تحول اساسی در موضوع هسته‌ای

دکتر یدالله جوانی
«از پیشرفت های به دست آمده در این مذاکرات، شناسایی تمامی موارد به جای مانده قبلی است که مدالیته حل این مسائل را به دست آوردیم.»
جمله مذکور بخشی از اظهارات «اولی هاینونن» معاون البرادعی، پس از پایان سومین دور مذاکرات بین ایران و آژانس در تهران است. در پایان دور سوم مذاکرات، طرفین بر خوب، سازنده بودن و رسیدن به یک چارچوب مشخص برای حل و فصل مسائل معین تاکید کردند. اعلام چنین دستاوردی برای سه دور مذاکرات، به منزله یک تحول اساسی در موضوع هسته ای کشورمان ارزیابی می گردد. بنابر اظهارات دکتر وعیدی معاون دکتر لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی و رئیس تیم ایرانی مذاکره کننده با هیئت اعزامی از سوی آژانس، قید ابهام از فعالیت های هسته ای ایران حذف شد و طی سه دور مذاکرات، این نتیجه حاصل شد که بر روی چه موضوعات و مسائلی و با چه مکانیزم و ساز و کاری باید رسیدگی شود. اهمیت دستاوردهای سه دوره مذاکره انجام شده بین ایران و آژانس، موقعی آشکار می شود که دلایل به ظاهر حقوقی ارجاع پرونده از آژانس به شورای امنیت مورد توجه قرار گیرد. موضوع هسته ای ایران با اهداف سیاسی و تحت فشار ایالات متحده و همراهی اروپایی ها با این کشور، در اواخر سال 1384 به شورای امنیت ارجاع شد. گزارشات البرادعی دبیرکل آژانس قبل از ارجاع پرونده و پس از آن معمولا به گونه ای تنظیم شده بود که سیاسی بودن ارجاع پرونده را تا حدودی تحت الشعاع قرار می داد. البته این نوع تنظیم گزارشات را نمی توان فارغ از فشارهای سیاسی آمریکا بر البرداعی ارزیابی کرد. در گزارشات مورد نظر 2 نکته اساسی وجود داشت:
1- تا به حال انحرافی در فعالیت های هسته ای ایران به سمت مقاصد نظامی مشاهده نشده است.
2- با وجود یک سری ابهامات، آژانس در موقعیتی قرار ندارد که بگوید هر آنچه در ایران وجود دارد، مورد راستی آزمایی قرار گرفته است. نکته دوم، همان چیزی بود که آمریکایی ها انتظار داشته و بر اساس آن آژانس را ناتوان از حل و فصل مسائل هسته ای ایران دانسته و بر این نکته پافشاری می کردند که باید موضوع هسته ای ایران از طریق شورای امنیت رسیدگی شود. البته آمریکایی ها، در واقع به دنبال شفاف شدن ماهیت فعالیت های صلح آمیز کشورمان نبودند. ایران پیش از این، بارها آمادگی خود را برای همکاری های بیشتر با آژانس جهت حل مسائل باقی مانده اعلام کرده بود و حتی در دوره تعلیق تمامی فعالیت ها، با پذیرش و اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی، زمینه و بسترهای لازم برای انجام بازرسی های گسترده را برای آژانس بین المللی هسته ای فراهم ساخته بود. آمریکایی ها و متحدین غربی آنان، اهدافی فراتر از مسائل هسته ای ایران را داشتند و با این بهانه درصدد متوقف کردن روند رشد و توسعه و حرکت روبه جلوی ملت ایران بودند. با این هدف پرونده به شورای امنیت ارجاع شد. در طی یک سال و نیم گذشته یک بیانیه و سه قطعنامه 1696، 1737 و 1747 علیه فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران در شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد، لکن به دلیل مقاومت ملت ایران و ایستادگی جمهوری اسلامی در برابر فشارهای غرب با استفاده ابزاری از شورای امنیت، سناریوی تهدید و مرعوب سازی کشورمان برای متوقف شدن و عقب نشینی با شکست روبه رو شد.
آغاز مذاکرات بین لاریجانی و سولانا به عنوان نماینده اتحادیه اروپا و حمایت و رضایت کشورهای 1+5 از این مذاکرات، از ناکارآمدی ایده استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه ایران حکایت می کند. غرب موقعی خوب متوجه شد که قادر به استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه ایران نیست، که رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در اولین روز سال جاری در مشهد مقدس با صراحت فرمودند، اگر دشمنان بخواهند از شورای امنیت استفاده ابزاری کرده و بی قانونی کنند، ما هم می توانیم بی قانونی بکنیم و این کار را خواهیم کرد. بنابراین تمایل کسانی که در همراهی با آمریکا، پرونده ایران را به شورای امنیت بردند برای آغاز مذاکرات بین لاریجانی و سولانا و در پی این مذاکرات، پذیرش ایده پیشنهادی ایران مبنی بر حل و فصل مسائل بین ایران و آژانس را باید به منزله ناکارآمدی ابزار شورای امنیت علیه ایران ارزیابی کرد. اکنون پس از سه دور مذاکره بین ایران و آژانس، بدون ذکر قید ابهام، تمامی موضوعات و چگونگی بررسی این موضوعات و حتی زمانبندی آن مورد توافق قرار گرفته است. این توافق به آن معنی است که اکنون آژانس پذیرفته در موقعیتی قرار دارد که می تواند مسائل باقی مانده در خصوص فعالیت های هسته ای ایران را با سازوکار و مدالیته مشخص و مورد پذیرش ایران حل و فصل نماید. چنانچه این روند دنبال شود و آژانس بر اساس صلاحیت های خود در چارچوب NPT و پادمان، تمامی موضوعات مشخص شده در این سه دور مذاکره را بررسی و گزارش نهایی را مبنی بر انجام راستی آزمایی تمامی مسائل و موضوعات مرتبط با فعالیت های هسته ای ایران اعلام نماید، آنگاه باید شکست کامل آمریکا در استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی ایران را به نظاره نشست.
به همین دلیل و برای جلوگیری از چنین شکستی است که بلافاصله پس از اعلام نتایج مثبت مذاکرات ایران و آژانس از سوی دکتر وعیدی و اولی هانیون، آمریکایی ها اعلام کردند، توافقات به عمل آمده در این مذاکرات را قبول ندارند و به دنبال تصویب قطعنامه جدید برای اعمال تحریم های بیشتر علیه ایران می باشند.