ایده های نو در شام دیپلماتیک آنکارا

 مسؤول و هماهنگ کننده ارشد سیاست خارجی اتحادیه اروپا پس از دو روز گفتگوهای فشرده با مذاکره کننده ارشد هسته ای ایران در آنکارا، به خبرنگاران گفت: شام (کاری) سازنده ای بود و همتای ایرانی وی نیز مذاکرات را «خوشایند» توصیف کرد و گفت: پیشرفتهایی به سوی «نقطه نظری واحد» حاصل شده است.

انتشار این دو جمله به نقل از خاویر سولانا و علی لاریجانی کافی بود تا تحلیلگرانی را که بر مذاکرات هسته ای میان ایران و غرب متمرکز شده اند، به آینده مذاکرات، امیدوار کند؛ هر چند به باور برخی مفسرانی که تحولات هسته ای را واقع بینانه تر ارزیابی می کنند، چالش اصلی بر سر آنچه رسیدن به فرمول غنی سازی خوانده می شود، همچنان ادامه خواهد داشت.

تعلیق در بایگانی

جمهوری اسلامی ایران چندی پیش غنی سازی اورانیوم در سطح صنعتی در نطنز را آغاز کرد که کمتر از چند هفته پس از آن، بازرسان آژانس بین المللی انرژی هسته ای در بیانیه ای رسمی فعالیت یک هزار و 300 سانتریفیوژ در8 زنجیره غنی سازی و ورود ایران به غنی سازی صنعتی را تأیید کردند.

در همان زمان، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در مصاحبه ای با ایرنا، با تأکید بر این که نصب سانتریفیوژها در نطنز، جریانی توقفی نیست، گفت: با 3 هزار سانتریفیوژ که نمی شود سوخت یک نیروگاه را تأمین کرد، بلکه باید 50 هزار سانتریفیوژ نصب کرد.

آقازاده با اشاره به تعلیق فعالیتهای هسته ای ایران در یک دوره سه ساله گفت: درآن دوره ما حسن نیت خود را نشان دادیم، اما تعلیق نزدیک به سه سال طول کشید. آخر هم احساس کردیم صداقتی وجود ندارد و هدف آن تعلیق موقت نیست، بلکه توقف است؛ لذا این تجربه را بار دیگر تکرارنمی کنیم.

اما خبر تأیید رسمی آژانس در حالی منتشر شد که پیش از آن آمریکا و برخی کشورهای اروپایی و حتی چند تن از مقامهای روسیه در راه اندازی تأسیسات نطنز برای غنی سازی صنعتی اورانیوم تشکیک کرده بودند، اما در همان روزها روزنامه روسی «کامرسانت» نوشت: اکنون روشن شد که هیچ بلوفی در کار نبوده و ایران به راستی دارای توانایی غنی سازی صنعتی اورانیوم شده است.

اظهارنظر آژانس، پرونده هسته ای ایران را وارد مرحله تازه ای کرد و در پی آن، اروپاییها خواستار مذاکره با تهران شدند.

پس از آن، چندین گفتگوی تلفنی میان سولانا و لاریجانی انجام شد تا در نهایت این دو، در روز چهارشنبه هفته گذشته، یکی از مقر اتحادیه اروپایی و دیگری از تهران به سوی آنکارا شتافتند تا مذاکرات فشرده خود را برای نخستین بار با میزبانی ترکها آغاز کنند.

دیدگاهها و تحلیلها

اما چند ساعت پیش از شروع مذاکرات لاریجانی- سولانا، وزیران خارجه  اتحادیه اروپایی در لوکزامبورگ اجرا و تشدید برخی تحریمها علیه ایران را تصویب کردند تا مشخص شود، اروپاییها به نمایندگی برادران بزرگتر خود در واشنگتن همچنان چشم امید خود را به سیاست «چماق و هویج» دوخته اند.

در همان زمان، خبرگزاری فرانسه هم به نقل از سخنگوی وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد: در سیاست ما هیچ تغییری به وجود نیامده است و ایران باید فعالیتهای غنی سازی را تعلیق کند.

در همین حال، رسانه ها مانند همیشه به گمانه زنی در خصوص گفتگوهای لاریجانی و سولانا رو آوردند.

خبرگزاری فرانسه در آستانه نشست روز چهارشنبه سولانا و لاریجانی به نقل از یک منبع که آن را یک دیپلمات اروپایی نامید، گفت: مسأله اصلی این است که آیا هیچ فرمولی برای تعلیق غنی سازی وجود دارد که ایرانیها احساس کنند می توانند آن را بپذیرند.

