بهرۀ مالکانه

رضا ذاکر
مجـلس ششم در آخـرین روزهاى کـارى خود، با تصـویب ماده سـوم از برنامه چهارم توسعه ، کشور، با عنوان » بهره مالکانه و آزادسازى قیمت انرژى «به شرکت هاى نفتى داخلى و خارجى اجازه داد تا با پرداخت 50 درصد بهره مالکانه و 27درصد حق ویژه به دولت ، مالک 23 درصد مابقى درآمد چاههاى نفت کشور شوند . براساس این مصوبه ، شـرکت ملى نفت به عنـوان شرکت مادر تخصصـى بـه بخش خصـوصى واگذار شده و قیمت نفـت ، گاز و فرآورده هاى انـرژى ، معادل نرخ هاى منطقه خلیج فارس تعیین خواهد شد .با تصویب ایـن مـاده ، کـارشناسان امور اقتصادى و سیـاسـى ، بـا انـتـقـاد از شتابـزدگى و ساده انگـارى مجلس ششم انتـقـادهـاى فراوانـى را مطرح نمـودند کـه بخش هایى از پیامدهاى این مصوبه را مى توان به اختصار یادآور شد :
1 ـ قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران ، نفت و منابع معدنى زیـرزمینى را جزو » انفال «و در اختیار حاکم اسلامى قرارداده است .بنابراین هر مصوبه اى که اجازه تملک آن ر ا به افراد و یا شرکت هاى دولتى و خصوصى و یا داخلى و خارجى دهد، مخال قـانـون و شرع اسلام اسـت ، درحالى که بـراساس مصوبه مـجـلـس ششم ، شرکت هاى داخلى و خارجى مى توانند 23 درصد از منابع نفتى کشور را به تملک خود درآورند .
2 ـ قبل از پیروزى انقلاب اسلامى ، شرکت هاى چندملیتى با عقد قراردادهاى کنسرسیومى، چاه‌هاى نفت را به صورت مادام العمر در اختیار داشتند که با پیروزى انقلاب، تمامى قراردادها لغو گردید و حال با چه استدلالى بازگشت کنسرسیوم هاى نفتى در بخش نفت و گاز کشور مهیا مى شود .
3 ـ با تصویب ماده سوم ، بخش عمده اقتصاد کشور ـ که وابسته به درآمدهاى نفتى مى باشد ـ در اختیار شـرکت نفت و چند نفر از اعضاى هیأت مـدیـره آن قرار مى گیرد .
4 ـ برداشت هاى غیـرصیانتى شـرکت هاى خصـوصى و خـارجى از چاه هاى نفت، تولید صیانتى چاه‌هاى نفت را به مخاطره خواهد انداخت .
5ـ براساس بهره مالکانه ، شر کت نفت تکلیفى مبنى بر فروش نفت به داخل کشور ندارد و اگر هم بفروشد ما به التفاوت آن را که 35 درصد قیمت نفت است، به عنوان یارانه دریافت مى کند .
6 ـ بهره مالکانه عملا نقش دولت و مجلس را در نظارت و کنترل بر منابع نفتى حذف خواهد کرد و باعث مى شود شریان حیاتى اقتصاد کشور به دست شرکت هاى خصوصى و چندملیتى قرار گیرد .
7 ـ الگوى بهره مالکانه که در کشورى مثل ونزوئلا پیاده شده باعث حاکمیت شرکت هاى نفتى و مقابله آنها بـا دولت و ایجاد بحـران هاى متعدد در کشور شده است .
8 ـ هم اکنون روزانه 3.6 میلیون بشکه نفت خام تولید مى گردد که 2 میلیون بشکه صـادر و 1.6 میلیـون آن با تبدیـل بـه فرآورده و با قیمت یـارانه اى در داخـل توزیع مى شود که با رواج بهره مالکانه و مالیات ویژه ، کل تولید نفت خام با قیمت آزاد و منطقه اى عرضه خواهد شد .در حال حاضر این رقم در منطقه خلیج فارس براى بنزین لیترى 290 تومان مى باشد که فـروش آن به این مبلغ در داخل کشور، فشار تورمی فزاینده‌ای را بر مردم اعمال خواهد کرد.