دولت موقت

مریم السادات حسینی
ورود امام خمینی به ایران در بهمن 1357 و در آخرین روزهای باقیمانده از عمر حکومت علوی نقطه عطف بزرگی در تاریخ انقلابی مردم ایران محسوب می گردد. چرا که از این زمان به بعد جریان انقلاب می بایست در بستر نهادمند و استقرار حاکمیت مبتنی بر آرمانهای خود قرارگیرد. از این رو رهبر کبیر انقلاب اسلامی در راستای تلاش برای نهادینه کردن اهداف انقلاب و تاسیس نظام سیاسی جدید، تشکیل یک دولت موقت را برای برعهده گرفتن حکومت ضروری اعلام می نمایند. در تاریخ 16 بهمن 1357 یعنی چهار روز بعد از ورود افتخار آفرین امام به میهن، ایشان طی حکمی مهندس مهدی بازرگان را برای تشکیل دولت موقت به نخست وزیری منصوب می نمایند.
وظیفه اساسی دولت موقت تدارک بستری قانونی برای در دست گرفتن قدرت و استقرار نظام نوپای اسلامی بود تا شرایط را برای تحقق دولت قطعی منتخب مردم فراهم نماید. چنانچه در حکم امام صریحا به مسئولیت اصلی دولت موقت برای در دست گرفتن امور در جهت آماده سازی کشور برای برگزاری یک رفراندوم و تغییر نظام سیاسی به جمهوری اسلامی اذعان شده است. با توجه به سوابق فعالیت حزبی و وابستگی مهندس بازرگان به نهضت آزادی امام در حکم مزبور بستگی حزبی ایشان را ذیل مسئولیت خطیر اداره امور در شرایط حساس انقلابی کشور مدنظر قرار می دهند و تاکید می کنند:« به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص مامور تشکیل دولت موقت می نمایم.» در واقع امام با توجه به تفاوت ها و اخلافات فکری و ایدئولوژیکی که نهضت آزادی و شخص بازرگان با مسیر و حرکت اصیل انقلابی ملت ایران داشتند، ایشان را به سمت نخست وزیری بر می گزینند. تمرکز بر فرمان سیاسی امام در این انتصاب پاسخگوی بسیاری از ابهامات در این رابطه است.
امام بر چند نکته در این انتصاب اشاره می کند: اعتماد به ایمان اسلامی و سوابق مبارزات اسلامی و ملی مهندس بازرگان در ضمن نفی روابط و وابستگی حزبی ایشان و این خود تبیین کننده بسیاری از مسایل در این باب است. در واقع امام با آگاهی از ضعف انقلابی بعضی از جریانات ملی مخالف شان با اتخاذ «استراتژی جذب» همواره سعی در پوشش و اصلاح ناهماهنگی های این گروه ها با جریان اصیل انقلاب اسلامی داشتند. واگذاری چنین مسئولیت بزرگ و خطیری به مهندس بازرگان- در حالیکه در حکم نخست وزیری او بر عدم توجه به ارتباطات حزبی وی تاکید دارد- ایجاد فرصتی برای او و دیگر عناصر مبارز ملی در راستای همگام ساختن آنان با نهضت اسلامی ملت ایران بود به طوری که امام بعد از تشکیل دولت موقت نیز حمایت های خود را از این دولت بر نمی دارد و مردم و گروه های سیاسی را به پشتیبانی از دولت فرا می خواند.
چنانچه در هفتم اسفند 57 ایشان تلویحا اشاره دارند که باید به دولت مهلت بدهیم تا به تدریج امور را در مسیر انقلاب اداره نماید و به نوعی تضعیف دولت را تضعیف اسلام اعلام نمودند. ولی با همه فرصتی که امام به بازرگان و کابینه او دادند نتوانستند در پیوند و همراهی با ملت و انقلاب دوام بیاورند و همانگونه که امام پیش بینی کرده بود در امواج خروشان نهضت اسلامی و انقلابی ملت ایران به حاشیه رانده شدند.