1358؛ انتخابات‌هاى بیشمار

ســال 1358 را مـى تــوان ســال انتـخـابـات هـاى بـیـشـمـار در تـاریـخ انقـلاب اسـلامـى ایـران نامـیـد .پـنـج انتخابات در یک سال براى مردمى که قبل از آن تجربه شـرکت در انتخابـات آزاد را نداشتند تـا انـدازه اى عجیب بـه نظر مى رسید . اگرچه در کشورهاى تـوسعه یافته نیز هیچگاه این چنین مـردم چند ماه و یـا حـتـى چـنـد هـفـتـه یـکـبـار بـه پـاى صندوق هاى رأى فرا خوانده نشده اند . مردم ایران خـرسند از پیـروزى بر رژیم پهلـوى اولیـن روزهاى سال جدیـد بـه پاى صندوق هاى رأى رفته بودند تا در رفـراندوم تغیـیـر رژیـم بـه » جـمـهـورى اسلامى «رأى دهند و اکنون در واپسین روزهـاى اولـیـن سـال انـقـلاب بــراى پنجمین بـار بـه شـرکت در انتخـابـات اولین دوره مجلس شوراى ملى دعوت شده بودند . بـیـسـت و چـهـارم اسـفـنـدمــاه ، انتخابات اولین دوره مجلس در حالى آغاز شد که گروههاى مختلف سیاسى پس از تجـربـه انتخـابـات اولیـن دوره ریاست جمهورى آماده مى شدند تا بـا ص آرایى در بـرابر یکدیگر اکـثـریـت کرسى هاى پارلمان جدید را در اختیار گیرند .شـرایط براى رقابت بسیـارى از گروههاى سیاسى اعـم از مـخـالـ و مـوافق حـاکـمـیـت فـراهم شـده بـود . فضایـى کـه بـراى اظـهـارنظـر در مـورد مسائل مختل اجتماعى ، سیاسـى و اقتصادى در سطح کشور ایجـاد شـده بود این امکـان را در اختیار گـروهها و جریـان هـا قـرار داده بود که با انـتـشـار اعلامیه و بیانیه و برگزارى راهپیمایى و مـیـتـیـنـگ هـاى سـیـاسـى و بـحـث و گفت وگو و مناظره در مورد مسائل خرد و کلان جامعه موضع گیرى کنند .
از سویى دیگر مـردمى که سالیان سال طعم اسـتـبـداد و دیـکـتـاتـورى را چشیده بودند و تجربه خوبى از برگزارى انتخابـات فرمایشى و خودنمایى هـاى دروغین احزاب دولت ساخته نداشتنـد بـعـد از پـیـروزى انـقـلاب و تـثـبـیــت جمهـورى اسلامـى در آغازین مـرحله اسـتـقــرار نـظـام ، ضـمـن تـاکـیــد بــر نقش آفرینى در تعیین سرنوشت خود بر گرمى بحث مـجـلـس شـورا در سطـح جامعه افزودند و امام (ره)نیز در آن ایام دائماً بر اهمیت مجلس و نمایـنـدگـان مردم در تعیین سـرنوشت جامعه تاکیـد مى کردند . زمانى بحث شرکت گسترده مردم و تلاش بـراى رسیدن بـه یـک ائـتـلاف بـراى ارائـه فـهــرسـت مـشـتـرک مـیـان جناح هـاى سیاسى داغ شـد کـه اوایل اسـفــنــد 1358 از سـوى امــام (ره)، عبدالرحیم ربانى شیـرازى ، لط اللـه صافى گلپایگانى ، محمدرضا مهدوى کنى ، غلامرضا رضوانى ، احمد جنتى و یـوس صانعـى بـه عـنـوان اعضـاى شوراى نگهبان انتخاب شدند . تصور اینکه انتخابات در فضایى آرام برگزار شود دشوار بود، چون امکان حضور اکثر جـریـان هـاى سـیـاسـى و گـروههـا فراهم بـود و هـرکدام بـا ارائه شعارهاى انتخاباتى و تبلیغى مختلف ـ به گمان اینکه در میـان مـردم جایگاه قابـل قـبـولـى دارنـد ـ براى شـرکـت در انتخـابـات و پـیـروزى بـر رقبـاى خـود تدارک گسترده اى دیده بودند . اوج درگیرى لفظى و حتى فیزیکى گروههـا زمانى آغاز شد که بحث یـک مــرحـلـه اى یــا دو مــرحـلـه اى کــردن انتخابات به عنوان یک اختلاف جدى مطرح شد .
