بسته کامل و ارزشمدار/دکتر عبدالمجید شیخى‎*

بصیرت: طبق روال تدوین برنامه پنجساله پس از ابلاغ سیاست هاى کلى برنامه پنجم توسعه کشور تکلیف کلیه عناصر برنامه مشخص مى شود، در واقع سیاست هاى کلى نقش راهبرى برنامه را به عهده دارند کلیه اجزا موظف به حرکت در این مسیر خواهند بود. بررسى مجموعه سیاست هاى کلى ابلاغى از سوى مقام معظم رهبرى (حفظه الله تعالى) نشان مى دهدکه این عناصر با دقت تام و با مرور بر شرایط موجود کشور و با توجه کامل به ضروریات و اقتضائات کشور تنظیم شده اند. در عرف محافل علمى تاکنون دونگرانى بدرقه اتمام ۳ برنامه پنجساله توسعه کشور بوده است. یکى فقدان یک عزم تام براى اجراى بندبند مواد برنامه توسط دستگاه مدیریت اقتصادى کشور بوده که در واقع متهم مى شود به عنوان مدون برنامه خود اراده اجراى برنامه را ندارد. دوم ناتوانى و نارسایى ابزارها و امکانات دستگاه مدیریت اقتصادى براى رسیدن به کلیه اهداف کمى و کیفى که در برنامه مشخص شده است. اتفاقى که در پایان برنامه چهارم افتاده یکى از دونگرانى فوق را در بسیارى از محافل علمى بویژه اقتصادى برطرف کرده که جزء دیر باورترین محفل براى باور این مقوله بوده است. عملکرد دولت ارزشى و خدمتگزار نهم در تحقق اهداف برنامه چهارم چنان بوده که حتى تدوین کنندگان برنامه چهارم که جزء مخالفین این دولت در این ۳‎/۵سال صف آرایى نمودند را چنان با شوک و تکانه مواجه کرد که همچنان با تناقض گویى و سردرگمى دنبال بهانه هایى بى بها مى گردند تا بتوانند نگرانى اول را از عملکرد دولت هاى پیشین بهانه نمایند. جالب توجه است که خود برنامه چهارم را نوشته اند. ولى برخلاف آن عملاً به دنبال بهانه اى هستند تا ثابت کنند که آن برنامه بنیان لازم را براى اجرا نداشته است. بهتر مى بود که دنبال پیدا کردن انگشتر خود در روشنایى باشند. بسته ابلاغى سیاست هاى کلى برنامه پنجم که با رویکرد پیشرفت و عدالت به عنوان دو بال مکمل تنظیم شده اند داراى ویژگى هاى زایدالوصفى است که به طور خلاصه مى توان به چند ویژگى «بسته کامل»، «ارزشمدار» «وجود اجزاى مقوم ذات اجزاى دیگر» و «وجود عناصر احیاگر اقتصاد و شکننده دورهاى باطل اقتصاد و «هدف گذارى الگوى توسعه اسلامى ایرانى» اشاره نمود. گرچه هر کدام از این عناصر در جاى خود نیاز به تبیین فلسفه وجودى آنها دارد اما با تدوین سیاست هاى اجرایى، خط مشى ها، اهداف کیفى و کمى و نهایتاً برنامه ها، طرح ها و پروژه متناسب با عناصر سیاست هاى کلى جایگاه علمى و ارزشى آنها در اقتصاد بهتر روشن خواهد شد. اقتصاد کشور ما دچار دورهاى باطلى چون تورم، تمرکزگرایى آمایش سه گانه جمعیت، فضا و فعالیت، حاکمیت فعالیت هاى غیرحقیقى بر بخش حقیقى تولید در اقتصاد، کمبود سرمایه و سرمایه گذارى است. پائین بودن نرخ بهره ورى بلاى فراگیر بخش حقیقى اقتصاد است. مواجهه با همه این عوارض نیازمند امکاناتى فراتر از منابع موجودى است که در سنوات اخیر در قالب بودجه هاى سالانه به اقتصاد تزریق مى شود. لذا خروج از حرکت و رشد بطئى اقتصاد نیاز به تکانه هایى فوق العاده و فراتر از حجم منابع تزریقى عادى است. طرح هایى در اقتصاد شناسایى شده اند که داراى ویژگى هاى «احیاگرى» و «جهش دهنده» هستند این طرح ها عبارتند از«احیا و مهار آب» و «پژوهش و تحقیقات» و «اصلاح ساختار نظام ادارى» ‎
خوشبختانه این مجموعه در سیاست هاى کلى برنامه پنجم نیز بخوبى مشاهده مى شوند. دو مورد اول دوم موجب خلق خارق العاده ارزش افزوده و منشأ و موتور محرک یک زنجیره تمام عیار در کلیه فعالیت هاى اقتصادى مى شوند. مورد سوم نقش ناتمام مدیریت اقتصادى در بدنه میانى و پائین دستگاه ادارى را اصلاح و اثر زایدالوصفى روى بهره ورى ارکان اقتصاد خواهد داشت. زیرا خواه ناخواه در هر اقتصادى بزرگترین نیروهاى تأثیر گذار در بازار که داراى ویژگى تمرکز، انسجام و موج آفرینى است دستگاه دولت است در اقتصادهایى چون کشورهاى پیشرفته نیز این نیرو حرف اول بازار را مى زند حتى اگر اعمال نیرو با ارشاد خالص بروز پیدا کند. شرط لازم و کافى موفقیت در شکستن دورهاى باطل توجه زایدالوصف به بخش حقیقى اقتصاد و کنترل و نظارت تام بر رشد بخش غیرحقیقى است. توجه به بنیان تولید در بخش کشاورزى بارآور هدف و سیاست کلیدى امنیت غذایى و به دنبال آن امنیت سیاسى و اجتماعى خواهد بود. در سیاست هاى کلى نیز ارتقاى سطح درآمد و زندگى روستائیان و کشاورزان جز با تقویت بنیان سرمایه گذارى در این بخش میسر نخواهند بود. همین طور تأکید سیاست هاى کلى بر ارتقاى کمى و کیفى اختصاص بالاترین درصد رشد به بخش کشاورزى در دو سال اخیر علامت خوبى از استعداد این بخش براى رسیدن به اهداف رشد ۸ درصد برنامه پنجم است. بازارهاى مالى با تأکید بر شفافیت و سلامت در همین راستاى مواظبت بر رشد افسارگسیخته یکى از اجزاى غیرحقیقى اقتصاد است که در چند ماه اخیر همین افسار گسیختگى بخش غیرحقیقى بنیان اقتصاد کشورهاى غربى را متزلزل کرده است.‎