شرایط پیچیده

سیامک باقرى
* مواجهه اشغالگران با حرکت مقتدا صدر قابل تامل است زیرا آمریکایى ها هیچ گونه راه حل مسالمت آمیزى را در این راستا باز نگذاشته اند .ورود هیأت ایرانى با درخواست کشورهاى اروپایى جهت حل و فصل تنش هاى به وجود آمده در مناطق شیعه ـ و به ویژه مقتدا صدر ـ مورد خوشایند آمریکایى ها قرار نگرفت .از سوى دیگر اقدامات شیعیان و گـروه هاى شیعى نیز تـوفیقى حاصل نکـرد .گویا مقابله با گروه صدر منفعتش از حـل و فصل مسالمت آمیز بیشتر بود .
با گذشت بیش از یک مـاه در اجـتـنـاب از درگـیــرى در شـهـرهـاى مـذهـبـى عــراق ، دو شـهـر مـقــدس کـــــربــــــلا و نجــــــف شــــــاهــــــد ورود اشغالـگـران و درگیـرى با طـرفـداران مقتدا صدر بود .این درحالى است کـه مـنـاطـق شـیـعـه نــشــیــن عــراق از ابــتـــداى اشـــغـــال کـــمـــتـــر شــاهـــد درگیرى هاى مسلحانه میان مردم با اشغالگـران بوده است .گروه هاى شیعه همواره به اشغالگران هشدار مـى دادنـد که بـایـد هـرچه سـریـع تـر قـدرت و حاکمـیـت را به عـراقـى هـا واگذار کنند .
همچنـیـن آنـهـا را از هرگـونه اقـدامـات تحـریـک سـاز بـر حـذر مى داشتند؛ یکى از این هشدارها در خصوص دستگیرى مقتدا صدر بود .آمریکایـى هـا در اواخر سـال گذشتـه تصمیـم گـرفته بـودند کـه مقتدا صدر را به اتهام دست داشتن در قتل دستگیر و محاکمه نمایند، اما اشغالگران به چنیـن حذرهایى تـوجه نشان نـدادنـد و در ابـتـداى سـال جـارى اقدام بـه دسـتـگـیـرى معاون مقتدا صدر کـردند .مقتـدا صـدر در مصاحـبـه اى بـا شـبـکـه الـعـربـیـة عـلـت صــدور حــکــم بازداشت خود را اینگونه تفسیر کرد که آنهـا (آمـریـکـایـىهـا )مـتـوجه قدرت جریان (صـدرى)شدنـد، بنابراین (براىشکستن آن )ما را به اتهام هایى بى پایه متهم کردند .
با این حال دستگیـرى معـاون وى موجب اعتـراضات طـرفداران صـدر و مـوج جدیـد آشـوب هـا و درگـیـرى هـاى خـشــونـت بــار در مناطق شیعـه گـردید .سئوالى کـه ناظـران امر مـطـرح مى کـنـنـد ایـن است که چرا اشغالگران على رغم علم بـه درگیرى هاى مسلحانه بـه واسطه دستگیـرى مقتدار صـدر و هـشـدارهاى مـطـروحـه دسـت بـه دستگیرى وى و سرکوب طرفداران او زدند؟
بـرخـى ایـن گـمــانــه را قـوى مى دانند که آمریکایى ها از آنجایى که قادر به برخورد نظامى با جنبشى که آیت الله سیسـتـانـى در مقـابـل طـرح هـاى آمـریـکـا ایـجـاد کــرده نیستند، چنین شرایطى را به عنوان یک فرصت دیدند . در واقع مقابله خشونت بار در برابر قدرت نرم مرجعیت شیعه قابل توجیه نبـود درحالى که در منـاطـق سنى نشین عکس این قضیه رخ داد تا جایى که بمـب بـاران گونه اى بـر سر مردم دویست هزار نفرى فلوجه را به واسطه حرکت هاى مسلحانه از سوى آنها توجیه کردند .
