کنفرانس بین الافغانی/محمد ملازهی

بصیرت: ابتکار جدیدی با نام کنفرانس بین الافغانی در کابل در دستور کار قرار گرفته است. هر چند توضیحات کافی از کم و کیف این کنفرانس ارایه نشده است، اما گفته می شود که دست کم چهار طرف در این کنفرانس شرکت می کنند:
1- دولت حامد کرزای
2- گروه طالبان و ملامحمدعمر
3- حزب اسلامی گلبدین حکمتیار
4- افراد بی طرف
گفته شده است، افراد و شخصیت های بی طرف ملی و مذهبی افغان، محور اصلی این ابتکار هستند و می توانند به عنوان میانجی نظریات دو طرف اصلی دعوی یعنی دولت و مخالفانش را به هم نزدیک سازند. با این حال پرسشی که باقی می ماند، این است که نقش قدرت خارجی حاضر در افغانستان - ناتو و آمریکا - چه خواهد بود؟ اهمیت این مطلب در آن است که از نظر ملامحمدعمر رهبر طالبان لازمه هرگونه مصالحه، خروج ارتشهای خارجی است و این در حالی است که نه تنها هیچ نشانه ای از تمایل به خروج نیروهای خارجی به دست داده نشده است، بلکه آشکارا صحبت از اعزام سی هزار نیروی جدید در سال میلادی آینده می شود. اینکه چنین تناقضی را چگونه می توان حل کرد اکنون به درستی روشن نیست.
البته پیش شرط طالبان به این محدود نیست و اخراج گروه های قومی و مذهبی دیگر از قدرت که منظور شمالی هاست، شرط دوم آنهاست. شرطی که حتی از خروج نیروهای خارجی دشوارتر می نماید. زیرا قدرت متوازن تر قومی - مذهبی را که هم اکنون به طور نسبی وجود دارد، به طور کلی بر هم زده و بالقوه می تواند جابجایی جغرافیایی - قومی جنگ در افغانستان را در پی داشته باشد و در عین حال، هیچ راه حلی عملی برای استقرار صلح پدید نمی آورد. بنابراین در یک نگاه واقع بینانه تر می توان گفت که هر دو شرط طالبان غیرعملی است و اگر آنها خواسته های خود را تعدیل نکنند، کنفرانس بین الافغانی هم با شکست رو به رو می شود.
از سوی دیگر، می توان گفت که هر ابتکاری برای استقرار صلح پایدار در افغانستان نیازمند همکاری جدی، تعهدآور و الزامی سه جریان داخلی، منطقه ای و بین المللی است. علت آن است که هر کدام از این سه جریان در صحنه واقعی فضای کنونی افغانستان حضور دارند و هر کدام برای خودشان منافع ویژه ای را تعریف کرده اند. در چنین شرایطی کافی نیست که افغانها به توافق برسند و انتظار داشت که جنگ پایان بیابد. توافق طالبان، دولت و حزب اسلامی حکمتیار شرط لازم هست اما کافی نیست، زیرا طرفهای منطقه ای و بین المللی نیز خواسته ها و منافع خاص خود را دارند که باید لحاظ شوند. از این رو می توان گفت اگر کنفرانس بین الافغانی مقدمه ای برای کنفرانس بزرگتری باشد که در آن کشورهای همسایه افغانستان و کشورهای حاضر در صحنه نظامی افغانستان در آن شرکت کنند، شاید بتوان آن را گامی به جلو ارزیابی کرد. در غیر این صورت، تجربه شکست خورده ای در کنار تجارب دیگر خواهد بود.
با این حال، نباید از زاویه بدبینی به کنفرانس بین الافغانی نگریست. نفس اینکه دولت طالبان، حکمتیار و احزاب بی طرف زیر یک سقف و بر سر یک میز بنشینند، مثبت است، زیرا طرفین جنگ را با نظریات یکدیگر به صورت مستقیم تری آشنا می کند و در همین حد هم ارزش تجربه کردن را دارد.افغانها دیر یا زود به این واقعیت می رسند که جنگ راه حل نیست و آشتی و مذاکره با تعدیل خواسته های طرفین، تنها راه حلی است که افغانستان را از وضعیت کنونی و اشغال خارجی نجات می دهد.