طرح ونس

با اوج گیری انقلاب اسلامی و فرارسیدن روزهای پایانی سلطنت پهلوی ها در ایران، آمریکا و کشورهای غربی در تدارک توسل به راه حل دیگری جهت حفظ منافع خود در ایران گردیدند. از این رو روز چهارم ژانویه 1979 سران چهارکشور آمریکا، انگلیس ، فرانسه و آلمان در یک گردهمایی غیررسمی در گوآدلوپ دراین باره به مذاکره پرداختند.
در بررسی اسنادی که از این مذاکرات درباره ایران بدست آمده است معلوم می گردد که رئیس جمهور آمریکا و نخست وزیر انگلیس، کار شاه را تمام شده می دانستند و معتقد بودند که باید هر چه زودتر از ایران خارج شود. اما نکته قابل ملاحظه در این راستا، وضعیت حکومتی است که بعد از شاه می بایست عهده دار انجام امور در ایران گردد. آنها در فکر تشکیل یک دولت غیرنظامی بودند که در ضمن تسلط بر اوضاع بحرانی کشور حامی مطمئن غرب در ایران و منطقه نیز باشد. از این جهت به دنبال همین کنفرانس بود که بختیار به عنوان مردی که باید سنگر شاه را حفظ کند و احتمالا جای او را بگیرد، بیش از پیش مورد تایید قرار گرفت. بختیار هر چند از مخالفان سیاسی حکومت شاه و از اعضای جبهه ملی بود ولی خط مشی لیبرالی و طرفدار غرب او منافع سران گوآدلوپ را در ایران بعد از محمدرضا پهلوی تضمین می نمود. آنچه از متن مذاکرات این کنفرانس معلوم گردید اینکه در صورت عدم موفقیت بختیار، غرب امید زیادی به روی کار آمدن نیروهای دموکرات و تحصیل کرده اروپا از میان مخالفان داشتند.
بر این اساس سایروس ونس، وزیر امورخارجه آمریکا طرحی را ارائه می نماید. طبق «طرح ونس» انقلاب ایران در صورت پیروزی به دست مسلمانان تحصیل کرده غرب خواهد افتاد و آقای خمینی و روحانیون به قم خواهند رفت و بیشتر به مسایل مذهبی خواهند پرداخت. بنابراین نیروهای اجرایی ایران کسانی خواهند بود که با مبانی دموکراتیک غرب آشنا هستند و با نظام سرمایه داری سرستیز ندارند و این گروه مدیریت جامعه را برعهده خواهند گرفت و از این جهت نگرانی خاصی در باب به خطر افتادن منافع آمریکا و غرب در ایران پس از انقلاب وجود نخواهد داشت.
ژیسکار دستن، رئیس جمهور فرانسه نیز براساس گزارشی که فرستاده شخصی او در ایران میشل پونیاتووسکی ارسال کرده بود؛ خروج شاه را از ایران حتمی دانسته و مذاکره با مذهبیون معتدل پیرامون آیت الله خمینی را جهت ایجاد تفاهم در راستای حفظ منافع غرب و جلوگیری از نفوذ مارکسیست ها لازم می شمارد. از این رو مهمترین تصمیم گیری در مورد ایران در کنفرانس گوآدلوپ حمایت از دولتی است که پس از سقوط شاه حافظ منافع و مصالح آمریکا و اروپا در ایران و منطقه استراتژیک خلیج فارس باشد. هر چند روند حوادث پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تدبیر بنیانگذار آن، ناکامی این هدف را مسجل ساخت.