هفته نامه آمریکایی تایم نیز پیش از شروع مذاکرات آنکارا نوشت: واقعیات موجود حاکی از آن است که مسیر دیپلماتیک در حل مسأله هسته ای ایران به سمت نوعی «مصالحه» میان طرفین جهت گیری شده است.

تایم اظهارات برخی از دیپلماتهای ایرانی مبنی بر این که علی لاریجانی، مسؤول مذاکرات هسته ای ایران در مذاکرات خود با سولانا از «قدرت مصالحه» برخوردار است را به عنوان یکی از این واقعیات موجود مطرح کرد.

اشاره مفسر تایم به سخنان صادق خرازی، سفیر سابق ایران در فرانسه بود که به روزنامه آمریکایی فایننشال تایمز گفته بود: لاریجانی در مذاکره با سولانا از قدرت لازم برای مصالحه در مورد برنامه هسته ای ایران برخوردار است و حمایت مقامات عالی رتبه ایران را پشت سر خود دارد.

تایم به بحث غنی سازی به عنوان چالش اساسی در مذاکرات هسته ای ایران و غرب اشاره کرد و نوشت: اگر معامله با ایران مستلزم خاموشی سانتریفیوژها در تأسیسات هسته ای این کشور باشد، غرب باید امتیازاتی را به تهران واگذار کند.

تایم مدعی شد: گزارشهایی وجود دارد مبنی بر این که سولانا ممکن است در مذاکره با لاریجانی پیشنهادی را مطرح کند که بر اساس آن، ایران غنی سازی در مقیاس محدود را حفظ کند.

بر اساس این گزارشها، آمریکا مایل است تأسیسات نطنز را به سوی «توقف سرد» پیش ببرد، یعنی در حالی که سانتریفیوژها در تأسیسات هسته ای ایران فعال هستند، اما در عمل، اورانیومی در آنها غنی سازی نمی شود.

این در حالی است که ایران از قول دانشمندان و مسؤولان هسته ای خود اعلام کرده است، به صورت جدی در مسیر راه اندازی کارخانه تولید سوخت هسته ای و استقرار 50 هزار ماشین سانتریفیوژ گام برمی دارد.

هم زمان، سخنگوی وزارت خارجه ایران به خبرنگاران گفت: رویکرد جدیدی که در غرب در خصوص پرونده هسته ای ایران مشاهده می شود تا حدودی مثبت است و غربیها باید از زورگویی خودداری کنند و واقع نگر باشند تا راهها برای رسیدن به توافقات اصولی و منطقی باز بماند.

رئیس جمهور احمدی نژاد نیز در مصاحبه با خبرنگاران «رویترز» و «العالم»، با آن که طرح «تایم اوت» البرادعی (تعلیق در برابر تعلیق) را رد کرد، با این حال به صراحت از مذاکرات لاریجانی و سولانا حمایت کرد.

احمدی نژاد به صورت مشروط از مذاکرات احتمالی رایس و متکی در جریان نشست امنیتی عراق هم دفاع کرد و فراتر از آن، پیشنهاد مناظره با جرج بوش (در برابر رسانه ها) را نیز ارایه داد.

رئیس جمهور پیرامون مذاکرات لاریجانی و سولانا گفت: هم ما سؤالاتی داریم نسبت به رفتار برخی کشورهای اروپایی و آمریکا، هم ممکن است آنها سؤالاتی داشته باشند و همین طور ابهاماتی ما داریم و ابهاماتی هم آنها دارند؛ بنابراین گفتگو بهترین راه رفع ابهامات است.

لاریجانی هم پیش از سفر به آنکارا، از اراده جدی تهران برای ادامه گفتگوها خبر داد؛ اما در عین حال گفت که اروپاییها به دنبال رقص دیپلماتیک نباشند.

تعریف جدید از تعلیق

دور اول مذاکرات در هتل سوئیس آنکارا که پایان یافت، علی لاریجانی و خاویر سولانا گفتگوهای خود را «سازنده» و «مطلوب» توصیف کردند.

آسوشیتدپرس گزارش داد که مذاکرات سولانا و لاریجانی ممکن است با پیشرفتهایی در جهت شکستن بن بست میان غرب و تهران همراه باشد.

بر اساس این گزارش، لاریجانی و سولانا در گفتگو با خبرنگاران از بیان جزئیات بیشتر در مورد مذاکراتشان خودداری کردند.

