لبنان ، از ترور حریری تاکنون/حسین رزمنده

با ترور رفیق حریری، نخست وزیر اسبق لبنان در روز 14 فوریه سال 2005 به ثبات، امنیت و وحدت لبنان ضربه سختی وارد شد و در این
یان علاوه بر دولتهای غربی، گروههای داخلی موسوم به گروه 14 مارس از این موضوع سوء استفاده کردند که رهبری و هدایت این گروه را سعد حریری فرزند رفیق حریری بر عهده دارد.
ترور رفیق حریری در واقع نقطه عطفی در تاریخ معاصر لبنان بود که تیر خلاص ناامنی را پس از 14 سال آرامش نسبی بر جامعه چند قومیتی این کشور شلیک نمود. 14 سال پس از پایان جنگهای داخلی لبنان، مردم این کشور در انتظار ثبات و امنیت کشورشان بودند که حادثه ترور حریری سرنوشت و آینده لبنان را دستخوش آشوب و بلوا کرد تا آنجا که مخالفان داخلی و دشمنان خارجی آن در پی بازگشت به عقب و دوران سیاه سالهای 1975 تا 1990 می باشند.
اگر چه با گذشت دو سال از ترور رفیق حریری هنوز عاملان اصلی ترور وی مشخص نشده اند، اما از همان ابتدا انگشت اتهام به سوی مقامات ارشد سوریه نشانه رفت و به دنبال آن در پی فشارهای بین المللی ارتش سوریه در سال 2005 به تدریج خاک این کشور را ترک کرد و فرماندهان ارتش سوریه و لبنان با برگزاری مراسمی در مرز مشترک دو کشور به طور رسمی پایان حضور 29 ساله نظامیان سوریه در خاک لبنان را اعلام کردند.
بسیاری رفیق حریری را فردی می دانند که لبنان را پس از 15 سال جنگ خونین داخلی، احیا کرد. وی تاجر و میلیونری بود که با استفاده از حلقه های مالی موفق شد سرمایه گذاری خارجی را به لبنان جلب کند و شرکتهای خصوصی سازی را در بیروت راه اندازی نماید. حریری از قبیله ای سیاسی و با نفوذ در لبنان نبود. وی در سال 1944 در یک خانواده فقیر سنی مذهب در صیدا در جنوب لبنان به دنیا آمد و پس از گذراندن دروس تربیت معلم به خارج از کشور رفت. او در یک شرکت ساختمانی در عربستان سعودی مشغول به کار شد و سرانجام موفق شد شرکت ساختمانی خود را تأسیس کند. حریری به عنوان کارفرمای خصوصی فعالیتهای فهد ولیعهد وقت عربستان که بعدها به عنوان پادشاه عربستان منصوب گردید، مشغول به کار شد و در همین دوران بود که توانست ثروت زیادی را به دست آورد و جزو یکصد مرد ثروتمند جهان قرار گیرد.
حریری که در میان رهبران جهانی از جایگاه خوبی برخوردار بود و حتی هنگامی که از صحنه قدرت کنار رفت و به اپوزیسیون پیوست مهمانان پرنفوذ جهانی را پذیرا می شد. اما تمام فعالیتهای وی برای کشور، چیزی جز وامهای سنگین و افزایش تورم و نرخ صعودی بهره های بانکی و رکود سرسام آور اقتصادی در پی نداشت.
سرگ برامرتز، رئیس کمیته حقیقت یاب سازمان ملل که پس از برکناری «دتلومهلیس» که با دخالت آمریکا انجام شد، درباره ترور حریری در ششمین گزارش خود به شورای امنیت اظهار داشت: آمریکا در منحرف کردن پرونده ترور حریری دست داشته و کار این کمیته اینک به مرحله حساس و سرنوشت سازی رسیده است؛ به طوری که میان ترور رفیق حریری و 14 حمله تروریستی دیگر به سیاستمداران لبنانی که پس آن انجام شد، ارتباطی وجود دارد و کمیته تحقیق هنوز به سوریه درخواستهای زیادی برای گفتگو و دادن سرنخهای بیشتر ارائه کرده و همکاری دمشق به طور کامل رضایت بخش است.
علاوه بر ماجرای ترور رفیق حریری و پیگیریهای گوناگون ترور وی و خروج نیروهای سوریه از لبنان این کشور طی دو سال گذشته با حوادث مختلفی روبه رو بوده است. برگزاری انتخابات پارلمانی، روی کار آمدن احزاب مخالف سوریه، تشکیل کمیته حقیقت یاب درباره ترور رفیق حریری توسط سازمان ملل، ترور دو تن از روزنامه نگاران به نامهای «سمیر قنطار» و «جرج حاوی» که از منتقدان سرسخت حضور سوریه در لبنان بودند و کشته شدن «حیران نوینی» نماینده پارلمان و سردبیر روزنامه النهار و نیز ترور «پیر جمیل» وزیر صنایع سابق لبنان و فرزند امین جمیل رئیس جمهور اسبق لبنان، گفت و گفتگوهای داخلی میان گروههای سیاسی لبنان برای تشکیل دولت وحدت ملی و شکست تهاجم گسترده رژیم صهیونیستی به لبنان، درخواست برای تشکیل دولت وحدت ملی توسط مخالفان و برگزاری تحصن و اعتصابهای اعتراض آمیز، از مهمترین تحولات در عرصه داخلی لبنان بوده است.
