زمینه‌های ورود منافقین به فاز محاربه

مرتضى صفار هرندى
واقعه 30 خرداد 1360 حاصل چه فرایندی بود؟ پاسخ های مغرضانه به این سوال یکی از دستمایه های جریان هایی بود که در سال های پس از 1376 با دست یابی به مطبوعات برخوردار از رانت دولتی سعی داشتند گذشته ای تیره و تار از جمهوری اسلامی را برای نسل نوخاسته ترسیم کنند.
در این رویکرد، چنین وانمود می شد که گروهک جنایتکار رجوی و جریان خط امام و یا دست کم بخشی از آن در ورود منافقین به فاز محاربه مسلحانه و پیامد آن شهادت رهبران گرانقدر خط امام و هلاکت جوانان فریب خورده جبهه نفاق نقش یکسانی داشته اند! واقعیت چه بود؟
در اولین شماره های بحث جریان شناسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به تلاش منافقین برای مطرح ساختن خود به عنوان نیرویی پیشتاز که به حق خود دست نیافته است اشاره هایی داشتیم.
بی اعتنایی مردم به نظرات منافقین در جریان همه پرسی های جمهوری اسلامی و قانون اساسی، انتخاب نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی و بالاخره محرومیت از نامزدی برای ریاست جمهوری به دلیل دادن رای منفی به قانون اساسی و سپس عدم موفقیت در انتخابات ریاست جمهوری اول، این گروهک را در تکاپوی چاره جویی به فکر تشدید تشنج آفرینی سوق داد. در جریان انقلاب فرهنگی آنها تمامی تلاش خود را برای عدم تحقق اراده نظام در آرام بخشی و سالم سازی دانشگاه ها به کار گرفتند، اما به نتیجه دلخواه دست نیافتند.
منافقین در آستانه افتتاح مجلس اول با برگزاری اجتماعی درامجدیه و طرح دیدگاه های تشنج آفرین و نیز ایجاد درگیری های فیزیکی در شهرستان های مختلف و در دست گرفتن مستسمک هایی مثل متهم کردن یکی از اعضای موثر حزب جمهوری اسلامی ( دکتر حسن آیت ) به توطئه کودتا برای سرنگونی رئیس جمهور، به نظام چنگ و دندان نشان دادند.
بدین ترتیب امام خمینی در اولین موضع گیری آشکار درباره سوابق انحراف این گروهک و در روز 4 تیرماه 1359 به صراحت آنان را «منافق» خواندند. بیان صریح امام، منافقین را چنان تحت فشار اجتماعی قرار داد که در هشتم تیرماه 95 این گروهک تعطیل موقت مراکز و دفاتر خود را اعلام کرد و حتی فردی مثل ابراهیم یزدی در جایگاه نماینده امام در موسسه کیهان باالتقاطی خواندن منافقین، آنها را «خطرناک» توصیف کرد. (کیهان 10/4/59 صفحه 16) در این مقطع همچنین برخی از کادرهای منافقین که نسبت به رویه های دیکتاتور مآبانه درون سازمانی معترض بودند، با مشاهده آغاز روند افول سازمان در نهم تیرماه از آن جدا شدند. این افراد همان کسانی هستند که بعدها در زمستان همین سال در جزوه ای باعنوان «روند جدایی» به تشریح انشعاب خود از سازمان پرداخته بودند. گروه موسوم به روند جدایی شامل رضا رئیسی طوسی (تهیه کننده جزوات آموزش نظامی در بدو تاسیس سازمان ومترجم رجوی در کنفرانس های مطبوعاتی) و دو تن دیگر از اعضای قدیمی منافقین، یعنی حسین رفیعی و حمید نوحی به رغم داشتن سوال های متعدد درباره عملکردهای سازمان و نیز کاندیداتوری رجوی در انتخابات ریاست جمهوری به تبلیغ برای او پرداخته بودند.
در این که اهداف واقعی این ریزش چه بوده است هم اکنون نیز ابهام وجود دارد، اما درجزوه روند جدایی به سوابقی همچون اعتراض به جاسوسی سعادتی، اعتراض به پیشنهاد نامزدی ریاست جمهوری آیت ا... طالقانی، مسئله دار بودن در نامزدی ریاست جمهوری رجوی با توجه به رای منفی او به قانون اساسی، وجود بوروکراسی شدید در سازمان، فقدان دموکراسی (روابط شورایی) در تشکیلات، فقدان یک استراتژی در شیوه ها و مشی سیاسی سازمان و عدم بررسی عمیق جریان انحرافی سال 1354 و درس نگرفتن از آن اشاره شده است.
