سانسور

سانسور از ریشه لاتینی (censura) به معنای «قضاوت کردن و ارزش گذاشتن» آمده است. در زبان سیاست، سانسور (censeur ) وسیله اعمال قدرت سیاسی و یا نظایر آن برای جلوگیری از ابراز و بیان هر عقیده ای است که برای قدرت یا نظام سیاسی فرمانروا مضر و یا مزاحم شناخته شود و عملا سانسور به معنی نظارت و مراقبتی است که از سوی ماموران دولتی نسبت به روزنامه ها، کتابها و آثار هنری و حتی اندیشه به عمل می آید.
سانسور از اولین جوامع سیاسی و تئوکراتیک آغاز می شود، اما از اختراع چاپ ( که به توسط آن عقیده مخالف نظام سیاسی حاکم ساده تر قابل نشر است.) به این سو قاطع تر به کار رفته است. در قرن 16 م توسط کلیسای کاتولیک شدیدا سانسور انجام می گرفت به گونه ای که آن کلیسا اولین صورت کتاب های ممنوعه را منتشر ساخت و پروتستانها در دوره «اصلاح دینی» از سانسور استفاده کردند. سانسور معمولا به دو صورت اعمال می شود: سانسور ممانعت کننده که طبق آن هر ایده و اندیشه ای قبل از پخش ( به هر وسیله ای) بوسیله فرد و کمیته ای مورد بررسی قرار می گیرد و سانسور مجازاتی که ممکن است اثری پس از انتشار مشمول مقررات سانسور شود و در چنین وضعیتی صاحب اثر مورد مواخذه و مجازات قرار خواهد گرفت. خود سانسوری که بیشتر به نوع اول شبیه است، سانسوری است که ناشران برای جلوگیری از نشر برخی از مسائل مغایر با مصالح هیات حاکمه میان خود قبلا توافق می کنند که چه مطالبی نشر نیابد. به علت نقش مهمی که ارتباطات بویژه رسانه های جمعی در نشر عقاید مخالف هیات حاکمه هر کشوری دارند، طبیعتا کنترل دولت های غیر مردمی به منظور سانسور هر آنچه که از این مجاری می گذرد، زیادتر است و کنترل شدید دولت بر تمام جنبه های زندگی افراد توسط همین رسانه ها یکی از جلوه های حکومت های توتالیتر یا یکه تاز است.
اما آنچه که در سالهای اخیر، قدرت دولت در کنترل ارتباطات و به تبع اعمال سانسور بر آنها را به چالش طلبیده است، انقلاب در وسایل ارتباط جمعی می باشد. زیرا وسایل جدید ارتباط جمعی چند سویه و بدون مرکز بوده و غیرقابل کنترل توسط حکومت ها می باشند. مصداق بارز این وسایل «اینترنت» است که ترکیبی از تلفن، کامپیوتر و مودم است و فرد را قادر می سازد که در فضای مجازی به هر نقطه از جهان سفر کند و اطلاعات بدست آورد. البته هنوز پیشرفت دراین زمینه کاملا قدرت کنترل را از دست دولت ها نگرفته است و باید در آینده به این قضیه نگاه کرد. در مورد تاریخچه سانسور درایران باید گفت از آن جا که همواره حکومت های غیرمردمی بر این سرزمین تا پیروزی انقلاب اسلامی حاکم بوده اند؛ طبیعتا با توجه به نوع وسایل ارتباطی هر مقطع زمانی، سانسور مناسب و شدید بکار گرفته شده است. در نهایت باید اشاره کرد که سانسور خاص کشورهای دیکتاتوری نبوده بلکه در کشورهای دموکراتیک نیز به انحای مختلف به کارگرفته می شود.