از این رو مواجهه اشغالگـران با حـرکت مقتدا صدر قابل تـامـل است زیرا آمریکایى ها هیـچ گـونـه راه حـل مسالمـت آمـیـزى را در این راستا باز نگذاشته اند .ورود هیأت ایـرانى بـا درخـواست کـشـورهـاى اروپـایـى جـهـت حــل و فــصــل تنش هاى به وجود آمده در مناطق شیعه ـ و به ویژه مقتدا صدر ـ مورد خـوشـایـنـد آمـریـکـایـى هــا قــرار نگرفت .از سـوى دیگر اقدامات شیعـیـان و گـروه هاى شیعـى نـیـز توفیقى حاصل نکرد .گویا مقابله با گـروه صدر منفعـتـش از حـل و فصل مسالمت آمیز بیشتر بود . از سوى دیگر مقتدا صدر نیز مایل نبود مـوضع خود را نسبت به اشغالگران تقلیل دهـد .وى شرط کنار گذاشتن مـشـى مبـارزه علیـه اشغالـگـران را بیـرون رفتن آنـهـا از عراق اعلام کرد و براین تصور بود کـه در صــورت درگـیـر شــدن بــا اشــغــالــگــران خــیــزش بــزرگ ضداشغالگـران به رهبـرى او کلید خواهد خورد . وى در همـیـن راستـا انـتـظـار داشت که مـراجع و علماى دینـى فتواى جهاد براى آنها صادر کنند، حتى از این نیز فراتر فکر مى کرد .
مقتـدا در گـفـت و گـو بـا شـبـکـه العربیة در پاسخ به این پـرسش که موضع او در ازاى خواسته مـراجع تـقـلـیـد شـیـعـه بـه ویـژه آیـت الله سیستانى مبـنـى بـر دورى گزیـدن جیش المهدى از خشـونت در برابر نیـروهاى ائـتـلاف و بـازگـردانـدن آرامش چیسـت ، گـفـت :» همـه مـراجـع دیـنـى شـیـعـه یـک چـیــز مى خـواهند و آن خروج نیـروهاى اشغالگر از نج و عراق است . وى تـاکـیـد کـرد :هـمـه آنـهـا (مراجع )خـود جهادگـرند و هیـچ مـرجعى نیـسـت کـه بـا نـیـروهـاى اشغالگـر سـازش کند، چنـانـچـه مرجعى نیز چنین کند دیگر مـرجع نیست . امـا بـرخلاف تـصـور مـقـتـدا صدر که جوان 29 ساله مى باشـد و مطمئـنـاً از پختگى کـمـتـرى در عرصه سیاست بـرخوردار است ، مــرجـعـیـت شـیــعــه در عــراق و گروه هاى مهم شیعه مانند مجلس اعـلاى انـقـلاب اسـلامـى عــراق حــرکـت مـقــتــدا را در راسـتــاى تضعیف شیعه ارزیابى کردند و به همین منظور به جـاى هـمـراهى ، تلاش هاى مستمرى را براى کاستن درگیرى ها در مناطق شیعه به کـار گرفتند . مـرجعیـت و گـروه هاى مهـم شیعى معتقدند که شرایط اقدامات مسلحانه و جهاد علیه اشغالگران مهیا نیـسـت و بـایـد تـا جایـى کـه مـى تـوان بـه طـرق مـسـالمـت آمـیـز حقوق شیعـه را حفظ کرد و همـان طرق را پیش گرفت ». در همـیـن راستا عبـدالـعـزیـز حکیم اعـلام کـرد و از مردم عراق خواست تا نسبت بـه دسـتـورات مراجع دینى متعهد بوده و با جدیت و بـا اسـتـفـاده از تمــام ابــزارهـاى مسـالمـت آمـیـز در راسـتـاى پـایـان بـخـشـیـدن بـه اشـغـالـگــرى گـام «بردارند امام جماعت شهر نجف نـیـز خواهان اعتماد به شیـوه مشارکـت گسترده مردمى و مبارزات سیاسى براى تحقق اهداف شد، در همان حـال بــر ضــرورت تـلاش بــراى دستیـابـى بـه اسـتـقـلال از دسـت اشغالگران تاکید کرد .
نماینده آیت الله سیستانى نیز از اهالى شهر کـربـلا خـواست براى حل بحـران به شیـوه مسالمت آمـیـز میان طرفیـن میانجیگرى کننـد .از سوى دیگر سخنگوى صدر اعلام کرد آیت الله سیستانى هیچ فتوایى مبنى بر خروج نیروهاى آمریکایى و لشـکـر المـهـدى از نجـف صـادر نکرده است . اما با این حال شـرایط حاکم بــر درگــیــرى هــاى مــوجــود در شهرهاى کربلا و نج و برخى از شهـرهاى شـیعـه بسـیار پـیچـیده است .از اینکه آمریکایى ها على رغـم هشـدارها شـیوه سـرکوب را پیش گرفته و خطـوط قرمز ترسیم شده را مورد تعـرض قراردادند به نـظـر مـى رســد اهـداف فـراتـر از دستگیرى مقتدا صـدر را در ذهن دارند .