تقسیم کار هالبروک و هند در جنگ با ترور

بصیرت: بیش از دو ماه پس از حملات ۲۶ نوامبر بمبئى که فضاى روابط رو به ترمیم هند و پاکستان را آلوده کرد، اسلام آباد پس از مشاوره با نماینده امریکا و تحت فشارهاى هند گوشه هایى از طرح حملات مذکور را فاش کرد.
عبدالرحمان مالک مشاور نخست وزیر پاکستان اعلام کرد که بخشى از این حملات در خاک پاکستان طراحى شده بود و در رابطه با آن ۶ نفر دستگیر شده اند. بنا به اعلام پاکستان طراحان اصلى حملات بمبئى که بیش از ۱۷۰ کشته بر جاى گذاشت ۸ نفر هستند و شکایاتى علیه همه آنان تنظیم شده است.
پس از اتهام هاى پى در پى هند علیه سازمان اطلاعات پاکستان (آى اس آى) و گروه کشمیرى ـ پاکستانى موسوم به لشکر طیبه مبنى بر دست داشتن در حملات بمبئى دو کشور تا آستانه تقابل نظامى پیش رفتند اما با آمدن ریچارد هالبروک (نماینده ویژه باراک اوباما در امور افغانستان و پاکستان) به منطقه، اسلام آباد ناگزیر شد اسناد محرمانه مربوط به حملات بمبئى را منتشر کند و به این صورت فرصت تازه براى هند جهت اعمال فشار بر حریف سنتى اش فراهم شود.
اگرچه با تحلیل مذاکرات اولین سفر هالبروک به منطقه نمى توان میزان تغییر سیاست هاى امریکا در قبال افغانستان و نیز بحران شبه قاره را تعیین کرد اما ظن قوى بر تمایل امریکا براى تغییر جهت سیاست موسوم به جنگ بر ضد ترور و نیز اثربخشى در روابط متشنج هند و پاکستان دلالت دارد. اسلام اباد درست ساعاتى پس از دیدار هالبروک با سران پاکستان براى نخستین بار به طراحى حملات بمبئى در خاک خود اذعان کرد و این نخستین نمود اعمال نفوذ هالبروک به شمار مى آید. عامل دیگرى که این فرضیه را تقویت مى کند تماس اوباما با آصف على زردارى رئیس جمهور وقت پاکستان است.
در دوران پرویز مشرف (رئیس جمهور پیشین پاکستان) و جورج بوش، همکارى هاى امنیتى و ضدتروریستى اسلام آباد و واشنگتن توسط ارتش هاى دو کشور تنظیم مى شد، بویژه در پاکستان به دلیل سابقه نظامى مشرف ارتش نفوذ بیشترى در تصمیم گیرى ها یافت. اما به نظر مى آید اوباما بر آن است تا این نقش محورى در تصمیم گیرى اسلام آباد به نفع دولت غیرنظامى پاکستان تغییر یابد. تماس هاى نظامى امریکا با ارتش از طریق دیدارهاى مایکل مولن رئیس ستاد مشترک و دیوید پترائوس رئیس فرماندهى مرکزى امریکا با ژنرال پرویز اشفاق کیانى فرمانده ارتش و سایر رؤساى نظامى و اطلاعاتى صورت مى گیرد و عملیات هاى نظامى در خاک پاکستان علیه شبه نظامیان از آسمان افغانستان توسط نیروهاى امریکا و در داخل توسط نظامیان پاکستانى صورت مى گیرد. اما امریکا به همکارى دولت نیز نیاز دارد.
در رویه تازه اى که امریکا در پیش گرفته هند از این امتیاز برخوردار شده که آرایش نظامى در مرزهاى مشترک با پاکستان را حفظ کند، ضمن آن که سیاستمداران دهلى در حمله سیاسى علیه حریف جسورتر از قبل شده اند. پراناب موخرجى وزیر خارجه هند در بیانیه اى که براى پارلمان منتشر کرد گفت: پاکستان باید گام هاى بیشترى بردارد و زیرساخت هاى تروریسم در خاک خود را نابود کند. وى پا را فراتر گذاشت و پاکستان را «سرطانى جهانى» خواند.
البته این موارد هنوز بخشى از پس لرزه هاى غائله بمبئى هستند و به نظر مى آید این پرونده در روزهاى آینده اتفاقات دیگرى نیز رقم بزند. هند نام ۶۰ نفر را به ظن دست داشتن در حملات بمبئى به پاکستان داد. اسلام آباد نیز ۳۰ سؤال را به دهلى نو داده تا براساس آنها به تحقیقات از مظنونانى که دستگیر کرده و محاکمه آنها بپردازد. پیشتر هند اسنادى را ارائه داده بود که به نظر اسلام آباد کافى نبود و این بار نیز اسناد و پاسخ هاى معتبرى خواسته است.
اما در سوى دیگر ماجراى بمبئى، هند و امریکا هماهنگى قابل توجهى یافته اند. آنها در سیاستى مشترک هر دو از پاکستان خواسته اند که شبه نظامیان را ریشه کن کند. دیوید بلر مدیر سازمان اطلاعات ملى امریکا گفته است اسلام آباد براى رفع تنش ها با دهلى نو باید شبه نظامیان اسلامگرا را ریشه کن بسازد. در غیر این صورت با افزایش احساسات ضدهندى دهلى نو خود را متعهد به گسترش مناقشه منطقه مى کند، مناقشه در منطقه اى که خط مقدم جنگ علیه القاعده و طالبان است.
پیمان همکارى جدید امریکا و هند شباهت زیاد به پیمان دهه ۱۹۸۰ امریکا با سازمان اطلاعات پاکستان دارد که در آن گروه هاى جهادى را مأمور مبارزه با کمونیست ها و ارتش شوروى در افغانستان کرد اما با فروپاشى شوروى مأموریت طالبان و القاعده به مبارزه با سازندگان و سازمان دهندگان غربى خود تغییر یافت. به نظر مى رسد که در دوران اوباما میان هند و امریکا نوعى تقسیم وظیفه در مبارزه با شبه نظامیان پاکستان در حال شکل گیرى است. امریکا جبهه شمال غربى یعنى مناطق قبایلى را دارد و هند بر کشمیر و لشکر طیبه برخاسته از این منطقه متمرکز خواهد شد.