آینده خاورمیانه!

سیامک باقرى
پیش نویس طرح آمریکا براى اصلاحات در خاورمیانه در اختیار برخى از کشورهاى اروپایى ووزراى خارجه کشورهاى عربى قرار گرفت و بناست در آینده نزدیک کنفرانس بزرگى جهت بررسى این طرح برگزار و بوش ، رئیس جمهور آمریکا به تشریح آن بپردازد . چند نکته در این ارتباط حائز اهمیت است .
1 ـ طرح اصلاحات در خاورمیانه براى اولین بار به صورت رسمى در تابستان سال 81 توسط وزیرخارجه آمریکا مطرح شد .وى در تیرماه سال گذشته با بیان اینکه ایالات متحـده خـواهان تغییر، اصلاحات و آیـنـده اى مـدرن بـراى خاورمیانـه است ، گـفـت : واشنگتن طرحى را براى دگرگونى خاورمیانه در دست تهیه دارد .تاکیدات مکرر بر اجراى طرح فوق و فراهم ساختن مقدمات و ملزمات آن بیانگر دو نکته است :یک ، آمریکایى ها براى تحقق طـرح مزبور بسیار تعجـیـل دارند .دو، این مسأله در چـارچـوب منافع فـوق حیاتى آنها قرار گرفته است .
2 ـ آمریکایى ها براى بین المللى کـردن این طرح اقداماتى را درگذشته انجام داده و برنامه هایى در آینده دارند .در سال گذشته کلیات این طرح در اجلاس داووس و اجلاس 19 اکتبر ناتو با عـنـوان ناتو و خـاورمیانه بـزرگ مطـرح شد و در سال جـارى در اجلاس مونیخ و اجلاس مدنیت در انگلیس دنبال شد و بناست در تابستان سال آینده این طرح در کنفرانس سران هشت کشورهاى صنعتى و کنفرانس سالانه اتحادیه اروپا و کنفرانس سران ناتو در اسلامبول ارایه شود . هدف از بین المللى کردن این طرح همراه سازى کشـورهاى اروپایى با خود است . دیک چنى عـلـنـاً این مـوضـوع را در اجلاس داووس اعـلام کـرد و گفـت :از دوستـان و هم پیمانان دموکرات خود در سراسر جهان خصوصاً اروپایى ها مى خواهیم که به واسطه تجربه فراوانشان در برقرارى صلح وحدت و شکوفایى در این راه به ما بپیوندند زیرا همگان مى دانیم که نمى توان در جزیره اى زیست که گرداگردش تعصب و خشونت موج مى زند !
3 ـ طرح فوق دقیقاً شبیه طرح ترومن و مارشال در دهه 40 پس از جنگ جهانى دوم و طرح جان اف کندى در دهـه 50است .وجه مشترک هر دو ناظر بر منافـع هـژمونیک آمریکاست ، منتهى در هاله اى از واژگان اصلاحات ، پیشرفت ، آزادى و حقوق بشر . ترومن در 12 مارس 1326 سخنرانى مهمى ایراد مى کند و در آن اعلام مى کند که ایالات متحده بایستى حمایت از مردم آزاده اى داشته باشد که براى سلطه جویى اقلیت هاى مسلح با فشارهاى خارجى مقاومت مى کنند . برمبناى دکترین تـرومن ، طرح مارشال تحت عنـوان برنامه بهسـازى اروپا به کنگره فرستاده مى شود تا کشورهاى غربى را از سقوط در دامان شوروى نجات دهند . طرح کندى با عنوان اتحاد براى پیشرفت ابتدا براى کشورهاى آمریکاى لاتین سپس براى کشورهاى خاورمیانه ارایه شد تا برمبناى آن اصلاحات مورد نظر صورت گرفته و از این رهگذر دولت هاى دست نشانده براثر حرکت هاى انقلابى سقوط نکنند براساس این طرح تمام حرکت هاى آزادیخواهى سرکوب شدند .
4 ـ طرح اصلاحات در خاورمیانه با پشتوانه تجربیات فوق صورت مى گیرد اما غافل از اینکه پیچیدگى خاورمیانه بسیار متفاوت از گذشته است چنانکه برژینسکى اخیراً به آن اعتراف کرد و گفت که ایجاد تحول در خاورمیانه پیچیده تر و دشوارتر از بازسازى اروپایى پس از جنگ خواهد بود .این پیچیدگى را اروپایى ها واضح تر به آمریکا هشدار دادند . روزنامه الوطن نوشت ، کشـورهاى اروپایى به آمریکا هشدار دادند در صورتى کـه در امر اصلاحات و تـوسعه وضعیـت جوامع منطقه تعجیل کند و در هـمـیـن راستا فـوراً انتخابات آزاد برگـزار شود در 7 یا 8 کشور منطقه جنبش هـاى اسلامگراى ضدآمریکا و غرب به قدرت خواهند رسید .با این وص خاورمیانه در آینده آبستن بحران هاى شدیدى است اما یک سئـوال جـدى وجود دارد و آن اینکه آیا خـاورمیانه به خـاورمیانه آمریکـایـى تبدیل خـواهد شد؟ ظاهر امـر اینگونه نشان مى دهد اما حقیقـت امـر خـلاف آن را ثابت مى کند نمونه عراق مثال زدنى است .