نگرانی جدید آمریکا در عراق /سعدالله زارعی

اقدام مقتدا صدر به خروج از دولت عراق برای تحلیلگران سیاسی سؤالات زیادی را در پی داشته و بعنوان یک «رویداد مهم» تلقی شده است. این اقدام پس از آن صورت گرفت که مقتدا صدر از «نوری مالکی» نخست وزیر خواست اعلام جدول خروج نظامیان آمریکایی از عراق را با جدیت از اشغالگران مطالبه نماید و البته نخست وزیر عراق آن را نیازمند تمهید مقدماتی می دانست و در مورد زمان آن با مقتدا صدر اختلاف داشت.
هفته گذشته مقتدا صدر با فراخواندن هواداران خود به اعتراض مسالمت آمیز علیه حضور اشغالگران و راه اندازی تظاهرات دو میلیون نفری در نجف- که در چهارمین سالگرد اشغال بغداد توسط آمریکا صورت گرفت- جدیت خود را در اعمال فشار برای عاری سازی عراق از عوامل اشغال که به نظر او -و بنابر واقعیت موجود- عامل اصلی ناامنی ها است نشان داد و لذا خروج او از دولت، این سؤال را به وجود آورده است که گام بعدی مقتدا صدر چیست؟ آمریکایی ها بیش از همه نگران این موضوع هستند از این رو یک روز پس از اعلام خروج 6وزیر متعلق به جریان مقتدا صدر، روزنامه واشنگتن پست با نگرانی نوشت:
«این خروج، صدر را قدرتمندتر می کند و فشار آمریکا را بر او کاهش می دهد» و بی بی سی در سایت خود این سؤال را مطرح کرد: «رفتار صدر در خارج از دولت چگونه است؟»
در این میان بعضی از مخالفان شیعه در عراق گمان کرده اند، خروج 6 وزیر صدر از دولت راه را برای تغییر روند در عراق- و تضعیف دولت مالکی و ائتلاف انتخاباتی شیعیان یا همان 555- هموار می کند. بی بی سی در گزارش خود نوشت: «اقدام صدر به خروج از دولت به افزایش فشار بر نوری مالکی می انجامد» و با این پیش بینی که فعالیت صدر از شکل مسالمت آمیز خارج می شود مدعی شد: «اقدام صدر علیه ائتلاف و دولت به شکاف میان شیعیان می انجامد.»
اما به نظر می آید این نگاه وارونه به ماجرا باشد چرا که در طول سال های اخیر صدر گامی در جهت تضعیف دولت و یا شکاف میان «ائتلاف عراق یکپارچه» بر نداشته است و همواره پیکان حملات او متوجه آزادسازی عراق از وجود اشغالگران بوده است و دقیقاً از همین روست که به اعتراف دیروز بی بی سی: «آمریکا سپاه مهدی-شاخه نظامی صدر- را بزرگترین تهدید امنیتی می داند.» جریان صدر یکی از عوامل اصلی روی کار آمدن نوری مالکی در عراق است و از این رو گمانه زنی- و در حقیقت شیطنت- انگلیسی ها درباره تضعیف دولت نوری مالکی پس از خروج وزرای گروه صدر نمی تواند واقعیت داشته باشد. اما قطعا از این پس آمریکایی ها با دشواری بیشتری در عراق مواجه خواهند شد چرا که از این پس- با تعلل در اعلام جدول زمانی خروج از عراق- یک گروه موثر سیاسی که خویشتنداری فراوانی از خود نشان داده بود به «مخالفت جدی تر» با اشغالگران خواهد پرداخت.
