نفوذ و تفرقه‌افکنی، جبران عقب‌ماندگی «چپ»

مرتضى صفار هرندى
رفتار جریان «چپ» در ماجرای تسخیر لانه جاسوسی در واقع جبران خسارتی بود که با پرچمداری نیروهای خط امامی در مبارزه با آمریکا، بر این جریان وارد شده بود، وقتی در اثر این حرکت، چپ ها تابلو «نیروی پیشتاز خلق در مبارزه با امپریالیسم» را از دست دادند، تصمیم گرفتند از دست رفتن پرچم را با به دست آوردن دل افراد فعال در زیر این پرچم جبران کنند. البته چپ‌ها طیف متنوعی از گروه های مارکسیستی و التقاطی را شامل می شدند، حزب توده در قالب رفتار نهادینه شده وترکیب سالخورده خود، با اجتناب از دست زدن به رفتارهای رادیکال، صرفا از حرکت دانشجویان پیرو خط امام جانبداری می کرد. نام این حزب بدان اندازه منفور توده های مردم بود که موضعگیری آن نقشی در تحولات نداشته باشد.
اما چریکهای فدایی خلق در آن مقطع پرآوازه ترین گروه چپ گرای مارکسیست به حساب می آمدند. در اولین مرحله تسخیر لانه جاسوسی تا حدود 10 روز موضعگیری رسمی از این گروه چپ گرا مشاهده نشد. حمایت امام و مجلس خبرگان از این حرکت، دستگاه تحلیلی فدایی ها را به هم ریخته و این گروه مارکسیست را دچار نوعی «سنکوپ» و ناتوانی در اعلام موضع نسبت به آن کرده بود. این سکوت منفعلانه ده روز به طول انجامید. در 23 آبان ماه فدایی ها خواستار یک «راهپیمایی ضد امپریالیستی به سوی لانه جاسوسی» شدند تا به گفته خودشان «پیوند خویش را با توده های میهن در برابر دشمن اصلی خلق ها»ی ایران، یعنی امپریالیسم جنایتکار تحکیم بخشند.
بی اعتنایی مردم به این نوع همنوایی ها نوعی موضعگیری عصبانی و دوگانه را در این گروه به وجود می آورد. در بیانیه این گروهک در چهارم آذرماه از سویی ضمن «تأیید اقدامات ضد امپریالیستی روحانیت مبارز و در راس آنها آیت ا... خمینی» پشتیبانی از آن در برابر دشمن مشترک اعلام شده بود، اما از سوی دیگر« تلاش های مرتجعانه آنان (؟) در هر زمینه ای، من جمله مخدوش کردن چهره ها و نیروهای انقلابی طبقه کارگر و زحمتکشان» محکوم شده بود. چریک های فدایی خلق همچنین، پیوسته ساز گوشخراش تخریب یکپارچه اعضای شورای انقلاب را می نواختند و زمانی که این شورا مصلحت را در کند شدن روند افشای اسناد لانه جاسوسی برای کنترل التهاب عمومی دید، یک راهپیمایی اعتراض آمیز ترتیب دادند. اما تسخیر کنندگان لانه جاسوسی در بیانیه ای به صراحت از «ماهیت فریبکارانه» این گروه و«توطئه آنها علیه خلق» سخن به میان آوردند و تاکید کردند: «باید سرجای خود بنشینند که ما را به یاری و پشتیبانی آنها نیازی نیست.» با این حال این گروه راهپیمایی خود را با شعار «زنده باد جبهه متحد خلق ها» ترتیب داد و در قطعنامه ای مدعی شد: «اتحاد همه نیروهای ضد امپریالیست با انقلابیون کمونیست ضرورت اساسی دارد.»
تقاضای بازداشت ومحاکمه بازرگان از مطالباتی بود که تشنج طلبی فدایی ها را نشان می داد. آنها با متهم ساختن شورای انقلاب به خالی کردن اطراف سفارت از جوانان پرشور، به رغم موضع شدید اللحن دانشجویان پیرو خط امام نسبت به خود، بر ادامه «حمایت فعال انقلابیون کمونیست از دانشجویان» تاکید می کردند. در بیانیه های این گروه کمونیستی، پی در پی کلیت شورای انقلاب اعم از شخصیت های خط امامی و لیبرال به عنوان کسانی که قصد « سازش با امپریالیسم، حفظ نظام سرمایه داری و ریختن ثمرات خون شهیدان به پای امپریالیسم» را دارند یاد می شد.
«پیکار در راه آزادی طبقه کارگر» دیگر گروه کمونیستی والبته کم شمارتر از سازمان چریکهای فدایی خلق در آن دوران بود. پیکار مواضعی مشابه فدایی ها و در بسیاری مواقع افراطی تر از آنها داشت. پیکاری ها بقایای جریان ارتداد مطلق سازمان مجاهدین خلق در سال 1354 بودند. پس از مارکسیست شدن مجاهدین خلق و سرکوب کامل آنها، در بین مرتدان این سازمان نیز اختلاف هایی بروز کرد. به گونه ای که تقی شهرام رهبر اصلی جریان ارتداد به خود کامگی متهم شد. به وجود آمدن گروههای متعددی با پسوند «طبقه کارگر» محصول نزاع درونی مرتدان سازمان مجاهدین خلق بود. اما مهمترین این گروه ها، سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر به محوریت حسین احمدی روحانی (نویسنده کتاب شناخت مجاهدین خلق) وعلی رضا سپاسی آشتیانی (از اعضای حزب ملل اسلامی و سپس مجاهدین خلق) بود. پیکار در عین حال که سعی می کرد خود را از جنایت های درون سازمانی سال 1354 مجاهدین خلق(مثل قتل شریف واقفی و ...) مبرا جلوه دهد، آشکارا مواضعی کینه توزانه را در قبال رهبری انقلاب اسلامی و اسلامیت این حرکت اتخاذ کرده بود. این گروهک در نشریه خود تحولات ناشی از فتح لانه جاسوسی را اینچنین توصیف نمود:«سیاست رژیم بر این قرار گرفت که با کنار گذاردن بازرگان، میدان دادن بیشتر به روحانیت و انطباق دادن ظاهری به خواست های انقلابی مردم به نوعی دیگر از میان رفتن سیستم حاکم را به عقب اندازد.»
