نقش آمریکا در منازعات مذهبی عراق

سیدجلال شرفى
ویژگی بحران امنیتی عراق تاکنون بدین ترتیب بوده که همزمان با فرآیند سیاسی، بحران امنیتی و خشونت نیز پیچیده تر شده است. با نگاهی گذرا به مراحل دولت سازی در این کشور؛ یعنی تشکیل شورای حکومتی، دولت موقت، دولت انتقالی و هم اکنون دولت دائمی، بحران امنیتی در عراق سیر صعودی و فزاینده ای داشته و در هر مرحله از فرآیند سیاسی ناامنی و خشونت نیز متفاوت از مرحله قبل و دارای جهت گیری خاصی بوده است. در شرایط کنونی نیز که دولت سازی مرحله تشکیل دولت دائمی را پشت سرگذاشته است، بحران امنیتی پیچیده تر از گذشته و از ویژگیهای خاص خود برخوردار است. در حقیقت پس از برگزاری انتخابات پارلمانی اواخر سال 2005 میلادی که ثقل هر یک از جریانهای سیاسی اکثریت و اقلیت و همچنین میزان سهم آنها در توزیع قدرت مشخص و تثبیت شد؛ حجم زیادی از اقدامات تروریستی جریان های مسلح اهل سنت از رویارویی با اشغالگران به سمت و سوی برخورد با شیعیان (درگیری طایفه ای و مذهبی) هدایت شد.
درهمین مقطع موج تبلیغاتی گسترده ای از سوی آمریکایی ها و همپیمانان منطقه ای آنها علیه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر حمایت از شیعیان عراق و تلاش برای ایجاد هلال شیعی در منطقه به راه انداخته شد. همزمان جریان‌های تروریستی تکفیری و وهابی نیز برخی اعتقادات شیعیان مانند زیارت حرم ائمه اطهار (ع)، سینه زنی، زیارت قبور و ... را شرک به خدا تلقی نموده و به همین دلیل خون و جان و مال آنان را مباح و آنان را آماج اقدامات تروریستی خود قرار دادند که اوج آن تا هتک حرمت و انفجار حرم امامین عسکرین (ع) نیز پیشرفت. در همین راستا مقامات سیاسی و فرماندهان نظامی آمریکا بارها در موضع گیریهای خود به صراحت دولت قانونی و مردمی نوری مالکی را به طایفه گرایی متهم و تاکید کردند. این دولت باید با اجرای طرح مصالحه ملی زمینه مشارکت طیف های بیشتری از جریان های سیاسی و مسلح اهل سنت را در ساختار سیاسی و حکومت عراق فراهم نماید. این تلاش ها در حالی انجام می گرفت که مقامات آمریکایی مستقر در عراق در راستای پیگیری سناریوی تعامل و بکارگیری جریان های مسلح عراقی، خود راسا نشست هایی را با رهبران بیش از هشت گروه تروریستی مسلح و از جمله جیش اسلامی، گردان های انقلاب بیستم و نیز برخی از سران حزب بعث سابق برگزار کرده اند تا آنان را وارد فرایند سیاسی و حکومت نمایند. این اقدام آمریکایی ها با دو هدف پیگیری شد؛ اول اینکه حجم عملیاتی های نظامی جریان های مسلح سنی را علیه نیروهای نظامی خود کاهش دهد و دوم اینکه قدرت چانه زنی اهل سنت را در معادله قدرت در تقابل با شیعیان افزایش دهد.
مسلما فرآیند سیاسی در عراق تا حدود زیادی تابعی از منافع و مصالح آمریکا در این کشور و کل منطقه خاورمیانه است و تصور می شود، زمانی اهداف و منافع این کشور در عراق محقق خواهد شد که هیچ یک از دو طایفه شیعیان ویا اهل سنت برحاکمیت و دولت عراق به صورت مطلق تسلط نداشته باشند. به همین دلیل آمریکا برای تحقق این هدف سناریوی کنترل شده نزاع مذهبی و ایجاد فتنه در بین شیعیان و اهل سنت عراق را دنبال می کند. آمریکایی ها با بزرگ نمایی خطر تثبیت حکومت شیعی مورد حمایت ایران در عراق، تلاش می کند تا در مقیاس منطقه ای ذهنیت طایفه گرایی مذهبی را گسترش دهد.
برخی حوادث و اتفاقات تروریستی مهم مانند ترور آیت الله سید محمدباقر حکیم در سال 2004 به عنوان یکی از برجسته ترین رهبران سیاسی و مذهبی شیعیان عراق، انفجار حرم امامین عسکرین (ع) در سال 2005، انفجارهای تروریستی متوالی در کنار حرم مولی الموحدین امیرالمومنین (ع) و حرم حضرت امام حسین (ع)، انفجار وتخریب مرقد یکی از فرزندان امام موسی بن جعفر و بیش از 66 امامزاده دیگر در استان دیالی و تخریب مقام حضرت خضر در شهر اسکندریه در منطقه جنوب از جمله اقدامات تروریستی هستند که در چارچوب سناریوی آمریکا برای جنگ مذهبی در عراق و با هدف شعله ور ساختن درگیریهای مذهبی رخ داده است. اگر درایت و تدبیر مرجعیت شیعی در دعوت مردم به خویشتن داری نبود، هر یک از موارد مذکور می توانست زمینه های شعله ور ساختن درگیری طایفه ای تمام عیار را در عراق فراهم نماید.
انفجار حرم امامین عسکرین (ع) برای دومین بار در سحرگاه روز چهارشنبه 23/3/86 در شهر سامراء آن هم دو روز قبل از موعد امضای قرارداد بازسازی این مکان مقدس بین دولت عراق و شرکت های پیمانکاری، موید دخالت های پشت پرده آمریکایی ها بهره گیری از برخی گروههای افراطی تکفیری در تشدید نزاع مذهبی است.
از سویی دیگر ارتش اسلامی از گروههای سنی مسلح که اکثرا از عناصر رژیم سابق عراق هستند و در چارچوب طرح آمریکایی ها برای مشارکت در فرآیند سیاسی قرار دارند، سال گذشته طرح تشکیل امارت اسلامی اهل سنت متشکل از استان های صلاح الدین، الانبار، موصل، دیالی، کرکوک و بخش هایی از استان حله که ساکنین آنها اکثرا از اهل سنت هستند را اعلام کرد. با توجه به طرح مزبور می توان اقدام تروریستی انفجار مجدد حرمین عسکرین (ع) را تلاشی در راستای تقسیم عراق (به استثنای اقلیم کردستان) به مناطق نفوذ شیعیان و اهل سنت عراق تعبیر نمود و ممکن است برخی از گروههای افراطی اهل سنت با هدایت پشت پرده آمریکا از بازسازی حرم امامین عسکرین (ع) که در منطقه سامراء و حوزه نفوذ اهل سنت قرار دارد ممانعت کنند.
نتیجه اینکه بحران سیاسی و امنیتی عراق متاثر از دخالت ها و تحریکات فزاینده آمریکا، روزبه روز پیچیده تر و گسست قومی و مذهبی این کشور عمیق تر می شود. مهمترین نتایج روشن ادامه این وضعیت در عراق، فراهم شدن بهانه حضور طولانی مدت آمریکایی ها در عراق و منطقه و همچنین تضعیف توان و قابلیت های سیاسی و عملیاتی جریان های اسلامی (اهل سنت و شیعیان) در این کشور است. تنها راه حل مشکل امنیتی مردم عراق و بازگشت ثبات و آرامش به این کشور خروج اشغالگران است.