در 13 جولای، رژیم صهیونیستی به بهانه آزاد کردن دو نظامی خود، تهاجم گسترده ای را به لبنان آغاز کرد. در این جنگ بر اساس آمار رسمی منتشر شده از زمان آغاز تهاجم صهیونیستها به لبنان، هزار و 130 لبنانی که بیشتر آنان را غیر نظامیان تشکیل می دادند، شهید و 3600 نفر نیز مجروح شدند. در این جنگ نابرابر، 336 نفر از نیروهای نظامی ارتش صهیونیستی به هلاکت رسیدند و 491 نفر نیز مجروح شدند. اسرائیل از حمله به لبنان دو هدف عمده را دنبال می کرد: یکی متلاشی کردن حزب ا... لبنان در جنوب و دیگری آزاد کردن دو نظامی خود. اما هرگز نتوانست به هیچ یک از این دو هدف برسد.
حزب ا... که فاقد تجهیزات و ادوات کلاسیک بود و جنگ نابرابری را در برابر ششمین ارتش دنیا اداره کرد، سه هزار و 465 موشک را به سوی مناطق صهیونیستی نشین سرزمینهای اشغالی شلیک کرد که علاوه بر ایجاد ناامنی روانی برای صهیونیستها، برتری و ابتکار عمل را در میدان جنگ در دست گرفت. با شکست صهیونیستها جهانیان سیدحسن نصرا... را محبوب ترین چهره مبارز اسلامی و جنبش مقاومت حزب ا... را مردمی ترین جنبش اعلام کردند و این جنبش ضدصهیونیستی را مورد حمایت قرار دادند. سراسر جهان تظاهراتی را علیه اسرائیل غاصب و حمایت از نصرا... و حزب ا... انجام دادند که این از دستاوردهای جنگ 33 روزه صهیونیستها علیه مردم بی دفاع لبنان بود. تا آنجا که حتی بسیاری از شخصیتهای برجسته و مقامات رژیم صهیونیستی از حزب ا... به عنوان برنده میدان جنگ یاد کردند و این پیروزی حزب ا...زلزله سیاسی بر کناری عناصر اصلی دولت رژیم صهیونیستی را فراهم آورد.
در پی این شکست بود که دان حالوتس، رئیس ستاد مشترک ارتش رژیم صهیونیستی از سمت خود استعفا داد و بحث برکناری اولمرت نخست وزیر فعلی اسراییل همچنان کانون اختلافات درون رژیم صهیونیستی است. به طوری که برای فرار از این فروپاشی، بلافاصله پس از پایان جنگ مسأله خلع سلاح حزب ا... در دستور کار نیروهای موافق به اصطلاح طرحهای آمریکا و اروپا در لبنان قرار گرفت.
در قطعنامه 1701 که از سوی آمریکا و فرانسه در شورای امنیت ارائه و با اجماع اعضای آن تصویب گردید، بندی در خصوص اجرای قطعنامه 1559 در نظر گرفته شد که یکی از مهمترین مفاد اجرایی آن متعلق به خلع سلاح گروههای شبه نظامی در لبنان است. کشورهای غربی از حزب ا... لبنان به گروهی شبه نظامی یاد می کنند و به ویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی بر خلع سلاح این جنبش پافشاری دارند و برای ایجاد کمربندی امنیتی در اطراف اسراییل در تلاشند.
در این میان، درباره خلع سلاح حزب ا... میان مقامات دولتی لبنان نیز اختلاف نظر وجود دارد و برخی موافق خلع سلاح و برخی دیگر مخالف این اقدام هستند که البته مقامات لبنانی قبل از جنگ به دنبال راهکاری جامع برای این مسأله بودند.
اختلاف در برخی از موضوعات چون تشکیل دادگاه بین المللی ترور رفیق حریری که برخی از منابع اسراییل و آمریکا را عامل ترور این شخصیت لبنانی می دانند؛ و نیز خلع سلاح حزب ا... باعث می شود تا گفتگوهای داخلی لبنان بر سر تشکیل دولت وحدت ملی و ادامه آن با شکست مواجه شود.
