آینده ترکیه در سایه دولت اسلام‌گرایان

علی تتماج
ترکیه در ماههای اخیر شاهد بحران های سیاسی بود که تشدید رقابتهای داخلی و برخی نگرانی های خارجی را به همراه داشت. مخالفت با حضور اردوغان در انتخابات ریاست جمهوری و انصراف وی که نامزدی عبدالله گل را در پی داشت را می توان سرآغازی بر بحران سیاسی این کشور دانست. در همین راستا برگزاری بی نتیجه انتخابات ریاست جمهوری در 17 اردیبهشت ماه، به دلیل مخالفت سکولارها با نامزدی عبدالله گل نماینده اسلام گرایان که انتخابات زودهنگام پارلمانی را به همراه داشت مرحله دیگری از بحران در ترکیه ارزیابی گردید که به تقابل و صف آرایی اسلام گرایان و سکولارها در برابر یکدیگر منجر شد.
سرانجام برگزاری انتخابات زود هنگام در 31 خرداد ماه و پیروزی اسلام‌گرایان در این انتخابات با کسب 341 کرسی از مجموع 550 کرسی، تجدید دوره نخست وزیر اردوغان که توانست کابینه ای یک دست را تشکیل دهد موجب شد تا امیدها برای حضور نامزد اسلام‌گرایان در کاخ ریاست جمهوری و پایان بحران سیاسی ترکیه بیشتر گردد . سرانجام عبدالله گل وزیر خارجه ترکیه که در دور اول و دوم انتخابات ریاست جمهوری نتوانست در برابر دو رقیب سکولار خود، 367 رای لازم را کسب کند در دور سوم با 339 رای از 550 رای ،توانست به این مهم دست یابد. این پیروزی که با حضور فراگیر اسلام گرایان در پارلمان و دولت اردوغان همراه گردیده در شرایطی صورت گرفت که پیش زمینه های آن را در اقدامات اردوغان در 5 سال گذشته باید جستجو کرد .
اولا سیاستهای داخلی اردوغان تاکنون با حمایتهای مردمی همراه بوده بگونه ای که وی از پشتوانه ملی برای اهدافش برخوردار می باشد. اصلاحات اقتصادی و بازبینی در سیاستهای مالی دولت، تلاش برای واگذاری حق تعیین رئیس جمهور به مردم، رویکرد به کشورهای اسلامی و دوری از آمریکا و ... از جمله اقدامات دولت اردوغان است که توانسته رضایت همگان را از سیاستهای وی به ارمغان آورد. ثانیا در خارج از مرزهای ترکیه نیز عملکرد های اردوغان و درنهایت پیروزی اسلام گرایان باحمایتهای جهانی مواجه شده است. از یک سو کشورهای اسلامی ،کاهش فعالیت سکولارها را تحولی برای حفظ و توسعه ارزشهای اسلامی در ترکیه و حضور فعال این کشور در قلب ممالک اسلامی می دانند. ترکیه در سالهای اخیر توانسته روابط رو به گسترشی را با کشورهای اسلامی برقرار سازد در حالی که ملت آن نیز با این تحرکات موافق و از آن حمایت می کنند. از سوی دیگر کشورهای اروپایی نیز روند کنونی سیاستگذاری های ترکیه را موافق با اهداف خود در قبال این کشور می دانند. اصلاحات صحیح اردوغان در عرصه اقتصادی و نیز عدم افراطی گری آنها نسبت به سکولارهای لائیک، سبب رضایت نسبی اروپایی ها شده چنانکه اکنون امیدوارند تا در سایه دولت اسلام گرای ترکیه بتوانند به نتایج مثبتی با این کشور دست یابند .
با تمام این تفاسیر سران آنکارا برای اجرای اهداف بلند مدت خود با چالش هایی مواجه هستند که ابهاماتی برای استمرار موفقیت های آنها ایجاد می کند .
نخست آنکه ارتش و سکولارها بر مقابله با دولت برای حفظ اصول لائیک و سکولار آتاتورک که با بیانیه ها و اظهارات تهدید آمیز همراه بوده است تاکید دارد و به اسلام گرایان هشدارهای علنی داده اند. دوم آنکه آمریکا نیز چندان تمایلی به دگرگونی های کامل در ساختار سیاسی ترکیه ندارد و تلاش دارد تا با ایجاد تقابل میان اسلام گرایان و سکولارها آنها را وادار به همکاری با خود نماید. البته آنها امید دارند تا با حضور دولت میانه روی اسلام گرا از یک سو از استمرار خواسته های ترکیه در قبال عراق جلوگیری گردد و از سوی دیگر با اتحاد ترکیه با کشورهای عربی، به نوعی ائتلاف اهل سنت را در برابر ایران و آنچه غرب به نام های شیعه یاد می کند،ایجاد گردد.
در مجموع در جمع بندی کلی از تحولات ترکیه می توان گفت که پیروزی اسلام گرایان در انتخابات پارلمانی و سپس حضور گل در کاخ ریاست جمهوری هرچند پایان بخش بحران سیاسی در این کشور است اما به دلیل ملاحظات ارتش به عنوان میراث دار اصول آتاتورک و مخالفت های سکولارها که روند کنونی را پایانی بر سیاست های خود می دانند این آتش زیر خاکستر باقی خواهد ماند تا عملکردهای آینده اسلام گرایان و مواضع بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای تعیین کننده سرنوشت سیاسی ترکیه باشد.