ریشه‌هاى بى‌اعتمادى مردم به احزاب

حسین ایرانى‌وند
پاسخ مردم به رفتارهاى سیاسى احزاب در ایران ، غالباً با نوعى بى اعتمادى همـراه بوده است .این گـونه به نظر مـى رسد که احـزاب هیچ گاه نتـوانسته انـد تصویرى مطمئن و مناسب ،که از هر گونه سوءظن و بى اعتمادى و بدگمانى به دور باشد، از خود به وجود آورند .این بى اعتمادى مانع از شکل گیرى رابطه مناسب دو سویه بیـن احـزاب و مـردم شده و جامعـه را از ظرفیت هاى مثـبـت فعالیت هاى حزبى محـروم ساخته است ؛ چرا که هر گونه کارکرد حزبى ، در این زمینه مورد بى اعتمادى قرار گرفته و در نتیجه محو و یا کم اثر شده است . بى اعتمادى مردم به احزاب در ایران ، ریشه اى تاریخى و فرهنگى دارد و از این رو رفع آن بزودى ممکن نیست .بـرخى از دلایل این بى اعتمادى ،بـه قرار زیراند :
1. وابستگى به بیگـانـه :واقعیت تلخ این است که شکل گـیـرى مراحـل جنینى تولد احزاب در تاریخ معاصر ایران ، بدون دخالت بیگانه ممکن نبـوده است .احزاب دوران مشروطیت ، یا مستقیماً تحت نفوذ و سیطـره انگلیس و روسیه بودند و یا این که به نحـوى از دولت هاى خارجى تأثیر مى گـرفتند .در انتخاب بین منافـع مـردم و منافع ملى از یک سو و منـافـع بیگانگان از سـوى دیگر، غالبـاً این منافع بیگانگـان بـوده است که مورد تـوجه سران احزاب قرار مى گرفت .در واقع شاید بتوان آن ها را نوعى ستـون پنجم سیاسى نام نهاد که بیشتر دل در گرو بیگانه داشتند تا علاقه به مرز و بوم و میهن خود . این وابستگى به بیگانه ، پس از دوران مشروطیت نیز ادامه یافت که نمونه مشهـور آن را در حزب تـوده مى توان سـراغ گرفت .آشکـارا در این صـورت ، چیزى به نام » اعتماد «بین مردم و احزاب شکل نخواهد گرفت . 
2. ناکارآمدى و فساد :ناکـارامدى و فساد، به عنوان دو معضل جوامع درحال توسعه ، به خوبى خود را در ساختار حزبى ایران نشان داده است .این ناکارایى ،به معناى ناکارایى حزبى است .هنگامى که یک حزب در اداره کارآمد امور خود ناتـوان است و قادر نیست به صـورت یک حزب موفق ، منسجـم ، بابرنامه ، پویا و تحول پذیر ایفاى نقش کند، در این صورت مردم حق دارند از خود بپرسند چرا امور اجرایى مملکت را به حزبى بسپارند که حتى نمى تواند از عهده خود برآید؟ بدین گونه ، ناکارآمدى در ساخت احزاب ، به ناکارآمدى در امور اجرایى منتهى مى شود . فسادهاى مالى نیز از جمله دلایل شکل گیرى بى اعتمادى تاریخى احزاب و مردم بوده است .در ایران ، احزاب بیشتر کارکرد و فعالیت اقتصادى داشته اند تا سیاسى و این فعالیت هاى اقتصادى ، معمولا ناسالم و فسادآور بوده اند .
3. شکل گیرى از بالا و دولتى بودن :احزاب ایران به جاى این که به طور خودجوش و از درون لایه هاى اجتماعى شکل بگیرند، معمولا از بالا و توسط دولت تأسیس شده اند و این یـعـنـى ، شـکـافـى بـیـن مـردم و احـزاب جدایـى مى اندازد . احزابى مـوفق بوده اند که از عمق اجتماع شـکـل گـرفته و منعکس کنـنـده نیازهاى واقعى مردم بوده اند .