رقابت قدرت‌های غربی در افغانستان

سیامک باقری
نشست همسایگان افغانستان در پاریس که به دعوت دولت سارکوزی صورت گرفت با صدور اعلامیه غیر رسمی پایان یافت. چند نکته درباره این نشست حائز اهمیت است:
1- فلسفه نشست موصوف این بود که سازوکارهای موجود در افغانستان کارآمد نیستند و باید با رویکرد درون منطقه ای و ایجاد تعامل و درگیرسازی همسایگان در محیط امنیتی افغانستان امنیت را به این کشور باز گرداند. به عبارت دیگر عقبه ذهنی این نشست این بود که سازوکار امنیت سازی از طریق «ناتو» موفقیت آمیز نبوده و تطویل بحران در افغانستان شرایط نامعلومی را برای منافع غرب به دنبال خواهد داشت. اکنون همه معتقدند که ناامنی در افغانستان به شدت گسترش یافته است. نماینده ویژه سازمان ملل در افغانستان نیز طی گزارشی به شورای امنیت سازمان ملل این هشدار را داد که باید برای آن اندیشه ای کرد.
2- ریشه و علت اصلی ناامنی نیز دارای دلایل متعددی است. بسیاری بر این اعتقادند که این ناامنی ها عمدتا ریشه در سیاست های آمریکا و انگلیس و سایر کشورهای غرب در افغانستان دارد. تحلیل گران صحنه افغانستان و حتی بسیاری از مسئولان این کشور اظهار داشته اند که حضور کشورهای خارجی در افغانستان و عدم درک صحیح از محیط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی این کشور عامل اصلی افزایش ناامنی هستند. یکی از محورهای مهم مورد توجه ناظران سیاسی این است که بازیگران غرب در افغانستان دارای سیاست های متضاد یا رقابتی در این کشور هستند. در این راستا، انگلیسی ها با همکاری عربستان بحث گفت وگو با شبه نظامیان طالبان را دنبال می کنند. آمریکایی ها سعی در افزایش نیروهای خود در افغانستان دارند و وزیر دفاع آمریکا گیتس در آخرین مواضع خود اعلام کرد که به زودی بیست هزار نیرو به این کشور اعزام خواهد کرد. از زاویه دیگر انگلیسی ها با اعزام نیرو مخالفت کرده و نقشه دیگری را ارائه دادند. در این راستا، سفیر انگلیس در افغانستان در اظهاراتی محرمانه ضمن اعلام این مطلب که افزایش نیروی ناتو بی تاثیر است، گفت این مسئله نتیجه عکس خواهد داشت. حضور نظامی نه راه حل مسئله بلکه بخشی از مشکل به شمار می رود و افزایش نیروها ما را به عنوان یک نیروی اشغالگر نشان خواهد داد. بر این اساس وی پیشنهاد داد که تنها شیوه حفظ کنترل بر افغانستان در دهه آینده قبول یک دیکتاتور قابل پذیرش خواهد بود و به عقیده وی کشورهای عضو ناتو باید افکار عمومی را برای پذیرش این مسئله آماده سازد. به موازات این طرح ها، فرانسوی ها نیز نخواستند از قافله نقش آفرینی در این منطقه عقب بمانند لذا طرح نشست همسایگان افغانستان را ارائه دادند.
3- اگر بپذیریم که طرح فرانسه در راستای نقشه انگلیس ها نبوده این سوال مطرح است که چرا علی رغم اذعان موثر بودن ایران در آرامش سازی منطقه ای مواضع ضد ایرانی از سوی دولتمردان فرانسوی صورت می گیرد. به عبارت دیگر در شرایطی که دولت فرانسوی سعی در رایزنی با ایران برای برگزاری چنین نشستی داشتند چرا سارکوزی سخنان سخیف و بی نزاکتی را علیه ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران به میان آورد؟
این رفتار متناقض از یک سو بیانگر خصومت دولت سارکوزی با ایران و از سوی دیگر ابهام استراتژیک در طراحی مدل فرانسوی در افغانستان است.
4- تردیدی نیست که هر یک از طرح های مطرح شده دارای نواقص بنیادی هستند. نه طرح افزایش نیروی آمریکایی در افغانستان قادر به حل شرایط این کشور است و نه مدل دیکتاتوری انگلیسی ها می تواند مقبولیت درونی و بیرونی پیدا کند و نه طرح سارکوزی که ایران را نادیده گرفته است. در واقع کنترل و مهار ناامنی در افغانستان تا زمانی که براساس منافع دول غربی دور می زند، هیچگاه عملی نخواهد شد.