رضا رئیسی طوسی از گذشته های دور دارای ارتباط ویژه ای با ابراهیم یزدی بود و به همین دلیل اعلام جدایی این افراد از رجوی ابتدا در روزنامه کیهان به سرپرستی یزدی اعلام شد. افراد این گروه پس از این ماجرا فعالیت خود را در روزنامه کیهان حتی پس از ابراهیم یزدی و سپس در کتابخانه سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم(پاتوق جریان مهدی هاشمی) ادامه دادند. این انشعاب اگرچه فاقد مبنای عقیدتی بود و صرفا با انگیزه های تشکیلاتی صورت گرفت اما بخشی از نیروهای سازمان را در چارچوب فعالیت های نهضت آزادی قرار داد. در همین ایام کودتای نوژه فاش شد که کودتاگران در مذاکره با منافقین از آنها قول گرفته بودند که علیه یا له عاملان این طرح وارد عمل نشوند و در عوض پس از موفقیت کودتا و اجرای کامل طرح امتیازات خوبی به آنها داده شود. منافقین همچنین با نفوذ در شبکه کودتا سعی داشتند در صورت موفقیت کودتا با کودتاگران همکاری کنند و در صورت مشاهده علائم شکست آنان، با مطلع ساختن بنی صدر به عنوان رئیس جمهور هم وی را نسبت به توان اطلاعاتی خود واقف سازند و هم اعتراف های گوناگون درباره همکاری این گروهک با کودتاچیان را خنثی کنند. منافقین همچنین با نفوذ دادن مسعود کشمیری وجواد قدیری در ستاد خنثی سازی کودتا به دنبال از بین بردن سر نخ ارتباط گروهک نفاق با عوامل کودتا بودند.
جواد قدیری همان کسی است که در سال 1360 پس از سرقت اسناد مربوط به کودتای نوژه و نیز ایفای نقش در طراحی ترور رهبر معظم انقلاب اسلامی در مسجد ابوذر از کشور گریخت. عزت مطهری در خاطرات خود قرائنی درباره نقش محمد عطریانفر(عضو فعلی مرکزیت حزب کارگزاران سازندگی) در فراری دادن جواد قدیری و همسرش زهره عطریانفر(خواهر وی) مطرح ساخته است. در جریان بررسی ها همچنین همکاری برخی از اعضای دفتر ریاست جمهوری بنی صدر باکودتاچیان فاش شد. آزادی بدون مجوز 51 نفر از دستگیر شدگان کودتا توسط بنی صدر نشان می دهد که وی تلاش داشته است پیگیری نقش منافقین در کودتای نوژه را متوقف کند.
کاهش تشنج ها پس از تعطیل موقت مراکز و دفاتر سازمان نشان می داد که برخلاف ادعای این گروه علت تشنج‌ها حمله افراد حزب‌اللهی به عناصر منافقین نبوده است، بلکه شیوه فعالیت منافقین همواره تشنج می آفریده است بعدها برخی از زندانیان گروهک نفاق فاش کردند که سازمان بسیاری از درگیری ها خصوصا در سطح تهران را از پیش طراحی می کرده است.
شروع جنگ تحمیلی از ابتدای پاییز 95 و اشتغال نیروهای خط امامی به دفاع مقدس میدان را برای تبلیغات تخریبی منافقین فراهم تر ساخت. از سرگیری انتشار نشریه«مجاهد» ارگان منافقین در آذرماه با مطرح شدن ادعای کذب این گروهک درباره وجود شکنجه در زندان ها همراه بود.
در حالی که دغدغه نیروهای سپاه و کمیته آزادسازی سرزمین های اشغال شده از دست بعثی ها بود، منافقین آنان را به چماقداری و حمله به خود متهم می کردند.
سازمان از ابتدای پاییز هواداران خود را به شناسایی مکان های سکونت افراد حزب اللهی مامور ساخته بود. از بهمن ماه 51 هواداران به سمت تشدید رفتارهای تحریک آمیز و حتی توهین به حضرت امام هدایت شده بودند. این چیزی بود که مردم را به خشم می آورد به گونه ای که دعوت رهبران حزب جمهوری اسلامی به عدم عکس العمل در برابر تحریکات منافقین هم چندان موثر واقع نمی شد. درگیری گروه های متشکل 20 تا 30 نفر میلیشیای منافقین با مردم در اجتماع 14 اسفندماه بنا به تحلیل درون سازمانی رجوی «یک قدرت نمایی» در مقابل نهادهای انقلابی بود.
