى بالقوه آشوب و اغتشاش شناخته شـود .دوم مسأله مدیریـت اسـت یعنى اینکه بتوان عوامل مؤثر اغتشاش گر را شناسایى و بین آنها و دیگـران تفـاوت قائل شد .مانند اینـکـه نـیـروى انـتـظـامـى خـود در مـورد درخـواسـت هـاى متـعـرضیـن دو مـوضوع را پیـگـیـرى نمـود و عـوامل متعرض دیدند که پلیس مقام مسئول مربوطه را آورده و خواسته آنها را مطرح کرده که آن حل شد در حقیقت همـیـن حـرکـت بـاعـث مـى شـود پلـیـس بـه عـنـوان حل کننده مـشـکـل باشد .به تعبـیـر دیـگـر بـایـد از ابزارهاى رفتارشناسى و اجتماعى استفاده شود .
* به نظر شما ریشه حوادث اخیر چه بود؟
**مـسائـل اخـیر ریـشـه در مسـائـل سیـاسـى و اقتصادى نداشت چرا که در میان دستگیرشدگان عناصر صرفاً فقیر و مستمند حضور نداشتند بلکه به نظـر مى رسید ریشـه در کینه توزیـها و حوادث قبلى و بى هویتى جریانهایى داشت که امنیت خود را در بحران اجـتماعى مـى دیدند .در واقع نـظام بایـد این فضـا را با هـویت دادن به آحـاد ملت بـا ارتقاء تعلقات دینى و ملى آنها حل نماید تا بحران هـویت بـه وجود نـیـاید و بـعـضاً دسـت آویز ایـن جریانها نیز نگردد .من فکر مى کنم منشا حوادث اخیر بحران هویت بود؛ هر چند در ابتداى ناآرامى طرح مساله خصوصى سازى دانشگاهها (که یک خواسته صنفى بود )مشاهده مى شد و با توجه به پدیده انفجار جمعیـت بخصوص جمعیت جوان کـه بـعـضـاً آسـیـب پـذیـرند و آن دوران گـذشـتـه محرومیتها و محدودیتها را هم ندیده اند .هر چند خواسته هاى به حقى نیز دارند، اما برخى جریانها و گروهها از ایشان سوءاستفاده نموده اند .با این حـال تـمـامـى گـروهـهـاى دانـشـجـویـى بـا دادن بیـانیـه هایى ، جـدایى صـن خودشـان را از این اغتشاشات اعـلام نمودند .مساله دیگـر دخالت خارجى است ؛ رئـیس جمهور آمریکـا از کسانى که در جلوى دانشـگاههاى تهران اغتشاش کـرده بـودنـد عـلـنـاً حمـایـت کـرد .هـر چـنـد گـروهـى مى گویند، توهـم توطئه است ولى من مى گویم برانـدازى توسـط دشمـن خارجى تـوهم نـیست ، واقعـیت هـم دارد؛ البـته بـه این معـنا نـیسـت که سوءاسـتفـاده مدیـریتـها، کـارشکـنى هـا، ندانـم کارى ها و بعـضاً تصمیمهـاى ضعی در سطوح مدیریتى را در نظر نگیریم .
* بـه نـظـر شـمـا فـاصـلـه بـیـن انـتــظــارات مـردم و برخورداریها چه پیامدهایى مى تواند داشته باشد؟
هیچ نظامى نمى تواند مدعى شود که مردم آن کـشور بـه تـمام خـواسـتـهاى خـود رسـیده و هـمـه انتـظارات مردم خـود را هم مرتفـع ساختـه است ، بـلکـه اگـر تعـدیـل نـشده و جـهـت پیـدا نـکنـنـد، اولـویت بـندى نـشـود و با درک واقـعیـتهـا مـنطـبق نگردد، آنگاه عوارض خود را بر جریانهاى سیاسى مـى گذارد .نـظامـهـاى سیـاسى بـا اولـویت بـندى اهداف خود با مشارکـت مردم مى توانند انتظارات را تا حدودى سازمان دهند و مشکلات هم سامان یابد .در کشور جمهورى اسلامى ایران اگر خطوط قرمز نظـام را گروهها و جریانات سـیاسى نخواهد در نظر بـگیرند، یعنـى نسبت به تمـامیت ارضى ، قانـون اساسى و نـهادهاى مـشروع نظـام بى توجـه باشند و از همه مهم تر بخواهند که حریم دین خدا و پیغمبر و اهل بیت (ع)و مراجع را نادیده بگیرند، یعنى به گونـه اى عمل کنند که پایه هاى انقـلاب و نظام را مورد حـمله خود قرار دهند، طبـیعى است که با آنها برخورد مى شود .در زمان امام على (ع) نیز جریانهاى مختلفى وجود داشت و امیرالمؤمنین نیز تا آنجا که به ارکان دین لطمه اى وارد نکردند، آنهـا را تحـمل کردنـد و پس از آن تردیـد نکـردند و بخصـوص در مورد پیوند آنهـا با دشمنان خـارجى کمترین انعطاف را نداشتند .البته در حوادث اخیر حمـایت آمریکـا و انگلـیس را از عوامـل توطئه در تحـریک عده اى نـاآگاه و بى هـویت هـم مى توان دید، تردیـدى نیست کـه ما این را توطـئه مى دانیم دراین باره هرکس ذره اى تردید در وجودش باشد از خداوند به همان اندازه دور است .
* بـه نـظــر شــمــا زمـیـنـه هــاى ایــجــاد اغــتــشــاش چیست ؟
**ما یک سرى آسیب پذیرى در داخل داریم ؛ مثل عوامل اقتصادى ، فرهنگى ، سیاسى که از عوارض شرایط گذار مى باشد؛ مقام معظم رهبرى نیز اشاره کردند کـه مـردم از کمبـود ناراضى نیستنـد، آنـهـا از بى عدالـتـى نـاراضى هسـتـنـد لـذا بى عدالـتـى هـا، تبعیض ها، عدم شایستگى هاى فـردى ، کاستیها، ترجیح دادن منافع سیاسى و گـروهى بر منافع ملـى و ...از جمله مواردى هستند که متاسفانه از گذشته ـ قبل از انقـلاب ـ اثـرات آن باقى مانـده اسـت و در مقاطعى باعث بـروز ناآرامى و هرج و مرجهایـى در کشور مـى شـود .لیـکـن از وظای دسـتـگـاهـهـاى سیاسى امنیتى در بررسى حوادث و کانونهاى بحران در امر پیشـگـیـرى ، شناسایـى کـانـونهاى بـحـران و شناسایى عوامل مخرب مى باشد .