سازمان پیکار به یاران معدود خود و دیگر مارکسیست ها توصیه می کرد:«بایستی به زحمتکشان توضیح دهیم که هیئت حاکمه فعلی علی رغم هماهنگ کردن خود با بخش ناچیزی از خواست آنها نه می تواند و نه می خواهد به طور جدی علیه امپریالیسم مبارزه کند.» پیکاری ها افشاگری ها را هم « در خدمت منافع جناحی از روحانیون قدرتمند و باندهای حاکم» توصیف می کردند. این گروهک حتی از توهین مستقیم به حضرت امام نیز ابایی نداشت و آن رهبر محبوب قلوب ملت را در جریان فتح لانه جاسوسی به «فریب تود ه ها برای تحکیم پایه های ستم طبقاتی»متهم می ساخت. جالب است که با تمام این گستاخی ها، آنها در جریان انتخابات مجلس اول حتی به تبلیغات انتخاباتی و معرفی نامزدهای انتخاباتی خود اقدام کردند. اما توده های مردم کمترین جایگاهی را برای چنین گروهی قائل نبودند و فقط متحیرانه، نام های نا آشنای آنها را بر در و دیوار شهرها نظاره می کردند. شدت مواضع توخالی پیکاری ها در حدی بود که حتی منافقین آنها را به «تمایلات ماجراجویانه و آنارشیستی» که «نتیجه آن به عقب انداختن پیروزیهای قابل حصول و تقویت مطامع ارتجاعی است» متهم می ساختند. البته منافقین در عین حال همواره پیکار را یک «سازمان انقلابی» معرفی می کردند.
«پیکار»گروهی با پیروان بسیار معدود بود. اما محلی برای جمع آوری سرریز عناصر کم حوصله تر منافقین به شمار می رفت. چنان که جنبش مسلمانان مبارز به رهبری حبیب ا... پیمان هم به محفلی برای عناصر عافیت طلب منافقین تبدیل شده بود. ابراز همراهی های جنبش مسلمانان مبارز با دانشجویان پیرو خط امام در حدی بود که به نوعی خوشبینی نسبت به آن در بین برخی از این دانشجویان دامن می زد. دانشجویان درجریان تشکیل همایشی از نهضت های آزادیبخش در حالی که از دعوت کردن بسیاری از شخصیت های ا صیل خط امامی خودداری کرده بودند افرادی مثل حبیب الله پیمان را به عنوان سخنران این کنفرانس برگزیده بودند.
شگرد پیمان در این مقطع، جداسازی حساب امام از یارانش- که آنها را «مرتجعین» می نامید- بود. وی برخلاف ریشه‌های گذشته و وضعیت فعلی اش سعی کرده بود در قامت یک شخصیت مخالف با لیبرال ها ظاهر شود. به گونه ای که بارها خواستار ادامه افشاگری درباره وابستگی عوامل نهضت آزادی به آمریکا شد و حتی تخطئه روحانیت حامی امام را از دریچه همنشینی آنان با لیبرال ها در شورای انقلاب دنبال می کرد. نشریه امت ارگان این گروه، پس از آن که محوریت روحانیت در مبارزه با آمریکا درجریان فتح لانه جاسوسی آشکار شد هشدار داد:« مرتجعین (؟) مستقل از رهبری لیبرال ها قادر به عمل جدی وسازمان یافته علیه انقلاب نبوده ونیستند.» گروهک «پیمان» با ابراز همراهی های مکرر با دانشجویان و با این تصور که خط امامی ها از پشتوانه تحلیلی عمیقی برخوردار نیستند برای نفوذ در جریان خط امام خیز برداشته بود. به نظر می رسد نفوذ «امتی ها» در جمع بخشی از عناصر جوان خط امامی که در جناح بندی‌های سال های بعد نقش موثری داشت ،ریشه در اقدامات این گروه در مقطع مذکور داشته است.
بااین که آنها سعی داشتند ریاکارانه خود را در دایره خط امامی ها قرار دهند، دقت در لحن برخی از بیانیه هایشان می توانست این واقعیت را آشکار سازد که از محوریت جریان اصیل خط امام در مبارزه با آمریکا بشدت نگران هستند. یک ماه پس از اشغال لانه جاسوسی و به دنبال افشای اسنادی از خشم آمریکایی ها نسبت به یاران امام نشریه امت هشدار داد:«انحصار طلبی در مبارزه ضدامپریالیستی عاقبتی جز سازش در مقابل امپریالیست ها ندارد.» در بی ریشگی تمایلات ضد امپریالیستی در بین گروه های چپ، اعم از الحادی و التقاطی همین بس که تمامی گروه هایی که ذکر آنان رفت به همراه گروه های لیبرال هم اکنون درچارچوب برنامه های غرب برای براندازی و یا تغییر سمت وسوی عزت‌مندانه جمهوری اسلامی تلاش می کنند تا از کمک ها و حمایت های بیشتر آن بهره مند شوند.