بازی هسته‌ای آمریکا با هند

موقعیت اقتصادی ،سیاسی و ژئوپولتیک هند سبب شده تا ایالات متحده آمریکا توجهی خاص به این کشور مبذول دارد .در حالی که در سال های اخیر طرفین به رغم اختلافات سیاسی،روابط روبه گسترشی را آغاز کرده اند،مناسبات هسته ای به بخش مهم روابط آنها مبدل شده است. بر اساس آخرین توافقات بعمل آمده در دیدارهای مقامات ارشد دو کشور در سال 2005 ،آنها بر همکاری هسته ای با محوریت کمک های آمریکا تاکید کردند .هرچند که واشنگتن همواره بر اصل اجرای این طرح تاکید کرده است اما عملکرد آنها از ظاهری بودن این تعهدات حکایت دارد که موجب گردیده تا بسیاری آن را غیر عملی ارزیابی کنند .اولا مخالفت سران کاخ سفید و حتی کنگره آمریکا با قدرت یابی و ارتقای توان هسته ای هند ،ثانیا روابط با پاکستان برای آمریکا امری مهم می باشد لذا پذیرنده تامین یک جانبه منافع هند نخواهند بود . آنها آگاهند که این امر اسلام اباد را بیش از پیش به چین و روسیه سوق می دهد که شکستی بزرگ برای آمریکا است . ثالثا مخالفت شدید مردم و سیاست مداران هند با ایالات متحده می تواند حاکمان هند را با چالش و حتی کناره گیری از قدرت وادار سازد ،لذا آنها نیز نمی توانند گامهایی مهم برای اجرای طرح هسته ای با آمریکا بردارند بویژه اینکه طرح مذکور محدودیت هایی برای اهداف سیاسی و اقتصادی دهلی نو به همراه دارد که آنها خواستار آن نمی باشند .با توجه به محدودیت های ذکر شده در روابط هسته ای هند و آمریکا دلایل گرایش واشنگتن به برقراری این روابط که به بازی سیاسی مبدل گردیده از چند منظر قابل تامل است :
الف )آمریکایی ها از اجرای طرح خط لوله صلح میان ایران ،پاکستان و هند ابراز نارضایتی می کنند . آنها با وعده های هسته ای که تامین کننده خواسته های بخش انرژی دهلی نو است برای انصراف هند از طرح مذکور فعالیت می کنند . البته این نکته قابل ذکر است که هند نیز از این امر برای اعمال فشار بر تهران و اسلام آباد برای کاهش بهای گاز انتقالی بهره برداری می کند در حالی که آگاه است بدون گاز ایران با چالش های بسیاری مواجه خواهد شد .
ب)از چالش های ایالات متحده همکاری گسترده چین ،هند و روسیه است . در این میان هند به عنوان دیوار حائل میان پکن و مسکو ایفای نقش می کند . آمریکا که این ائتلاف منطقه ای را مخالف اهدافش می داند تلاش می کند تا از هند به عنوان ابزاری برای شکستن این همکاری بهره برداری کند . و از سویی جایگاه روسیه در منطقه و در روابط با چین و هند تضعیف کند.
ج )آمریکایی ها حفظ پاکستان را به عنوان پایگاهی منطقه ای در دستور کار دارند . در شرایطی که مردم و دولت پاکستان چندان توجهی به خواسته ای آمریکا ندارند ،توجه آمریکا به هند می تواند به عامل محرکی برای واداشتن پاکستان به همکاری با آمریکا مبدل گردد .
د)این واقعیت انکار ناپذیر است که آمریکا توسعه اقتصادی ،نظامی و سیاسی هند را نخواهد پذیرفت لذا برای مهار آن تلاش می کند . انعقاد قراردادهای هسته ای در کنار سایر بازدارنده ها می تواند راهکاری مناسب برای اجرای این مهم باشد . البته آنها بر این باورند که از موقعیت هند برای تحقق بسیاری از اهداف خود می توانند بهره برداری مثبت داشته باشند . کسب همکاری آنها در پرونده هسته ای ایران و کره شمالی ،مقابله با بازیگران جدید در نظام بین الملل ،نفوذ در آفریقا ،آسیای مرکزی و قفقاز و سایر نقاط استراتژیک جهان بویژه در بعد اقتصادی ،از جمله محورهای این فعالیت ها می باشد . البته این امر قابل ذکر است که بخشی از سیاست های آمریکا در چارچوب تامین منافع رژیم صهیونیستی است که اکنون روابط اقتصادی و نظامی گسترده ای با هند آغاز کرده اند.
بر اساس آنچه ذکر شد می توان گفت : روابط دو کشور در امور هسته ای امری مقطعی است که به بازی سیاسی شباهت دارد تا داد و ستد فنی و اطلاعاتی . لذا چنانکه مقامات هند گفته اند امیدی به اجرای طرح فوق نمی باشد هرچند که آنها در ظاهر بر توفیق آن تاکید دارند اما در باطن هیچ توجهی به اجرای آن نمی شود . این امر می تواند به درسی برای سایر کشورها مبدل گردد که آمریکا با وعده های هسته ای برای مقابله با فعالیت های هسته ای و اقتصادی بومی آنها مقابله می کند . روابط هند و آمریکا اثبات نمود که واشنگتن هرگز پایبند به تعهدات خود نیست و صرفا با بازی سیاسی برای اهداف خود تلاش می کند که نتیجه ای جز عقب ماندگی و وابستگی سایر کشورها نخواهد داشت.