اهداف سفر خاورمیانه‌ای رایس

دکتر مجید عباسى اشلقى
آمریکا که پس از ناکامی رژیم صهیونیستی در اجرای اهداف توسعه طلبانه این رژیم و تبدیل لبنان به الگویی برای طرح ریزی خاورمیانه جدید اعتبار و جایگاه خود را به شدت در میان افکار عمومی ملت های مسلمان منطقه از دست داده و ناکارآمدی شیوه های جنگ طلبانه و تجاوزکاران را در عمل مشاهده نموده است، به نظر می رسد اکنون به سمت استفاده از رویکرد سیاسی و دیپلماتیک برای نقش آفرینی در مسائل منطقه خاورمیانه روی آورده است. در این راستا اعزام «کاندولیزارایس» به منطقه خاورمیانه پس از برقراری آتش بس میان لبنان و رژیم صهیونیستی به منظور بازیابی جایگاه سیاسی و اقتدار از دست رفته واشنگتن در منطقه صورت گرفته است.
سفر هفته گذشته «رایس» به منطقه با هدف بررسی امکان از سرگیری روند صلح خاورمیانه، حل مناقشه فلسطین، بررسی روند تحولات سیاسی-امنیتی عراق و مذاکره درخصوص برنامه های هسته ای ایران صورت گرفت. وی در این سفر از عربستان سعودی، مصر، فلسطین اشغالی، رژیم صهیونیستی و عراق بازدید کرد و جلسه ای مشترک نیز با وزرای امور خارجه اعضای شورای همکاری خلیج فارس و نیز اردن داشت. مذکرات رایس با ملک عبدالله پادشاه عربستان بر محور تحولات فلسطین، لبنان، عراق، پرونده هسته ای ایران، اوضاع سومالی و سودان استوار بود و در این دیدار راه های کمک های بیشتر به محمود عباس رئیس تشکیلات خودگردان و فواد سنیوره نخست وزیر لبنان مورد بررسی قرار گرفت. محور مذاکرات رایس با دیگر مقامات سیاسی منطقه نیز براساس محورهای فوق الذکر استوار بود.
از سوی دیگر رایس در سفر به خاورمیانه، رایزنی درخصوص پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران را نیز مورد توجه داشت. هدف اصلی وی در این راستا مخدوش نمودن روابط ایران با بانک های منطقه بود. وی در نشستی که با وزرای امور خارجه اعضای شورای همکاری خلیج فارس و اردن و مصر در قاهره داشت، تلاش نمود تا آنها را به صدور فرمان قطع روابط بانک های این کشورها با هر نهاد کمک کننده به برنامه هسته ای ایران ترغیب کند.
با همه این احوال در سفر کنونی رایس به منطقه مهمترین مسئله و دغدغه واشنگتن، موضوع روند سازش خاورمیانه بود که با پیروزی غیرمنتظره حماس در انتخابات قانونگذاری 25 ژانویه 2006 و برهم خوردن قواعد بازی در مناطق فلسطینی و کنار رفتن گروه های مورد حمایت غرب و رژیم صهیونیستی متوقف شد. اکنون دولت منتخب ملت فلسطین به سبب کارشکنی های مستمر غرب به ویژه آمریکا و برخی طرف های مورد حمایت آنها در مناطق فلسطینی در شرایط بحرانی قرار گرفته است و به علت شرایط اسفناک مالی و تلاش های تفرقه افکنانه آمریکا و اسرائیل برای ایجاد دو دستگی و بدبینی میان فلسطینی ها به ویژه میان جنبش های حماس و فتح دو گروه اصلی و تاثیرگذار در صحنه سیاسی فلسطین، درگیری های خونینی میان طرفداران دو جنبش روی داد و تصور نامطلوبی از فلسطینی ها به نمایش گذاشت. وقوع این بحران ها و درگیری ها که به نظر می رسد به صورت هدفمند انجام شده است و حمایت آمریکا از ابومازن را نیز با خود به همراه دارد، موجب گردید که رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین از احتمال تشکیل دولت فوق العاده و برگزاری انتخابات زودهنگام خبر دهد که این موضوع به معنای سقوط دولت منتخب حماس است.
به هر حال به نظر نمی رسد کاندولیزا رایس در سفر دوره ای خود به خاورمیانه که به عراق ختم شد، چیز جدیدی درباره ماهیت راه حل های پیشنهادی آمریکا برای بحران خاورمیانه و موضوعات مبتلا به سیاست خارجی آمریکا در منطقه داشته باشد. هر چند وی توانست موافقت برخی از دولت های جهان عرب برای آرام کردن اوضاع و تحرک بخشیدن به فرآیند صلح خاورمیانه را جلب کند، اما به نظر می رسد شرایط حاضر با توجه به اختلافات داخلی در فلسطین و رژیم صهیونیستی چندان ایده آل نباشد. در مورد پرونده هسته ای جمهوری اسلامی ایران نیز اگرچه مقام های کشورهایی که رایس با آنها در این سفر دیدار کرد، درباره بسیاری از مسائل با آمریکا اتفاق نظر داشتند اما این بدان معنا نیست که آنها همه موضوعات مطرح شده از سوی رایس را بپذیرند.