گسترش ناتوی افغانستان

علی موحد
ناتوانی نیروهای بین المللی یاری امنیتی(ایساف) تحت فرمان ناتو، ائتلاف تحت رهبری آمریکا و نیروهای دولت کابل در برقراری امنیت در افغانستان سبب شد تا رویکرد به طالبان روز به روز در جامعه افغانستان بیشتر مورد توجه قرار گیرد. روند فزاینده عملیات های طالبان از یک سو و تلفات روز افزون نیروهای ائتلاف، ایساف و دولتی از سوی دیگر سبب شد تا سران کشورهای غربی و عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای ماموریت «ناتوی افغانستان» تعریف جدیدی ارائه دهند. نیروهای آمریکایی به دلیل معطوف شدن مقامات واشنگتن به بحران عراق دیگر توان اداره و رهبری نیروهای ائتلاف را در افغانستان ندارند و ناکارآمدی خود را در کنترل و مهار بحران نشان داده اند. ناتوانی ناتو در برقراری امنیت در افغانستان نیز سبب شد که حیثیت این پیمان امنیتی سیاسی و باصطلاح بازوی نظامی غرب در افغانستان زیر سوال برود. لهذا سران کشورهای عضو پیمان ناتو تصمیم گرفتند برای جلوگیری از سقوط ناتو، نیروهای «ائتلاف» و «ایساف» را درهم ادغام کنند و آنها را تحت رهبری ناتو قرار دهند.
ناتو اواخر هفته گذشته در مراسمی در پایگاه اصلی این پیمان در کابل با جایگزینی پرچم سبز ناتو به جای پرچم ائتلاف و با حضور حامد کرزای، رئیس جمهور افغانستان و شماری از اعضای کابینه و پارلمان رسما ماموریت جدید خود را آغاز کرد. این ماموریت سراسر افغانستان را شامل می شود و ماموریت ناتو از این پس برقراری امنیت و ایجاد ثبات در سراسر افغانستان است.
در طول تاریخ حیات سیاسی ناتو این نخستین بار است که ماموریتی به این گستردگی به این سازمان واگذار می شود. با ادغام 12 هزار نفر از نیروهای نظامی آمریکا در نیروهای ناتو، این سازمان حدود 33 هزار نفر تحت پوشش خواهد داشت که مربوط به 37 کشور جهان هستند. طی ماه های اخیر برای برقراری امنیت در افغانستان، فرماندهان ناتو از کشورهای عضو خواهان اعزام نیروی بیشتر شده اند و وزرای دفاع این سازمان نیز در طول یک ماه گذشته سه نشست تشکیل داده اند و هر بار بر اعزام نیرو از سوی کشورهای عضو تاکید کرده اند اما تاکنون هیچ یک از کشورهای عضو حاضر به اعزام نیرو به افغانستان نبوده اند. به نظر می رسد ترس از باتلاق افغانستان مانع اصلی برای اعزام نیرو از سوی کشورهای عضو ناتو به افغانستان است. در حال حاضر آمریکا 12 هزار، انگلیس 5400، کانادا 2500، هلند 2300 نفر و... نیروی نظامی در افغانستان دارند. البته آمریکا غیر از 12 هزار نفر مذکور که اخیرا در ناتو ادغام شده است هشت هزار نفر نیز تحت رهبری خود در افغانستان نگه داشته که ماموریت آنها دستگیری اعضای طالبان است.
ترس کشورهای بزرگ عضو ناتو از اعزام نیروی بیشتر به افغانستان سبب شده تا مقامات این سازمان به کشورهای کوچک روی بیاورند. ماه گذشته جمهوری نوپای مونته نگرو که فقط چهار ماه از تولد آن می گذرد میزبان اولین مقام بلندپایه خارجی یعنی «دونالد رامسفلد» وزیر خارجه آمریکا بود. رامسفلد به «پودگوریکا» پایتخت مونته نگرو رفته بود تا از رهبران نه چندان باتجربه این کشور 630هزار نفری درخواست اعزام نیروی نظامی به افغانستان کند. تا در مقابل، آمریکا ارتش مونته نگرو را آموزش دهد و آن را با استانداردهای ناتو هماهنگ کند. این تعامل عجیب و غریب میان قدرتمندترین کشور جهان و جدیدترین عضو جامعه بین المللی است که حاکی از شکست تئوری نومحافظه کاران آمریکا در جنگ پیش دستانه و ایجاد ائتلاف بین المللی و مقابله با تروریسم است.
متوسط کشته های سربازان ناتو در افغانستان در هر هفته پنج نفر است که این معادل تعداد کشته های سربازان روسی در دهه 1980 در افغانستان است.
ژنرال های نظامی شوروی سابق که زمانی فرماندهی نیروهای این کشور را در اختیار داشتند به طور صریح تحلیل می کنند که سرانجام ناتو در افغانستان «فرار» است زیرا توان فعلی ناتو با 33 هزار نفر با توان نظامی لجستیکی شوروی در دهه 80 در افغانستان قابل قیاس نیست. شوروی در آن زمان یکصدهزار نیروی مسلح و تجهیزات نظامی مدرن در کنار ارتش نیرومند افغانستان داشت اما سرانجام با همه این امکانات از مقاومت افغانی شکست خورد.
به نظر می رسد تغییر سازمان نیروهای غربی در افغانستان چیزی را عوض نمی کند و پیش از این نیز ناکارآمدی این نیروها در ایجاد امنیت و ثبات در افغانستان به وضوح روشن شده است. اگر ناتو در این ماموریت جدید شکست بخورد که توفیقی برای آن متصور نیست آینده ای وحشتناک در انتظارش خواهد بود چرا که نقش و موجودیت آن زیر سوال خواهد رفت.