شیعیان در کویت

على حسن حیدرى
کــشــور کــویــت یــکــى از کـوچـک تـریـن اعـضـاى شـوراى همکارى خلیج فارس است که با وسعتى بالغ بـر 17818 کیلومتر مربـع و جمعیتى بالـغ بـر 2.30 میلیـون نفر، از سمت شمـال بـه عـراق و از جنـوب به عـربـسـتـان سعودى و از شرق به خلیج فارس منتهى مى شود . از مجـمـوعه 2.30 میلـیـون جمعیت در کویت تنها 800 هزار نفر یعنى 34.6 بومى مى باشند و بقـیـه را اتـبـاع خـارجى تشـکـیـل مى دهند .کویت از رشد بالاى 4 درصدى انسانى برخوردار است و 20 درصد از جمعیت این کشـور را جــوانــان بـیــن 24ـ15 ســال تشکیل مى دهند . شیعیـان 32.2 درصد از کل جـمــعــیــت کــویــت را شـامــل مى شوند . کـویـت در ســال 1340 بــه استقلال دست یافت و یک سال بعـد بـه عـنـوان صدویـازدهمـیـن کشور به عضویـت سـازمان ملـل درآمـد .عــراق نـیـز کـه مــدعــى حاکمیت این کشور بـود در سـال 1342 این کشـور را بـه رسمیـت شنـاخـت امـا پـس از 20 سـال و اندى با ادعـاى مـالـکـیـت ، ایـن کشور را اشغال کرد . امیـرنشین کویت تـا پـیـش از حملـه عـراق در سـال 1369 نام را به خود «مروارید خلیج فارس » اختصـاص داده بـود ولى پـس از نزدیک بـه 7 ماه اشغـال و غـارت تـوسط عـراق ، به یـک سـرزمـیـن منهدم و فاقد امکانات لازم براى پذیرش جمعیت مهاجر تبدیل شد امـا پـس از آزادسـازى تــوانـسـت مجدداً وضعیت اقتصادى خود را بازسازى کند . طـبـق قـانــون اسـاســى ایــن کشـور، کـویـت دولتى عـربـى ، مـسـتـقـل و داراى حاکـمـیـت بـه صـورت بـخـشـى از امـت عــرب معرفى شده است .حکومـت در این کشور مرکب از قواى مقننه ، قضائیه و مـجـریـه مـى بـاشـد کـه تفکـیـک قـوا در آن رعایـت شـده است .حـکـومـت در کـویـت در خاندان مـبـارک الصبـاح ـ بـزرگ خاندان صباح ـ مـوروثى است . دین رسمى کشور، اسلام و زبان رسمى آن عربى است .
* وضعیت سیاسى
کویت ثـروتمندترین کـشـور خلیـج فـارس است که مـدت دو قرن است خـانـواده الصبـاح بـرآن حـکـومـت مـى کـنـد .در مــیــان کشـورهاى عربى خلیـج فـارس ، مـردم کـویـت از آ گـاهــى و رشـد سیاسى و مذهبى بیشتـرى نسبت به سایـر مـلـت هـا بـرخوردارنـد، آزادى نــســبــى مــطــبــوعــات ، گوناگونى آن و وجود مجلس ملى بــا 50 عــضـــو، در رشــد ایـــن آ گاهى ها مؤثر بوده اند . على رغم نوسازى هاى سریع کـشـور از سـوى مـقـام هـاى ایـن کــشــور و تــلاش دولــت بــراى اشتغال مردم به امور غیرسیاسى ، اسلام اساس عمده هویت فردى و جمعى به حسـاب مـى آیـد .از هـنـگـام زوال پـان عـربـیـســم در 1349، کــویــت شــاهــد یــک رستاخیز اسلامى مهم به ویـژه در میان دانـشـجـویـان بـوده اسـت . اســتـــفـــاده از اصـــلاحـــات و موضـوعات اسلامى در سخنـان مـقـام هـاى دولـتـى و نـخـبـگــان سیاسى ، اقتصادى و تکنـوکرات و روشنفکر افزایش یافته است . در کویت نیز همـانند سایر کشورهـاى عرب ، کسانى پـیدا مــى شــونــد کــه از فــرهـــنــگ اصطلاحات اسلامى ، به دلیل سـودمـنـدى آن در جـلـب نـظـر مـردم ، استـفـاده مى کـنـند .بـا وجود این نقش اسلامى کـویت از مـرزهـاى ایـن کـشـور فـراتـر مى رود . کویت به عـنـوان یک کشـور نسبتـاً لیبـرال ، تا اواسط دهه 70 میزبان تبعیدیان و فراریان سیاسى جهان عـرب بـود و به آنهـا آزادى قابل تـوجهـى در زمینه نـوشتـن و انتشار مى داد . این تبعیدیـان و فـراریان ، از چپ گرایان عرب گرفته تا لیبرال ها و بنیادگـرایان ، چندین نشریـه بـا کیفیت عالى منتشر مى کنند .در میان آنهـا نـشـریـات اسـلامـى بـا نفوذى دیده مى شود .