برخلاف گمانه زنی مخالفان دولت نوری مالکی «ائتلاف شیعیان» بدون شکاف برجای می ماند و در عین حال شیعیان با دو زبان متفاوت به اشغالگران یادآور می شوند که چاره ای جز خروج از عراق ندارند. خروج گروه صدر از دولت درواقع فعال شدن جبهه جدیدی در مقابل اشغالگران است و این البته برای آمریکایی ها و انگلیسی ها بسیار دشوار می باشد چرا که آنان در طول ماه های گذشته حتی دست اندرکار تضعیف همان یک زبان- که به پرهیز از هرگونه تنش توصیه می کرد- بوده اند و تصور می کردند این راه به تغییر کنونی مسیر عراق می انجامد و بار دیگر اکثریت مردم عراق را به اسارت گروهی کوچک که اولین ویژگی شان سرسپردگی به غرب است، درمی آورند.
مروری بر تحولات یکی، دو ماه اخیر- بخصوص اقدامات نئوجمهوریخواهان- در عراق به آسانی به ما می گوید که آمریکایی ها طرح یک کودتا را در دست دارند و مرحله به مرحله برای دست یافتن به آن وارد میدان می شوند. کاندولیزا رایس در سفر اخیر به منطقه خاورمیانه- بخصوص در دیدار با سران عربستان و اردن- صراحتا از لزوم تغییر در عراق سخن گفته و وعده داده بود که مقدمات تغییر دولت عراق به زودی فراهم می شود. او بخصوص از ملک عبدالله پادشاه اردن خواسته بود که برای تغییر معادله عراق فعالتر شود و به همین دلیل طی دو- سه هفته اخیر شاهد تشدید فعالیت های تروریستی در استان الانبار، بغداد و کربلا بوده ایم.
اما حالا دیگر موفقیت طرح های آمریکا در عراق به «محال» نزدیک تر شده است، چرا که نزدیک ترین نیروهای منطقه به ایالات متحده هم گمان نمی کنند طرح های بوش به تغییر معادله عراق و تضعیف جریان اسلامگرا در این کشور منجر شود. از همین رو دو هفته پیش پادشاه عربستان با صراحت مشکل اصلی عراق را حضور اشغالگران آمریکایی دانست. از سوی دیگر توانایی های آمریکا در عراق به حداقل خود نزدیک شده است و تروریست هایی که آمریکا آنان را مهمترین تهدید دولت نوری مالکی می دانست- و به آنها در موفقیت خود دل بسته بود- دچار بحران های جدی شده اند. اقدام تروریستی یکی از اعضای جریان القاعده علیه یکی از نمایندگان طیف سلفی مجلس عراق-گروه حارث الضاری- که به کشته شدن هر دو نفر منجر گردید نشان داد تروریست های طیف سلفی درست در روزهایی که بوش و رایس به آنان برای کمک به تغییر معادله عراق احتیاج دارند، دچار شکاف جدی شده اند.
بدون آنکه درصدد ارزیابی درستی یا اشتباه بودن جدا شدن وزرای گروه مقتدا صدر از دولت نوری المالکی باشیم می توانیم از زاویه شرایط محیطی اشغالگران، آن را یک دردسر جدید برای طراحان «تغییر عراق» ارزیابی کنیم. این در حالی است که گستره گروه مقتدا صدر با قدرت هدایت و سازماندهی آن، سرعت آنان در واکنش، پایگاه مردمی و شجاعت و بی باکی مردان این گروه به هیچ وجه با موارد دیگر که آمریکا ناتوان از حل آن ها نیز بود، قابل قیاس نیست. آمریکایی ها فراموش نکرده اند که حدود 5/2 سال پیش گروه مقتدا صدر 19 روز در مقابل تهاجم آنان ایستاد و ژنرال های آمریکایی در عراق را وادار کرد تا از ادعای خود علیه مقتدا صدر دست بکشند.
برهمین اساس اگرچه سخنگوی کاخ سفید دیروز وانمود کرد که آمریکا از خروج وزرای گروه مقتدا صدر خوشحال است ولی تردیدهای زیادی در میان نظامیان آنان در مورد اهداف واقعی گروه صدر از خروج از دولت نوری مالکی-که خود موسس آن بوده اند-شکل گرفته است.