پس از آن بود که سینیوره در ادامه سیاستهای اسراییل و آمریکا و اعراب منطقه و گروه 14 مارسی، نه تنها از بازسازی مناطق مورد حمله اسراییل در جنگ 33 روزه امتناع نمود، بلکه در گرایش به سوی سیاستهای تل آویو- واشنگتن بحث خلع سلاح حزب ا... را مطرح کرد و در ادامه این سیاستها موجب شد که در آخرین جلسه گفتگوهای گروههای لبنانی برای تشکیل دولت وحدت ملی، گروه 14 مارس که اکنون قدرت را در دست دارد، به یک باره و با نادیده گرفتن مذاکرات و رایزنیهای انجام شده، اعلام کنند که یا باید با آنها آن چنان که می خواهند گفتگو شود و یا به نقطه صفر باز خواهند گشت.
مسأله دیگری که موجب شکست گفتمان داخلی گروههای لبنانی شده است، بحث تشکیل دادگاه مربوط به ترور رفیق حریری بود. حزب ا... لبنان با اصل تشکیل دادگاه بین المللی برای بررسی ترور حریری مخالف نیست، بلکه خواستار تعدیلات لازم در اساسنامه تشکیل دادگاه بین المللی برای بررسی ترور وی است و به دلیل سرسختی نیروهای حاکم در به تصویب رساندن طرح پیش نویس این دادگاه، 5 نفر از وزیران شیعه و یک وزیر مسیحی طرفدار امیل لحود، رئیس جمهور لبنان از کابینه سینیوره خارج شدند. سرانجام دولت سینیوره بدون در نظر گرفتن خواسته های مخالفان، 21 نوامبر 2006 با تشکیل نشست خود بدون حضور وزیران شیعه این کشور طرح جنجالی و اختلاف برانگیز طرح تشکیل دادگاه بین المللی برای ترور رفیق حریری را تصویب کرد.
گروه حاکم همچنین طرح به اصطلاح اقتصادی را برای ارائه به همایش «اقتصادی پاریس 3» را تصویب کرد. پس از آن گروههای مخالف اعلام داشتند دولت سینیوره مشروعیت خود را از دست داده و مصوبات و تصمیم گیری آن فاقد مشروعیت است و قابلیت اجرایی ندارد.
لذا مخالفان در پاسخ به فراخوان سیدحسن نصرا... دبیر کل حزب ا... لبنان و گروههای مخالف دولت سینیوره و در اعتراض به سیاستهای دولت سینیوره در شهر بیروت تجمع کردند و خواستار استعفای دولت سینیوره شدند و شعار «ما دولت پاک می خواهیم» را سر دادند. لذا مخالفان و طرفداران آنان با حضور مستمر در دو میدان «شهدا» و «ریاض الصلح» که به مرکز تجمعات سیاسی معروف است، گرد هم آمدند و بر خواسته های خود برای تشکیل دولت وحدت ملی پافشاری کردند.
مخالفان که شامل گروههای مختلف از جمله شیعیان، اهل تسنن، مسیحیان، دروزیان و دیگر قومیتهای لبنانی اند، تهدید کرده اند در صورتی که دولت سینیوره و گروه حاکم به خواسته آنها تن ندهد، بر دامنه اعتصاب و اعتراضات خود خواهند افزود. وی به رغم آن که گروه 14 مارس تلاش داشت تا ارتش را به درگیری با نیروهای مخالفان دولت سینیوره بکشاند، توطئه آنها خنثی شد و پس از آن، به نافرمانی مدنی تهدید کردند.
در حال حاضر، از یک سو مخالفان دولت می گویند با تحقیق ترور حریری مخالفتی ندارند، اما نباید بهانه ای برای سرکوب گروههای مخالف انجام دهند و نیروهای 14 مارس مدعی اند، مخالفان درصددند با کسب این تعداد از کرسیهای وزارتی در آینده، از حق وتو برای مخالفت با طرحهای دولت برخوردار شوند.
در این میان عمر و موسی، دبیر کل اتحادیه عرب به رغم سفرهای متعدد به بیروت ناکام مانده ایران و عربستان نیز تلاش دارند از راههای دیپلماتیک به بحران داخلی لبنان پایان داده شود و عبدالعزیز جوخه سفیر ریاض در بیروت طی مذاکراتی با محمدرضا شیبانی سفیر ایران در لبنان و نیز دیدار و گفتگو با علی لاریجانی دبیر شورای امنیت ملی ایران و همتای سعودی وی بندربن سلمان در پایتختهای دو کشور در این راستا بوده است. پس از آن سفر سلیم الحص نخست وزیر سابق لبنان و از چهره های مستقل سفرهایی به ایران، عربستان و سوریه با هدف دستیابی به راه حل صلح آمیز انجام داد.
نشست و دیدار دکتر محمود احمدی نژاد و عبدا... بن عبدالعزیز پادشاه عربستان، امید لبنانیها را برای حل بحران لبنان با امیدواری بیشتری مواجه کرد.