پیشتر، شـوراى انقلاب تصویب کرده بـود که نمایندگان حائز اکـثـریـت مـطـلـق آرا، شـایـسـتـگـى حـضـور در مجلس را خواهند داشت اما این مسأله مـورد قبـول سازمان مجاهـدیـن خـلـق (منافقین )و برخى از نیروهاى ملى گرا واقع نشده بود . در میتینگ هـاى انـتـخـابـاتـى کـه منافقین در تهران و شهرستان ها برگزار مى کـردند از طـرح دو مـرحله اى کـردن انتخابات بشدت انتقاد مى شد و حتى در بـرخى از شهـرها کـار بـه درگیـرى و زدوخورد خیابـانـى رسید .ابـوالحسـن بنى صدر رئیس جمهورى نیز تلویحاً ازاولین دوره انتخابات مجلس شوراى اسلامى 1358؛انتخابات هاى بیشمار حسـن ابـراهیم حـبـیـبـى ، نـجـفـقـلـى حبیبى ، فخـرالدین حجـازى ، محمـد جـواد حـجـتـى کـرمانـى ، سـیـدعـلـى حسینى خامنه اى ، سیدمحمد موسوى خوئینى ها، گوهر الشریعه دستغیب ، مـحـمـدعــلــى رجـایــى ، سـیــدرضـا زواره اى ، مـــهـــدى شــــاه آبــــادى ، حبیـب الـلـه عـسـگـر اولادى ، هـادى غفارى ، حسین کمالى ، سید اسدالله لاجوردى ، سیدمحمدباقر لواسانى ، محمد مبلغـى (اسـلامـى)،مـحـسـن مجـتـهـد شـبـسـتـرى ، عـبـدالـمـجـیـد معـادیـخـواه ، علـى اکـبـر مـعـیـن فـر، محمدکاظم موسوى بجنوردى ، احمد مـولایـى ، عـلـى اکـبـر نـاطـق نـورى ، سی الله وحید دستجردى ، على اکبر ولایــتــى ، مــحــمــدعــلـــى هـــادى نج آبـادى ، فـرشته هاشمـى و اکـبـر هاشمى رفسنجانى به عنوان نامزدهاى مشتـرک این ائتـلاف در تهـران معـرفى شدند . جریان دیگرى که رقابت تنگاتنگى را با حزب جمهورى اسلامى آغاز کرده بود » دفتر همکـارى هاى مردم با رئیـس جمهور «بود .بنى صدر بعد از پیروزى در انتخـابـات ریـاسـت جـمـهـورى به منظور تجدید این موفقیت ، اقدامـات چندى را براى جلب توجه مردم و کسب آراى آنان بـراى انتـخـابـات و راهیـابـى نامزدهاى مورد حمایت خود به مجلس آغاز کرد . تأسیس دفتر همکارى هاى مردم با رئیس جمهـورى از جمله این اقدامات بود .
نهاد مذکـور در شـهـرستـان هـاى مهم کشور شعبه داشت امـا از هـمـان ابتدا مشخص بود که رقابت اصلى میان گروه هـا در تهـران صورت مى گـیـرد و جریان هاى سیاسى همه تلاش خود را براى کسب موفقیت بیشتر در انتخابات تهران به کار خواهند بست . دفتر همکـارى هاى مردم با رئیس جمهور براى تأثیرگذارى بیشتر و نشان دادن اختـلاف بـیـن اعـضـاى جـامـعـه روحانیت مبارز از نامزدى على اصغـر مروارید، عضو این تـشـکـل روحانـى حـمـایـت کـرد .مـرواریـد در آسـتـانــه انتخابات مخالفـت خـود را با ائتـلاف حـزب جمـهـورى اسلامـى و جـامـعـه روحانیت مبارز اعلام کرده و موجبات رنجش اعضاى حزب را فراهم آورده بود که بعدهـا ایـن مـسـألـه زمینـه اى بـراى منازعات قلمى میان مـروارید و حـزب جمهورى اسلامى شد . محمد مبلغى ، حسـن ابـراهیمـى حبیبى ، نجفقلى حبیبى ، محمد جواد حجتى کـرمانى ، مهـدى شـاه آبـادى و فـخـرالـدیـن حـجـازى نـیـز از جـمـلـه نـامـزدهایـى بـودند کـه مـشـتـرکـاً مورد حـمـایـت حــزب جـمـهــورى و دفـتـر همکارى ها قرار گرفتند و در کنار اینها عــلــى گــلــزاده غــفــورى ، طــاهــره صفارزاده ، محمد جعفـرى ، فتح اللـه بنى صـدر و مـحـمـدرضا پسـنـدیـده از جمله چهره هایى بودند که تشکل مورد حمایت بنى صدر با حـمـایـت از آنـهـا انـتـظـار راهـیـابـى شـان بـه مـجـلـس را داشت .
