ارثیه بوش در آفریقا

اسماعیل طرزی
طی روزهای آینده دوران ریاست جمهوری جورج بوش به پایان می رسد. هر چند وی به هنگام به قدرت رسیدن اعلام کرد که آفریقا هیچ جایگاهی در سیاست خارجی آمریکا ندارد، اما وقوع حوادث 11 سپتامبر ، آفریقا را بعد از خاورمیانه در کانون توجه اقدامات نظامی، سیاسی و اقتصادی آمریکا قرار داد.
1- پیش از 11 سپتامبر سیاست آمریکا در آفریقا کم و بیش مبهم و نامریی بود، اما حادثه 11 سپتامبر آمریکا را ترغیب به ورود به آفریقا نمود. با بحرانی شدن اوضاع خاورمیانه و آسیای میانه در نتیجه لشکرکشی آمریکا به عراق و افغانستان، آمریکا ترجیح داد تا منابع انرژی خود را در آفریقا جست وجو کند. نزدیکی منابع نفت آفریقا به بازارهای مصرف آمریکا و کاهش چشمگیر هزینه تردد کشتی ها و همچنین کیفیت بالای نفت این قاره باعث شد تا آمریکا برای چپاول این نعمت خدادادی سریعا وارد عمل شود. در حال حاضر 15 درصد از نفت مورد نیاز آمریکا از خلیج گینه تامین می شود و قرار است تا سال 2015 این مقدار به 25 درصد برسد. جالب این که نفت در بسیاری از کشورهای آفریقایی نظیر گینه استوایی، آنگولا، چاد، سایوتومه و پرنسیب ملی نشده و امتیاز بهره برداری از آن ها در اختیار شرکت های آمریکایی و کشورهای غربی می باشد که این امر هم از لحاظ میزان تولید و هم از لحاظ قیمت خریداری دست شرکت های آمریکایی و دولت ها را باز می گذارد.
2- جنایات آمریکا در عرصه بین الملل و عدم اجرای حقوق بشر در عرصه داخلی موجب شده تا جهانیان ایالات متحده را ناقض حقوق بشر بدانند به گونه ای که وجهه جهانی این کشور طی سالهای اخیر کاملا مخدوش شده است. مواضع جورج بوش مبنی بر کمک 7/8 میلیارد دلاری برای مبارزه با فقر، بیکاری و اظهارات وی در قبال دمکراسی را می توان بر گرفته از طرح های وی برای ترویج به اصطلاح دمکراسی آمریکایی در آفریقا دانست. این اقدامات فریبکارانه در حالی صورت می گیرد که اسناد و مدارک نشان می دهد افزایش فروش سلاح از سوی آمریکا به آفریقا طی چند سال اخیر رشد چشمگیری داشته است. میزان فروش سلاح و تجهیزات از سوی آمریکا به کشورهای جیبوتی ، اریتره ، اتیوپی، کنیا، روآندا، اوگاندا و زامبیا از 1 میلیون دلار در سال 2003 به بیش از 25 میلیون دلار در سال های اخیر افزایش یافته است. همچنین حجم فروش مستقیم سلاح از سوی آمریکا به قاره آفریقا با 39 میلیون دلار در سال 2005 به 60 میلیون دلار افزایش یافته است.
3- از جمله سیاستهای دیگر آمریکا طی سالهای اخیر تحمیل کثرت گرایی، افزایش احزاب سیاسی و الغای نظام چند حزبی در مناطق مختلف آفریقا ست.این مسائل نه تنها مشکلی از مشکلات مردم این قاره را بر طرف نکرده که با تنش های محلی و منطقه ای نیز همراه بوده است. تضاد میان الگوهای سیاسی تحمیل شده از سوی آمریکا و شاخص های تاریخی و سنت های اجتماعی و فرهنگی این قاره سبب رشد قبیله گرایی ، نژادپرستی و تضادها و تناقضات سیاسی و اجتماعی شده که این امر امواجی از بی ثباتی و ناامنی و بحران در مناطق مختلف این قاره را ایجاد کرده است.
4- از جمله سیاست های دیگر دولت جورج بوش در آفریقا اسلام ستیزی بوده است. بزرگترین وجهه اسلام ستیز آمریکا در آفریقا، اقدامات این کشور علیه دولت محاکم اسلامی سومالی بود. بعد از به قدرت رسیدن دولت محاکم اسلامی در سومالی آمریکا که شاهد کاهش نفوذ خود در منطقه استراتژیک شاخ آفریقا بود، با تسلیح ارتش اتیوپی به سلاح ها و تجهیزات مدرن، اولین گام در جهت حذف دولت محاکم اسلامی را برداشت. اما اقدامات آمریکا به این خلاصه نشد و این کشور ضمن حمایت سیاسی و نظامی از تجاوز اتیوپی به خاک سومالی، خود نیز عملا وارد کارزار شد و یگان های هوایی و دریایی این کشور بارها مواضع نیروهای محاکم اسلامی را شدیدا مورد حمله قرار دادند تا در نهایت دولت محاکم اسلامی سقوط کرد و بدین ترتیب دولت اسلامی آمریکاستیز آفریقایی دچار اضمحلال و سرنگونی شد. البته اسلام ستیزی آمریکا در آفریقا فقط به سرنگونی دولت محاکم اسلامی منحصر نشده بلکه در سراسر آفریقا و مخصوصا در کشورهایی که مسلمانان در اکثریت هستند ، با حمایت از دولت های دیکتاتور ضد مردمی از بوجود آمدن حرکت های اسلامی آزادیبخش جلوگیری کرده است که از مهم ترین آنها می توان به حمایت های بی پایان از دولت های دیکتاتور منطقه شمال آفریقا نظیر مصر، مراکش ، تونس و موریتانی اشاره کرد.
5- هر چند نزاع و کشمکش در دو کشور بزرگ آفریقا یعنی سودان و کنگو پیش از به قدرت رسیدن جورج بوش آغاز شد، اما طرح ها و اقدامات آمریکا در این دو کشور نه تنها به صلح ختم نشد که آتش جنگ را در این دو کشور شعله ورتر کرد. اما آنچه بیش ازهر چیز در مورد سیاست های آمریکا در قبال این دو کشور به چشم می خورد اهتمام آمریکا در تجزیه و فروپاشی دولت مرکزی سودان می باشد. در قضیه سودان آمریکا علاوه بر رژیم صهیونیستی از همکاری اریتره و اتیوپی هم استفاده فراوان برد. دو کشور اتیوپی و اریتره از ترس نفوذ اسلام از سودان به خاک خود همکاری گسترده ای با آمریکا داشته اند. هدف آنها تضعیف دولت خارطوم و جلوگیری از وحدت جنوب و شمال سودان و تلاش جهت تجزیه و یا روی کارآوردن یک دولت لاییک در این کشور می باشد.