سیرتاریخی استعمار در قاره آمریکا (بخش‌نهم)

درباره حجم تجارت برده ارقام متفاوتی ارائه می شود. معهذا، اعداد آنقدر گویاهست که بتوان ابعاد این پدیده بسیار مهم در اقتصاد دوران آغازین تمدن جدید غرب را شناخت. براساس سه منبع متفاوت می کوشیم تا تصویری از تعداد آفریقاییانی که از آغاز تا پایان دوران برده داری از قاره آفریقا به اسارت برده شدند به دست دهیم. مور و دنبار (نیویورک، 1969)، والوین (لندن، 1992) و مانینگ (کمبریج، 1990)
« کلارک مور و آن دنبار» تعداد کل بردگانی را که اروپاییان در آفریقا به بردگی گرفتند 15 میلیون نفر ذکر کرده اند. در آستانه سده نوزدهم، در قاره آمریکا، اسپانیایی ها 776 هزار و فرانسوی ها، نیم میلیون برده سیاه در تملک داشتند.
بنوشته جیمز والوین، از آغاز تجارت اروپایی برده تا آستانه سده هیجدهم حدود 65/1 میلیون نفر سیاهپوست به اسارت برده شدند. طبق این برآورد، جمعا حدود 12 میلیون نفر برده آفریقایی به قاره آمریکا صادر شدند که 10 الی 12 درصدشان در مسیر مردند و حدود 6/9 الی 8/10 میلیون نفر از آنها در سواحل آمریکا پیاده شدند.
بنابراین، اوج برده داری در سده هیجدهم است. طبق برآورد والوین، تعداد آفریقاییانی که در این سده به آمریکا صادر شدند 350/10 میلیون نفر است که بیش از 25/86 درصد کل تجارت برده، از آغاز تا پایان، را در برمی گیرد. در این میان بیشترین سهم به انگلیس ها و سپس فرانسوی ها تعلق دارد. درسالهای 1700- 1810، انگلیس ها حدود 3 میلیون برده آفریقایی را به اسارت بردند. این دوران بسیار مهمی در تکوین تمدن جدید غرب است زیرا تمامی سده هیجدهم و دهه نخستین سده نوزدهم را در برمی گیرد و تا آستانه «انقلاب صنعتی» انگلیس امتداد دارد. در سده هیجدهم، فرانسویان 150/1 میلیون نفر و سکنه اروپایی تبار آمریکای شمالی حدود 200 هزار نفر آفریقایی را به اسارت بردند. در سال 1806، حدود شش میلیون برده در ایالات متحده آمریکا، برزیل و کوبا کار می کردند. در سال 1833، زمان لغو برده داری در مستعمرات انگلیس، تعداد بردگان انگلیس تنها 800 هزار نفر گزارش شده است. اندک بودن رقم فوق به دلیل استقلال ایالات متحده آمریکاست که دیگر مستعمره انگلیس محسوب نمی شود.
نتایج پژوهش دقیق آماری «پاتریک مانینگ»، که طبق سنت تاریخنگاری کمبریج باید مورخی «محافظه کار» تلقی شود، فراتر از این ارقام است. بنوشته او، در سده های شانزدهم و هفدهم میلادی حدود چهارمیلیون نفر برده از آفریقا صادر شدند و در دو سده هیجدهم و نوزدهم حدود 14 میلیون نفر. مانینگ، در مجموع کل کسانی را که در «دوران برده داری» از قاره آفریقا به قاره آمریکا صادر شدند 18 میلیون نفر می داند.
بنوشته مانینگ، تجارت جهانی برده از نیمه دوم سده پانزدهم میلادی در مقیاس اندک آغاز شد و تا حوالی نیمه سده هفدهم میلادی رشدی کند ( بطور متوسط سالیانه دو درصد)داشت. با تصرف مستملکات ماوراء بحار و آغاز اقتصاد پلانت کاری، در نیمه سده هفدهم اوج گرفت و حجم آن بطور متوسط به 70 هزار برده در سال رسید. حدود 60 درصد این بردگان مرد و 40 درصد زن بودند. از نیمه سده هیجدهم تانیمه سده نوزدهم بطور متوسط سالیانه 60 هزار برده از سواحل غربی آفریقا صادر می شد.
باید توجه نمود که این آمار بردگانی را که در خود قاره آفریقا به کار گرفته می شدند، یا برای کارهای شاق به سواحل و جزایر آسیا منتقل می شدند، در بر نمی گیرد. در سال 1800 میلادی حدود سه میلیون نفر برده در غرب و جنوب آفریقا به کار در معادن و مزارع متعلق به سفیدپوستان اروپایی اشتغال داشتند. سالهای 1850- 1900، که مصادف با آغاز «دوران استعماری» قاره آفریقا و استخراج وسیع معادن طلا و الماس و غیره است، اوج برده داری اروپاییان در خود قاره آفریقا به شمار می رود.