انفجارات رمزآلود

علی امینی
در چارچوب پروژه گسترش بی ثباتی سازی در عراق و با هدف ناتوان جلوه دادن دولت مرکزی بغداد که از سوی اشغال گران، گروه های تکفیری بعضی از دولت های منطقه پی گیری می شود طی دو هفته گذشته، کرکوک دو بار هدف آماج تندباد انفجارات تروریستی قرار گرفت. کرکوک بر خلاف شهرهای مناطق مرکزی و جنوبی طی چهار سال حضور اشغال گران وضعیتی تقریبا آرام داشته و کمتر با اقدامات تروریستی مواجه بوده است. در عملیات های تروریستی اخیر در کرکوک بیش از 265 نفر کشته و 370 تن دیگر مجروح شدند. کرکوک شهر نفت خیز و استراتژیک عراق در شمال این کشور اگرچه در طول سال های گذشته کمتر هدف اقدامات تروریستی قرار گرفته اما این شهر از نظر سیاسی «آتش زیر خاکستر» نام گرفته که در آینده ممکن است خود منشاء جنگ های بزرگتر و فتنه های پیچیده تری در عراق و منطقه شود. چرا که عرب های سنی، ترک های آنکارا و کردهای مقیم و ساکن در آن هر کدام از منظری به آن نگاه می کنند و در قانون اساسی جدید عراق نیز دولت مرکزی به انجام ساز و کارهای برای آن ملزم شده است.
در هر صورت گسترش شعاع آتش و مرگ از شهرهای مرکزی و جنوبی عراق به مناطق شمالی عراق که طی چند سال گذشته دورانی نسبتا آرام را طی نموده از نظر کارشناسان مسائل منطقه ای کاملا سوال برانگیز و «رمزآلود» است چرا که این منطقه با توجه به حساسیتی که نسبت به آن وجود دارد می تواند کانون درگیری های بزرگ نظامی و بحران های امنیتی در عراق شود.
درخصوص اینکه چرا این بار کرکوک مورد هدف اقدامات تروریستی قرار گرفت بایستی به اهداف پنهان و آشکار گروه ها و دولت های حامی تروریست ها و نیز استراتژی اشغالگران توجه کرد. عاملان این اقدامات تروریستی خواه اشغالگران باشند، خواه دولت های خارجی و خواه گروه های تروریستی فعال در صحنه عملیات عراق اهداف خاصی همچون گسترش ناامنی، تضعیف دولت مرکزی و مقابله با اتحاد و ائتلاف میان کردها و شیعیان که از جریانات عمده و تأثیرگزار در ساخت قدرت سیاسی عراق نوین هستند را دنبال می کنند.
اقدام چهارگروه عمده سیاسی کردی و شیعی نظیر؛ اتحادیه میهنی کردستان عراق به رهبری جلال طالبانی رئیس جمهور، حزب دموکرات عراق به رهبری مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان، حزب الدعوه به رهبری ابراهیم جعفری و مجلس اعلای اسلامی عراق به رهبری سید عبدالعزیز حکیم برای تشکیل یک جبهه بزرگ و متحد سیاسی در حمایت از دولت نوری مالکی بر خلاف میل، حرکت سیاسی و استراتژی گروه های تکفیری، سلفی، صدامی و القاعده و نیز برخی از دولت های منطقه ای و اشغال گران عراق است که تضعیف دولت مرکزی عراق و سرنگونی آن را دنبال می کنند. از این رو عملیات تروریستی کرکوک که 536 قربانی گرفت می تواند کار هر یک از آنها باشد؛
1- اشغال گران که پروژه ناامنی را در عراق و در کل منطقه طراحی و به اجرا گذاشته اند و تأمین منافع خود را در تداوم ناامنی دنبال می کنند متهم اصلی انفجارات تروریستی کرکوک هستند. این اقدام آنها می تواند پاسخی به حرکت رهبران جریان های عمده کردی برای حمایت از دولت مرکزی باشد. چرا که عملیات های تروریستی کرکوک بلافاصله چند روز پس از اعلام رسمی تشکیل جبهه بزرگ سیاسی شیعی- کردی در حمایت از دولت مرکزی انجام گرفت و تشکیل این جبهه چیزی نبود که در راستای منافع و عملکرد اشغال گران باشد.