نهضت آزادى به واسطه استعفاى دولت موقت و جریان اشغال سفـارت آمریکا وضعیت مبهمى داشت اما با این حال کاملا خـود را آماده حضور فعال در رقابت هاى انتخـابـاتـى کـرده بـود و فهـرست نـامـزدهـاى خـود را در قالـب عنـوان » کاندیداهاى همنام «مـنـتـشـر کرد .مهدى بازرگان ، حسن حبیبى ، مصطفـى چـمـران ، یدالله سـحـابـى ، عزت الله سحابى ، هاشم صباغیان ، گلزاده غفورى ، اعظم طالقانى ، کاظم سـامـى ، ابـراهیـم یـزدى و علـى اکـبـر معـیـن فـر از جـمـلـه نـامـزدهاى مـورد حمایت نهضت آزادى بودند . منافقین نیـز بـا تـوجه به بـرگـزارى راهپیمایى و سخنـرانى و میتینـگ هـاى سـیـاسـى مـتـعـدد در تـهــران و دیـگـر شهـرستان ها امـیـد زیادى به انتـخـاب نامزدهاى خود در مجلس داشتند و از داوطـلـبـى مـسـعــود رجـوى ، مـهـدى ابریشمچى ، اشرف ربیعى ، مریم قجر عضدانلو، محمد ملکى و على گلزاده غفورى حمایت مى کردند . تشکل یاد شده از همان ابتدا بنا را بر ناسـازگـارى گذاشتـه بـود و از آنچـه قـانـون شکنـى در آسـتـانـه انـتـخـابـات مى نامید گله مى کـرد و حتى در همان ایام در خصـوص مسائل انتخابـاتـى و تـقـلـب هـاى انـتـخـابـاتـى در جـریـان رأى گیرى اعلامیه اى منتشـر کرد که از تلویزیون پخش شد، اما مشخص بود که اینگونه اظهارنظرها براى تأثیرگذارى بر روند انتخابات است چرا که بسیارى از گروههاى سیاسى ، فضاى حاکم بر کشور را آرام توصی کرده و از سلامت انتخابات ابراز اطمینان مى کردند . اولـیـن دوره انتخـابـات مـجـلـس شـوراى اسـلامــى در 24 اسـفـنـدمـاه 1358 بـرگـزار شـد .
بـر اسـاس آمــار موجـود تعداد واجدیـن شرایط بیـسـت میلیون و 857 هـزار و 391 نفر اعلام شده بـود که از این تعداد ده میلـیـون و 875 هزار و 969 نفر برابر با14 52. واجدین شـرایط در انتخابـات شـرکـت کردند .در مـرحلـه دوم انتخابـات نـیـز شش میلیون و 47 هزار و 834 نفر به پاى صندوق هاى رأى رفتند . علـى رغم گـمـانـه زنى هـاى اولیـه انـتـخـابـات در سـطـح تـهـران و اکـثـر شهرستان ها با آرامش برگزار شد اما در استان کـردستـان بـه دلیل آشـوب هـا و درگیـرى هایى که در این منطـقـه وجـود داشت ، انتخابات در مرحله اول و دوم بـرگـزار نـشـد و مــردم ایـن اسـتـان در انتخابات میاندوره اى ، نمایندگان خود را بــه مــجــلــس شـــوراى اســلامــى فـرستادنـد .در بـرخى از شهـرها مـثـل دهلران ، مهران و دره شهر نیز به خاطر تقلـب آرا، نتیجه انتـخـابـات از سـوى وزارت کشور باطل اعلام شد . حزب جمهورى اسلامى در تهران و دیگر شـهـرستان هـا مـوفق به کسـب اکـثـریــت آرا شـده بـود .ایـن مـسـألــه نـارضایتـى رئیـس جمهـور و سـازمـان مجاهدین خلق و ملـى گـراها را در پـى داشـت .روزنـامـه انـقـلاب اسـلامـى ارگان دفتر همکارى هاى مردم با رئیس جمهور در روز 25 اسفند فهـرستى از آنچه آن را » تقلبات انتخاباتى «نامـیـده بود، منتشر کـرد .این روزنامه مدعـى شده بـود که این تقـلـبـات را بنى صـدر شخـصـاً مشـاهـده کـرده یا مـردم بـه او گزارش داده بودند .