به طور کلى احـزاب و گروه هاى سیـاسـى در کـویــت را مــى تــوان دو دسـتــه تقـسـیـم بـنـدى کـرد :گـروه هـاى اسلامـگـرا و گروه هاى لـیـبـرال و تکنوکرات . اسلامگرایان خواستار روشن شدن حـدود معاملات بـانـکـى و رعایت شئون اسلامى در کشور و سـازمان هـاى دولتـى بـودند .در مـقـابـل جـریـان هـاى لـیــبــرال ، مخالف بازگشت اسلامگرایان به قدرت هستند و آن را با آزادى هاى فــردى و انـتـخـاب مــتــنــاقــض مى دانند . پـس از آزادى سـازى کـویـت هفـت گـروه سیـاسـى در عـرصـه سیاست این کشور ظاهر شـدنـد که اپوزیسیـون را تشکیل دادنـد و حضور چشمگیـرى در انتخابات دوره هفتم مجلس امت داشتند . از میـان هـفـت گـروه فـوق ، جـریـان تـجـمـع اسـلامـى مــردم (السل )حرکت دستور اسلامى (اخـوان مـسـلـمـیـن «بـا گـرایـش مذهبى سنى ، عمده ترین جریان اسلامى گـرا بود که رخ نمود و در مسیر کارکرد سیاسى خود همواره اجراى شریعت اسلامى ، معرفى اسلام به عنـوان تنها منبع اصـلـى قانون اساسى و حمایت از تشکیل هیأت امر به معـروف را به عنـوان اهـداف مـهـم خــود اعـلام کـرده است . در ایـن مـیـان جـریــان هــاى سیاسى شیعه نیز حیات سیـاسـى خود را باز یافتند و در یک فـراینـد تدریجى دسـت بـه سـازماندهـى فـعـالـیــت هــاى خــود زدنـد کــه عمده تـریـن آنـهـا حـزب ائـتـلاف اسلامى الـوطنى (حـزب مـؤتلفـه اسلامى ملى )بود که اکثر اعضاى آن را مهاجـریـن شـرق عربـسـتـان تشکیل مى دهند .رهبران آن بارها خـواستـار اجـراى قانـون اساسـى سال 1341 ـ که در آن حقـوق و آزادى مردم کویت تذکر داده شده است ـ شـده انـد .ایـن گـروه کـه متهم بـه گـرفتن دستور از بـیـرون است هرگونه ارتباط با کشورهاى دیگـر را رد مى کنـد ولى بـرداشتن تماس با شیعـیـان جـهـان تـأکـیـد دارد . گروه دارالتوحید که به عنوان مهم ترین تجلى سازمانى و فکـر شیعیان محسوب مى شود، دیگر جریان سیاسى سازمان شیعه در کویت اسـت که گرایش بـه ایران دارد .
در کــنـار دو حــزب فـوق حزب الـدعوه نـیز فعـال است و بارها از سـوى مقام هاى کـویتى مـتـهـم بـه ارتـباط بـا ایـران شـده است . جـنـبـش هـاى شـیـعـیــان در کویت مـرکب از عـرب زبان ها و ایرانیان مقیم این کشور هستند که تفاوت هاى نژادى و گرایش هاى سیاسـى مـوجبات اخـتـلافـات و بعضاً تضارب آرا در میان آنها شده است که پس از تحـولات کویت به ویـژه انتخابـات دهـمـیـن دوره مجلس ملى تـوانستند بـه وحدت نسبى برسند . لازم به ذکر است در دهمین انتخابات پارلمانى که در 15 تیر 1382 بـرگزار شـد، گـروه هاى اسلامـى میانـه رو 24 نمایـنده ، مـستـقل هـاى هوادار دولـت 12 نمـاینـده ، سلـفى هـا 7 نمـاینـده لـیبـرال ها 2 نـمایـنده و بـالاخـره جریـان هاى شیعـه 5 نماینـده به مــجــلــس 50 نـفــرى کــویــت فرسـتادند که کـسب 5 کرسـى از 50 کـرســى پـارلــمـان از ســوى شیعـیان پیروزى سیاسـى بزرگى در تاریخ حیـات سیاسى کویت محـسوب مى شـد و این نگـرانى مـقـام هـاى کـویـتى را بـه دنـبـال داشت و ایـن پیروزى که نـتیجـه نـزدیکـى و اتـخاذ وحـدت رویـه جریان هاى شـیعه در این کشور بـود، مقـام هـاى کویـتـى را بـرآن داشت تا در یک تبلیغات از پیش برنامه ریزى شده ادعاى دخـالت ایران در امور داخلى آن کشور را مطـرح کنـند و مـدعى شـوند کـه ایران با تـلاش در ایجاد وحدت میان جریان هاى شـیعه در صدد اخـلال در امـور جـارى کــویـت است . کـویـتـى هـا بـا نـسـبـت دادن حرکت خـودجوش شیعیـان بـراى اتـخـاذ یـک سـیــاســت واحــد و نقش پذیرى در عرصه سیاسى این کشور در آینده قدرت این کشور، تـلاش دارند بـا ایـن بـهـانـه رونـد شکل گیـرى وحدت و همدلـى را در میان شیعیان باکـنـدى مـواجه کنند و زمینه انزواى سیاسى مجدد آنها را فراهم آورند .