رجوی از اواخر سال 95 تا اردیبهشت 60 را برای مذاکره باکشورهای غربی به منظور طلب تایید و همکاری آنان با برنامه حرکت مسلحانه آینده گروهک خود در فرانسه به سر برد. غائله آفرینی های مکرر منافقین از اواخر سال 59، حتمی بودن قصد این گروه در ورود به فاز مبارزه مسلحانه با نظام را برای اکثر تحلیل گران آشکار ساخته بود. مقابله مهدی بازرگان در نهم اردیبهشت در روزنامه میزان که احتمال دست زدن منافقین به عملیات مسلحانه را توجیه می کرد نشان می داد که همه طیف ها به قصد منافقین پی برده اند. همین قرائن سبب شد که دادستانی انقلاب یک اطلاعیه 10 ماده ای حاوی مواردی همچون ممنوعیت برخورداری گروه های سیاسی از سلاح و لزوم تحویل سلاح های آنان به نیروهای نظامی و انتظامی، ممنوعیت گروه ها از تحریک به اعتصاب، کم کاری، تحصن و هرگونه اختلال در موسسات مختلف و لزوم اخذ مجوز وزارت کشور برای برگزاری اجتماعات و ... را در 19 فروردین 1360 صادر کند.
آنها به صراحت از تحویل سلاح های خود خودداری کردند و در برابر اتمام حجت امام نسبت به خود در نامه ای به حضرت امام بار دیگر احتمال ورود به فاز مسلحانه را به رخ ایشان کشیدند. منافقین در عین حال خواستار دیدار جمعی با حضرت امام در حسینیه جماران شدند. بخشی از پاسخ امام به منافقین که در یک سخنرانی در 21 اردیبهشت 60 بیان شد چنین بود:« من هم که یک طلبه هستم حاضرم که در یک جلسه، نه در یک جلسه در ده ها جلسه با شما بنشینم و صحبت کنم... و من اگر یک در هزار احتمال می دادم که شما دست بردارید از آن کارهایی که می خواهید انجام بدهید، حاضر بودم که باشما تفاهم کنم و من پیش شما بیایم لازم هم نبود شما پیش من بیایید... مادامی که اسلحه در دست شماست... تهدید به قیام می کنید ما نمی توانیم از شما این مسائل را قبول کنیم.»
تحلیل دورن گروهی رجوی نشان می دهد این موضع گیری امام باعث سردرگمی وی شده بود. چرا که امام درباره هیچ یک از دو گزینه پذیرش یا عدم پذیرش حضور منافقین در جماران سخنی نگفته بودند و تحویل سلاح ها از سوی منافقین را سبب پیش قدمی خود در مذاکره با آنان دانسته بودند. منافقین در قدم بعد اخذ تضمین برای تامین سیاسی کافی سازمان را از بنی صدر خواستار شدند. او نیز با ابراز ناتوانی از این امر به تحقق سناریوی آنان کمک کرد. رجوی همچنین در جریان توسل بنی صدر به حربه رفراندوم در اواخر اردیبهشت ماه خطاب به وی نوشت:« طرف دیگر به خوبی می داند که شما چه از نظر سیاسی و چه از نظر اجتماعی در وضعی هستید که اگر بخواهید و اگر بایستید می توانید جارویش کنید.» بنی صدر با موکول کردن موضوع خلع سلاح گروه ها به بعد از جنگ در 13 خرداد ماه معلوم بود که قدم به قدم با برنامه منافقین همراه تر می شود. این درحالی بود که تظاهرات منافقین همراه با فحاشی آنان به مقدسات خصوصا پس از عزل بنی صدر از فرمانده کل قوا به درگیری های خونینی منجرشد.
هشدار منافقین نسبت به احتمال تهدید جان بنی صدر به دنبال مطرح شدن بررسی کفایت سیاسی بنی صدر در مجلس با همراهی‌هایی هم مواجه بود. 61 نفر از عناصر جریان روشنفکری غرب گرا مثل شاملو، گلشیری، سپانلو، دهباشی، براهنی، پرهام، ساعدی، هزارخانی در بیانیه ای باعنوان «به موج تازه سرکوب تسلیم نشویم» ادعاهایی مشابه منافقین را مطرح ساختند. منافقین در مخالفت با لایحه قصاص نیز بادیگر گروه های راست گرا و چپ گرا همراه بودند. بالاخره در 28 خردادماه آنها با صدور اعلامیه جنگ تمام عیار با جمهوری اسلامی روند نابودی این سازمان را تسریع کردند و روز 30 خرداد 1360 به عنوان سندی از ددمنشی آنان در همیشه تاریخ این سرزمین باقی ماند.