داریوش فروهر، وزیر مشاور در امـور اجـرایـى نـیـز مـدعـى تـقـلـب در انتخابات شد و استعفاى خود را تقدیم رهبر انقلاب کرد . البته این انتقادات به حدى نبود که سلامت انتخابـات را به خطر انـدازد و به همین خاطر در نـهـایـت بـنـى صـدر مـجـبـور شـد اذعـان کـنـد در جـریـان برگزارى انتخابـات اولین دوره مجلـس میـزان تقلب ها و تخلفات چشمـگـیـر نبوده است . فـخـرالـدیـن حـجــازى ، حـســن حبیبى ، مهـدى بـازرگان ، معیـن فـر، سیدعـلـى خـامـنـه اى ، مـحـمـدجـواد حجتى کـرمانى ، محمد جـواد باهنر، حـسـن آیـت ، هـادى غـفـارى ، علـى گـلـزاده غـفــورى ، مـحـمـد مـوسـوى خوئینى ها، محمد على رجایى ، على اکـبـر نـاطـق نـورى ، اکـبـر هـاشـمــى رفسنـجـانـى ، ابـراهیـم یـزدى ، اعظـم طالقانى ، مصطفى چمران و عزت الله سحابى نامزدهایى بودند که با رأى مردم تهران در همان مرحله اول انتخابات به مجلس شوراى ملى راه یافتند . در مرحله دوم نیز محسن مجتهـد شبستـرى ، گوهر الشریعه دستغیـب ، على اکبر ولایتى ، کاظم سامى ، یدالله سـحـابـى ، مـحـمـدبـاقـر حـسـیـنـى ، مـحـمـدعـلـى هـادى نـجـ آبــادى ، عبدالمجید معـادیـخـواه ، حبیب الـلـه عسگـراولادى ، محمدکاظم مـوسوى بجنـوردى ، هاشم صباغیان و مهـدى شاه آبادى از تهران به مجلس راه یافتند .
در تهران حزب جمهورى اسلامى و نهضت آزادى پیشتاز انتخابات بودند و در شـهـرسـتـان هـا اکـثـر نـامـزدهـاى جمهورى اسلامى مـوفق به راهیابى به مجلس شوراى اسلامى شدند . حجـازى ، خامنه اى ، حبـیـبـى ، باهنـر، حـجـتـى کـرمانـى ، غـفـارى ، معین فر، موسوى خوئینى ها، رجایى ، ناطق نـورى ، هاشـمـى رفسنجـانـى ، مــــجــــتــــهــــد شــــبــــســــتــــرى ، عـــســـگـــراولادى ،بـــجـــنـــوردى ، مـعـادیـخـواه ، هادى نـجـ آبـادى ، ولایتى ، دستغیب ، آیت و شاه آبادى ، بیست نامزدهاى حزب جمهورى بودند که به مجلس راه یافتند . حبیـبـى ، بـازرگان ، مـعـیـن فـر، گلزاده غفورى ، ابراهیم یزدى ، اعظم طالقانى ، چمران ، عزت الله سحابى ، سامى ، یدالله سحابى و صباغیان نیز به عنـوان نامـزدهاى نهـضـت آزادى به مـجـلـس اول راه یافـتـنـد .حـبـیـبـى و معین فر نیز نامزد مشترک این دو حزب بودند که توانستند در این انتخابـات بـه موفقیت دست یابند . در اولین مرحله انتخابات 97 نفر از سراسر کشور موفق به کسب اکثریت مـطـلــق آرا شـدنـد و در مــرحـلــه دوم انتخابات نیـز137 نفر به مجـلـس راه پیدا کردند . اولـیـن دوره مجـلـس شـورا در 7 خرداد 1359 افتتاح شد و در 20 خرداد همان سال اعتبارنامه هاى تصویب شده نمایندگان از مـرز 180 نفر گذشت و برابر با قانـون اساسى مجلس رسمیـت یافـت و در 26 تیـرماه 59 با انتـخـاب شش عضو حقـوقدان شوراى نگهبـان مجلس اعتبار قانونگذارى پیدا کرد . نمایندگان مجلس در همان دوره اول ، نام مـجـلـس شـوراى ملـى را بـه مجلس شوراى اسلامى تغییر دادند .