2- در دهه 80 رژیم دیکتاتور سابق برای فشار بیشتر به کردها و کنترل مبارزات آنها اقدام به تغییر بافت جمعیتی کرکوک در شمال عراق نمود و خانوده های بسیاری از کردهای بومی را به مناطق مرکزی و جنوبی عراق تبعید و هزاران خانواده عرب سنی را از شهرهای مرکزی و غربی با امکانات کامل جایگزین آن ها در کرکوک کرد. پس از سقوط صدام و قدرت گرفتن کردها در مرکز و مناطق شمالی این کشور، موضوع اخراج عرب های سنی از کرکوک و بازگرداندن تبعیدیان کرد به زادگاه اصلی شان در دستور کار آنها و دولت مرکزی قرار گرفت. دولت مرکزی اعلام کرد که به هر یک از عرب های سنی مهاجر که کرکوک را ترک کند و به زادگاه اصلی خود برگردد منزل و امکانات کافی در اختیار آنها قرار خواهد داد. بسیاری از آنها از طرح دولت استقبال کردند اما این چیزی نبود که گروه های تکفیری و متعصب سنی به راحتی از کنار آن بگذرند و این امتیاز بزرگ را به سهولت در اختیار رقیب کرد خود قرار دهند. آنها بارها تأکید کرده اند که با اجرایی شدن این طرح مقابله خواهند کرد از این رو اقدامات تروریستی اخیر در کرکوک می تواند کار سنی های متعصب و گروه های تکفیری و سلفی برای افزایش هزینه های اجرای طرح دولت مرکزی باشد.
3- طرح الحاق کرکوک به فدرالیزم کردستان در قانون اساسی عراق مطرح شده و دولت مرکزی ملزم شده تا با ایجاد ساز و کارهای لازم آن را در دستور کار خود قرار دهد. کرکوک شهری نفت خیز، مهم و استراتژیک در شمال عراق است و گروه های عرب سنی الحاق آن را به کردستان عراق به منزله پذیرش افزایش قدرت کردها قلمداد می کند و لذا به شدت با آن مخالف هستند. از این رو اقدامات تروریستی اخیر در کرکوک می تواند در چارچوب کشمکش های الحاق این شهر به کردستان عراق انجام شده باشد که سنی های عرب و جریان های تکفیری سعی در ایجاد موانع برای الحاق آن به کردستان عراق و ناکارآمدکردن دولت نوری مالکی در پی گیری اجرایی شدن آن دارند.
4- ترکیه از قدرت گرفتن کردها در شمال عراق بسیار نگران است و حتی تهدید کرده در صورتی که کرکوک به اقلیم کردی ملحق شود موصل را که شهری مهم و استراتژیک در شمال عراق است و نسبت به آن ادعای ارضی نیز دارد اشغال خواهد کرد. به همین دلیل در حال حاضر بیش از 200 هزار نیروی نظامی خود را در مرزهای هم جوار کردستان عراق پیاده کرده تا با تهدیدات خود مانع از افزایش قدرت کردها در شمال عراق شود. از نظر ترکیه افزایش و تثبیت قدرت کردها در شمال عراق بر تحولات مناطق جنوبی این کشور تأثیر خواهد گذاشت و امنیت و ثبات ملی آن را متحول خواهد نمود. از این رو هر چند مدارک مستند پیرامون نقش ترکیه در اقدامات تروریستی کرکوک در دست نیست اما به عنوان یک فرض نمی توان نقش سرویس های اطلاعاتی این کشور را در انفجارات اخیر کرکوک نادیده گرفت.
در هر صورت عامل انفجارات کرکوک چه گروه های تکفیری و سلفی باشند و چه اشغالگران عراق و یا سرویس های اطلاعاتی دولت‌های منطقه اهدافی هم چون تضعیف دولت مرکزی و ایجاد شکاف میان جبهه ائتلاف کردی- شیعی حامی دولت مرکزی را دنبال می‌کنند.