اما یک مقام اروپایی گفت:  ارائه تعریفی انعطاف پذیرتر از تعلیق که مورد پذیرش هر دو طرف باشد، از موضوعات اصلی این نشست بوده است.

این مقام اروپایی به شرط فاش نشدن نامش به آسوشیتدپرس

گفت: در مذاکرات گزینه «تایم اوت» هم مطرح شده است.

خبرگزاریها سولانا و لاریجانی را پس از انجام دور اول مذاکرات خود که پنج ساعت به طول انجامید، شادمان توصیف کردند.

آنها اعلام کردند که هر دو طرف توافق کرده اند، مذاکرات را در دو هفته آینده دنبال کنند.

بنا به این گزارش، یک دیپلمات غربی گفت: گروه 1+5 مایلند تعداد سانتریفیوژهای ایران را به کمتر از یک هزار عدد برسانند.

نقطه نظر واحد

مذاکرات در چهار دور در آنکارا انجام شد و طرفین آن رادر مجموع خوب و سازنده خواندند.

علی لاریجانی در ارزیابی خود از نتایج گفتگوها به خبرنگاران گفت: فکر می کنم در برخی مسائل ما به نقطه نظری واحد نزدیک می شویم.

به گزارش فارس به نقل از خبرگزاری فرانسه، سولانا هم گفت: ما در موضعی نخواهیم بود که پیشرفت بزرگی در این دیدار (در آنکارا) صورت دهیم اما امیدواریم بتوانیم ادامه دهیم.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران این مذاکرات را «خوشایند» توصیف کرد.سولانا نیز گفت: شام (کاری) سازنده ای بود.

دبیر شورای امنیت ملی ایران پنجشنبه عصر پس از پایان مذاکرات با مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: در دیدارها با سولانا در آنکارا، راهکارهای جدیدی مطرح شد.

به گزارش خبرگزاری مهر، علی لاریجانی در گفتگو با سی ان ان ترک با بیان این که در دیدار با خاویر سولانا راهکارهای جدیدی مطرح شده است، گفت: جزئیات این راهکارها در آینده اعلام می شود.

وی با بیان این که مایل نیست در مورد محتوای این ایده های جدید اظهارنظر کاملی کند، گفت: این ایده ها، نیاز به زمان و رشد دارند، فقط این نکته را که این ایده ها جالب هستند، می توانم اعلام کنم.

لاریجانی در پاسخ به پرسشی درباره این که آیا در مذاکره با سولانا تعریف جدیدی از فرآیند غنی سازی شده، گفت: فرآیند غنی سازی، نیاز به تعریف مجددی ندارد، غنی سازی یک مسأله تکنیکی و فنی است و از لحاظ سیاسی این موضوع نمی تواند تغییر یابد.

یک راه میانه

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران ادامه داد: در مذاکرات کنونی، ما برخلاف روند سابق در زمینه توقف کامل فعالیتهای هسته ای، در پی یافتن یک راه میانه هستیم؛ زیرا که پیش شرطها کمکی به حل مساله ارائه نمی کند.

لاریجانی در عین حال تأکید کرد: موضوع پایان فعالیتهای صلح آمیز هسته ای از سوی ایران غیرممکن است.

خبرنگار ایرنا در آنکارا نیز از لاریجانی پرسید: تحلیلهایی وجود دارد که شروع مذاکرات در آنکارا را به اعلام دسترسی ایران به غنی سازی در سطح صنعتی پیوند می زند. از نظر شما آیا چنین ارتباطی وجود دارد؟

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در پاسخ گفت: ما نمی توانیم مانع تحلیل و تفسیرهای دیگران باشیم. ولی مهم این است که ما اصولی برای حرکت هسته ای ایران داریم و آن این است که چارچوبهای قانونی را رعایت کنیم و استیفای حقوق ملت ایران را داشته باشیم. ضمناً اگر کسی ابهامی دارد، ما می توانیم برای رفع این ابهامها گفتگو کنیم.

لاریجانی گفت: به هر حال در جریان این مذاکرات، فکرهایی هم جوشید که به حل موضوع کمک می کند.

لاریجانی درباره دلایل برگزاری مذاکرات با سولانا در آنکارا گفت: این سؤال خیلی از من پرسیده شده است. واقعاً هیچ ویژگی پشت صحنه ای نداشت. ما باید مکانی را برای مذاکرات انتخاب می کردیم. الان هم از این انتخاب خوشحال هستیم و از مهمان نوازی ترکیه و از شخص آقای اردوغان و هم از آقای عبدا...گل که زحمت کشیدند، تشکر می کنیم.