پشت پرده «درشت گویی دیپلماتیک»

بصیرت: موضع گیری جدید باراک اوباما در قبال ایران در آستانه تحویل گرفتن قدرت اجرایی آمریکا اگرچه ادبیاتی محافظه کارانه دارد اما رگه های تغییری که او آن را اساس شعار انتخاباتی اش قرار داده بود، زیر سایه این ادبیات پوشیده نشده اند.
از این رو زمانی که او ایران را تهدید جدی برای امنیت آمریکا می خواند و بی درنگ به برقراری دیپلماسی به عنوان راهکاری برای رسیدن به اهداف کشورش در مقابل ایران تأکید می کند باید محافظه کاری اش را در حوزه آشکارسازی برنامه هایش در مقابل ایران تفسیر کرد. اما اینکه اوباما این سیاست را با چه ابزار و روشی دنبال کند، موضوعی است که خبرنگار گروه سیاسی قدس به بهانه موضع گیری جدید اوباما با دکتر حسین علایی، تحلیلگر مسایل بین الملل گفتگو کرده است.
* وزیر دفاع اسبق آمریکا در دولت دموکرات کلینتون در کنفرانس چالشهای سیاست خارجی پیش روی اوباما پیش بینی کرده است که او در آینده ای نزدیک با ایران وارد یک بحران هسته ای خواهد شد با نگاه به موضع گیری تا حدی سردرگم اوباما در قبال ایران این امر را چقدر و در چه حوزه هایی محتمل می دانید.
** مهمترین چالش سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه، ایران است و از دید آمریکا ایران مهمترین مانع بر سر راه حل پرونده هایی است که آنها در خاورمیانه دنبال می کنند.
از آن جمله می توان به طرح خاورمیانه بزرگ، طرح صلح خاورمیانه و سازش اعراب و اسرائیل، تسلط هژمونیک اسرائیل بر منطقه، تضعیف جریانهای مقاومت و رویارویی با عمق نفوذ معنوی ایران در سراسر منطقه است.بسیاری از تحولات در منطقه متوجه همین هدف اتهامی بوده که در رأس آن، اشغال عراق و افغانستان رخ داد و برعکس عاملی برای گسترش قدرت ایران شد و حتی این مسأله تلاشها برای تضعیف قدرت بازدارندگی ایران را هم ناکام گذاشت. بنابراین صرف نظر از اینکه چه کسی رئیس جمهور آمریکا باشد، این پرونده ها، چالشهای نظامی سیاسی آمریکا با ایران خواهد بود. اما شخص اوباما اعلام کرد که در سیاستهای اصولی آمریکا درباره ایران تغییراتی رخ نمی دهد و آنچه در دوره او متفاوت خواهد بود در روشهای اجرایی و رفتار دیپلماتیک با ایران است.
اوباما ترجیح می دهد اهداف واشنگتن را با شیوه های دیپلماتیک دنبال کند، بنابراین همان اتهامهای گذشته در دولت بوش علیه ایران از زبان او هم تکرار می شود اما بر روشهای دیپلماتیک برای ورود به این چالش سخن می گوید.
این نکته را هم نباید فراموش کرد که تیم سیاست خارجی اوباما از افرادی تشکیل شده است که بیشتر در دوره جاری هم مسؤولیتهای مهم حوزه خاورمیانه را داشته اند و البته دیدگاه ها و نگاه مناسبی برای حل مسایل ندارند بنابراین باید انتظار داشت که مسأله ایران یکی از چالشهای مهم آمریکا بماند و اینکه اوباما بتواند راه حلی بهتر از دولت نومحافظه کاران بیابد، به تحولات آینده بستگی دارد. از این رو، قضاوت درباره رفتار آینده او قدری زود است.
* رایس تأکید کرده که اوباما دنباله رو سیاستهای جاری دوره بوش در قبال ایران است. از آنجا که اصل تغییر در رویکرد آمریکا برابر ایران در اواخر دولت بوش شکل گرفته و واشنگتن مسأله تشکیل دفتر منافع و مذاکره مستقیم با ایران را مطرح کرده آیا اوباما این ایده را به طور مشخص ممکن است که پیگیری کند؟
* هر کسی رئیس جمهور آمریکا باشد و بخواهد مقابل ایران رفتار فعالی داشته باشد ناچار به مذاکره است، زیرا مسیرهای دیگر راه هایی نیستند که آنها را به نتیجه برسانند.
حداکثر و سقف موضع گیری آنها سخن گفتن از جنگ است که در دوران بوش به اندازه کافی بر طبل آن کوبیدند و هیچ نتیجه ای عایدشان نشد. بنابراین اگر قرار است اتفاقی بیفتد تا ایران هم احساس کند شرایطی به وجود آمده که می توان در سایه آن برخی مشکلات را حل کرد، جز از راه گفتگو ممکن نیست.
از سوی دیگر مسأله اول و بحران اصلی دولت آینده آمریکا بحران و چالش عمیق اقتصادی است و اگر آنها برای عبور از این بحران نیازمند شرایطی هستند که بحران خاورمیانه موضوع اصلی آنها نباشد و انرژی و توان آنها را نگیرد، بهترین راه مذاکره و رفتن به سمت تفاهم با ایران است، نه تقابل با آن.
* اما سخن اوباما در آخرین موضع گیری اش علیه ایران تندتر از قبل بوده آیا تمایلی به این شیوه در کلام او مشهود هست؟
** در سیاست،گاه سخن و کلام تند به معنای تمایل به مذاکره است.در حقیقت، گاه در دیپلماسی، سیاستمداران از سرناچاری تند سخن می گویند و باید توجه داشت که افراد رده دوم و سوم تیم و یا حتی مواضع تند شخص خانم کلینتون هم خیلی تعیین کننده نیست و در نظام سیاسی آمریکا رئیس جمهور تعیین کننده است و دستگاه سیاست خارجی اجرا کننده آن. بنابراین اگر اوباما بخواهد از فرصت تغییر قدرت برای حل مسایل آمریکا در خاورمیانه و مهمترین مسأله که در این حوزه ایران است استفاده کند باید از مسیر مذاکره وارد شود.