گذرگاه توسعه/بابک اسماعیلی

بصیرت: صنعت حمل و نقل و راه و ترابری، یکی از عرصه های درخشانی است که پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، شاهد تحولات بزرگی در آن بوده و هستیم که در ادامه با ارائه آمار مقایسه ای به مرور آن می نشینیم:
بخش جاده ای، به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های حمل و نقل کشور، علاوه بر اختصاص بیشترین سهم از جابه جایی مسافر و بار به خود، به عنوان بخش مهمی از زیرساخت های کشور، از تاثیر به سزایی در توسعه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور برخوردار است. در این میان احداث پایانه های باری، پایانه های مرزی، احداث بزرگراهها، آزادراهها و... از اقدامات مهمی است که در طی 30سال پس از پیروزی انقلاب مورد توجه مسئولین و کارگزاران نظام قرار گرفته است.
بنابر آمار موجود طول بزرگراههای کشور که از آن به عنوان شاهرگ حیاتی ترانزیتی و حمل و نقل جاده ای یاد می شود، از 174کیلومتر در سال 1357به بیش از 6180کیلومتر در سال 1387 رسیده است. در همین حال طول آزادراههای کشور از تنها 50کیلومتر در سال 1357به 1606کیلومتر در سال 1386 رسیده است. یکی دیگر از اقدامات مهم در بخش جاده ای کشور طی سه دهه اخیر، احداث پایانه های باری و مرزی است که بنابر آمار، در حالیکه پیش از انقلاب، هیچ پایانه باری در کشور وجود نداشت، تاکنون 194مجتمع در این خصوص احداث و 198پایگاه مجهز امداد و نجات تا سال 86 راه اندازی شده است. تعداد پایانه های مرزی نیز از 9 پایانه در سال 1357به 33پایانه مرزی مجهز در سال 1387 ارتقا یافته است.
در بخش جابه جایی کالا و مسافر (حمل و نقل عمومی) نیز شاهد رشد بی نظیری طی سه دهه اخیر می باشیم، به طوریکه جابه جایی مسافر در سال 1357از 54میلیون و200هزارنفر به 302 میلیون و200هزار نفر در سال 87 و جابه جایی کالا نیز از رقم 69میلیون و400هزار تن در سال 1357به 365میلیون تن در سال 87 رسیده است. در همین مدت، متوسط عمر ناوگان عمومی کشور نیز با کاهشی چشمگیر از 18سال به کمتر از 13سال کاهش یافته است که امید است در سالهای آینده کاهش بیشتری یابد و به استانداردهای جهانی نزدیک تر شود.
گسترش شبکه راه آهن در ایران با توجه به گستردگی خاک، واقع شدن در مسیر جاده ابریشم و اهمیت ویژه آن در توسعه پایدار و در امر ترانزیت برای کشورهای منطقه، پس از پیروزی انقلاب مورد توجه ویژه ای قرار گرفت و طول خطوط اصلی احداث شده در سال 1357 از 4567 کیلومتر به 8702 کیلومتر در سال 86 رسیده و خطوط فرعی نیز در حالیکه پیش از انقلاب در کشور احداث نشده بود تا پایان سال 1386 بیش از 2737کیلومتر احداث شد. تعداد واگنها نیز از 14020دستگاه در سال 1357 به 229177 دستگاه در سال 1386 افزایش یافته و در همین مدت تعداد مسافر جابه جا شده نیز از 5.4میلیون نفر در سال 1357به 24.5میلیون نفر در سال 86 بالغ شده است. هم چنین تناژ بار خالص حمل شده توسط سیستم ریلی کشور نیز از 6942هزارتن در ابتدای انقلاب به 30996 هزارتن در سال 1386بالغ گردیده است. بنابر آمار موجود تناژ بار حمل شده از مبادی ورودی کشور از 4403هزارتن در سال 1357 به 4531هزارتن در سال 1386رسیده که این شاخص نشان از کاهش واردات پس از انقلاب اسلامی دارد. میزان بار حمل شده به مقاصد کشورهای خارجی که بیانگر صادرات جمهوری اسلامی ایران از طریق خطوط ریلی است از رشد 643درصدی برخوردار بوده است به گونه ای که این میزان از 95هزارتن در سال 1357به 6475 هزارتن در سال 1386رسیده است.
ظرفیت حمل و نقل دریایی جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر از 11بندر تجاری، 117پست اسکله، 1500هکتار بندر و 116فروند شناور خدماتی در سازمان بنادر و کشتیرانی تشکیل شده است. در سه سال نخست دولت نهم، ظرفیت اسمی بنادر تجاری با افزایش
11.8درصدی به 137میلیون تن، حجم عملیات تخلیه و بارگیری بنادر تجاری 107.1میلیون تن، ظرفیت کانتینری بنادر با افزایش
65.2 درصدی به رقم 3800هزار وجابه جایی مسافر با افزایش 1.9 درصدی به 5.3میلیون نفر و ظرفیت ناوگان تجاری کشور با افزایشی 15درصدی به 6.9میلیون تن بالغ گردیده است.
صنعت حمل و نقل هوایی کشور نیز در سالهای پس از پیروزی انقلاب، علیرغم تحریم ها و محدودیت هایی که توسط مخالفان نظام جمهوری اسلامی به سرکردگی ایالات متحده بر ملت مقاوم ایران تحمیل شده و می شود، رشد قابل قبولی داشته است و با حرکت به سمت خودکفایی در بسیاری از زمینه ها، با بهره گیری از متخصصان کارآزموده و جوان داخلی، به سمت خروج از وابستگی به خارج پیش می رود. قبل از انقلاب تنها 20 فروند هواپیما در کشور وجود داشت و به جابه جایی مسافر می پرداخت که در حال حاضر با وجود تحریم های شدید بسیاری از کشورها، 164فروند هواپیما به جابجایی مسافر می پردازند که گرچه جوابگوی رشد تقاضا نمی باشد، اما با شرایط تحریمی موجود خود قابل توجه است.
در بخش راه روستایی نیز در حالیکه در ابتدای انقلاب 8000کیلومتر راه روستایی در کشور وجود داشت که تنها 200کیلومتر آن آسفالته و مابقی به صورت راه شوسه بود، با تشکیل نهاد جهاد سازندگی به فرمان امام راحلمان و اهتمام جهادگران، علیرغم تحمیل جنگی 8ساله توسط استکبار، تحول شگرفی در کمیت و کیفیت راههای روستایی به وقوع پیوست، به طوریکه در مجموع طی سه دهه انقلاب بیش از 100.000کیلومتر راه روستایی احداث و حدود 72000کیلومتر آسفالت شده است.
اینک در آستانه سی امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی که حاصل خیزش تاریخی ملتی مسلمان و نقطه عطف نهضت بیداری اسلامی در این دیار کهن می باشد، میدان تلاش و سازندگی هم چنان مهیای هر ایرانی است که عزم خویش را برای اعتلای نام وطن اسلامی جزم نماید. به امید آن که در پایان سند چشم انداز در سال 1404خورشیدی، نه تنها اهداف منظور شده در بخش راه و حمل و نقل که به نوعی گذرگاه توسعه است تحقق یافته باشد بلکه برنامه های اجرایی از سند چشم انداز 20ساله نیز پیشی گیرد.