خاورمیانه محور تحرکات دیپلماسی

قاسم غفوری
باراک اوباما در حالی به عنوان چهل و چهارمین رئیس جمهور آمریکا وارد کاخ سفید گردیده که با بحران های اقتصادی و چالش های بین المللی به عنوان میراث بوش دست به گریبان است. بسیاری از ناظران سیاسی تاکید دارند که اوباما دوران سخت را به ویژه در عرصه جهانی برای ترمیم چهره آمریکا در پیش خواهد داشت، لذا اساس سیاست های وی را بازیگری در عرصه بین الملل تشکیل می دهد. با توجه به چالش های آمریکا در خاورمیانه و گرفتار شدن این کشور در تحولات این منطقه می توان گفت که اساس سیاست خارجی اوباما نیز چون بوش به خاورمیانه معطوف گردد. در همین چهارچوب می توان به سفر «بایدن» معاون اوباما به خاورمیانه و تلاش وی برای ایجاد شرایط جهت بازیگری دوباره ایالات متحده در این منطقه اشاره کرد. بایدن 20 دی ماه و در حالی که چند روز تا آغاز به کار اوباما باقی مانده در سفری دوره ای از افغانستان، پاکستان، کویت و عراق دیدار کرده و به تبیین سیاست های آینده آمریکا پرداخته است. سفر بایدن و سپس اظهارات هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا در مورد چارچوب های سیاست خارجی آینده این کشور نشانگر چند نکته اساسی است که برگرفته از چالش های گذشته و سیاست های آینده این کشور می باشد.
1) با توجه به تحرکات مذکور می توان گفت که هر چند آمریکا با مجموعه ای از چالش های جهانی مواجه است اما در نهایت خاورمیانه اساس سیاست های آنها را تشکیل می دهد. موقعیت استراتژیک منطقه و نیز نیازهای آمریکا برای بیان سلطه نظامی، اقتصادی و سیاسی بر جهان سبب شده تا این منطقه همچنان محور اصلی سیاست های آمریکا را تشکیل دهد. بر این اساس و با توجه به سفر «بایدن» و نیز اظهارات کلینتون مبنی بر حفظ موقعیت آمریکا در مناطق استراتژیک جهان را می توان نشانه ای بر تداوم حضور سیاسی و نظامی آمریکا در خاورمیانه دانست.
2) نکته اساسی در سیاست های آمریکا که در سفر «بایدن» می توان به آن پی برد، اولویت یافتن پرونده افغانستان و پاکستان و سپس عراق در سیاست های آنها است. اوباما در دوران تبلیغات انتخاباتی و سخنرانی های پس از پیروزی در انتخابات تاکید کرده بود که اولویت سیاست های دولت وی تاکید بر افغانستان و حتی پاکستان است. وی با انتقاد از سیاست های بوش بر اعزام 20 تا 30 هزار نیرو و سوق دادن سایر متحدان به حضور در افغانستان تاکید کرده بود. وی در این عرصه پاکستان را نیز یکی از اهداف خود برای به اصطلاح برقراری امنیت در افغانستان در نظر گرفته لذا در آینده شاهد تحرکات بیشتر آمریکا در قبال این کشور خواهیم بود.
به هر تقدیر در ارزیابی سخنان اوباما، سفر «بایدن» به منطقه و اظهارات کلینتون می توان گفت که ایالات متحده همچنان خاورمیانه را در اولویت کاری خود دارد و تلاش خواهد کرد تا برای حمل چالش های داخلی و جهانی خود از این مسئله استفاده کند. بر این اساس سیاست آمریکا در خاورمیانه نسبت به دوران بوش چندان تغییری نخواهد کرد و صرفا عرصه نظامی آن از عراق به سمت افغانستان گرایش خواهد یافت. در این میان چنانکه بسیاری از کارشناسان آمریکایی تاکید کرده اند، آمریکایی ها در حالی به نظامی گری در این منطقه می پردازند که برای رسیدن به سایر اهداف خود تلاش می کنند تا دیپلماسی نرم و استفاده از متحدان منطقه ای را در دستور کار قرار دهند، چنانکه اوباما بر احیای روابط با کشورهای عربی تاکید کرده است تا در کنار اهرم نظامی از ابزار سیاسی نیز برای حل چالش های خود بهره برداری کنند.