پرونده هسته‌ای ایران یک‌گام به ‌جلو

سیامک باقرى
نشست فصلی شورای حکام برای مدت پنج روز از 19تا 23 شهریور برگزارشد. مباحث مناقشه انگیز این نشست که بر اساس گزارش نسبتا واقعگرایانه البرادعی آغاز شده بود، «مسیر جدید» به وجود آمده در پرونده هسته ای ایران را در وضعیت جدیدتری قرار دارد. به منظور تشریح فرایند مسئله و چشم انداز مناقشات جدید، بازنمایی شرایط جدید و مولفه‌های آن ضروری به نظر می رسد.
مولفه های شرایط جدید
شرایط جدید، رخدادی است که نسبت به گذشته تفاوت های قابل توجهی دارد و اساسا به عنوان یکی از نقاط عطف منازعه بر سر پرونده هسته ای ایران محسوب می شود.
1- بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی برای اولین بار عمده ترین ابهامات پیرامون برنامه هسته ای ایران مختومه اعلام شد و آژانس اعلام کرد که قادر به تایید عدم انحراف ایران می باشد.
2- عمده بازیگران به ویژه بازیگر تخصصی و فنی مسئله هسته ای ایران (آژانس) اذعان کرده اند که ایران بر دانش هسته ای مسلط شده و این برنامه با هیچ اقدامی حتی بمباران از بین رفتنی نیست.
3- نگاه واقع گرایانه در میان ناظران فعالیت های هسته ای ایران بر این امر تأکید دارد که ایران هیچگاه برنامه هسته ای خود را متوقف نخواهد کرد.
4- ایران بدون اینکه برنامه هسته ای خود را تعلیق کند با آژانس برای یک «اقدام کاری» جهت حل مسائل باقیمانده به توافق رسیده است.
5- جبهه بندی بازیگران پیرامون برنامه هسته ای ایران دگرگون شده و اکنون در یک سو ایران، آژانس، روسیه و چین و کشورهای جنبش عدم تعهد و گروه نم قرار دارند و در طرف دیگر آمریکا، فرانسه و انگلیس و رژیم جعلی صهیونیستی و طرف سوم کشورهای محتاط و بینابین مانند آلمان، ایتالیا، اسپانیا و... هستند.
6- مناقشه آژانس و ایران که همواره با فشار و تحریک دول قدرتمند غربی ایجاد و تقویت می شد، به رویارویی آژانس و ایران تغییر کرد. دبیرکل آژانس با توجه به واقعیات موجود مسیر جدیدی را در پرونده ایران بازکرده که اساسا مورد خوشایند آمریکا و رژیم صهیونیستی نیست از همین رو آنها تلاش های خود را به تخریب شخص دبیرکل آژانس، توافقنامه ایران و آژانس و محتوای گزارش آژانس متمرکز کرده اند به نحوی که البرادعی آنها را به فریبکاران و ریاکاران تشبیه کرده که درصدد اختلال در روند حل وفصل مسالمت آمیز پرونده هسته ای ایران هستند. البرادعی حتی پا را از این فراتر گذاشته مقامات آمریکا را به دیوانگانی متهم کرده که درصدد اقدام غیرمتعارف علیه ایران هستند.
7- در شرایط جدید تاکتیکی بودن مواضع کشورهای اروپایی و آمریکا بر همگان شفاف شده است زیرا اتحادیه اروپا و آمریکا همواره بر آژانس به عنوان نهادی قانونی و مرجع صلاحیت دار برای ارائه نظر در خصوص برنامه هسته ای ایران تاکید می کرد اکنون که نظر واقعی آژانس درشورای حکام ابراز شده آنها بهانه جویی جدیدی را آغاز کرده و همچنان سیاست های خصمانه خود در برابر ایران را با صدور بیانیه ای در شورای حکام و اتخاذ موضعگیری رسمی تداوم بخشیدند تا جایی که دبیرکل آژانس عصبانی شده و جلسه شورای حکام را در هنگام قرائت بیانیه اتحادیه اروپا ترک کرد. این رفتار اتحادیه اروپا و آمریکا نشان می دهد که آنها به هیچ وجه بر تعهدات خود پایبند نیستند. بر همین اساس می توان نتیجه گرفت که تاکید آمریکا و اتحادیه اروپا به دعوت ایران برای مذاکره تنها با هدف «برچیدن» برنامه هسته ای ایران می باشد همان هدفی که در سال های 1382 تا 1384 دنبال می کردند. نتیجه دیگر این رفتار این است که درخواست اعتمادسازی آنها از ایران بهانه ای بیش نیست. اعتمادسازی در این فرایند یعنی دست کشیدن ایران از برنامه هسته ای خود. همان چیزی که در نشست های تیم هسته ای ایران و (تروئیکای) اروپایی در ماه های فروردین تا تیر سال 1384 گفته شده بود.
8- آمریکا در شرایط جدید احساس شکست و ناکامی کرده و با عصبانیت و بدون توجه به واقعیت های گزارش البرادعی به «بهانه جویی‌های» جدید متوسل شده تا با «یادگیری» جدید، تداوم سیاست فشار علیه ایران را توجیه نماید. «شولتی» نماینده آمریکا در آژانس بین المللی انرژی اتمی پس از قرائت گزارش البرادعی اعلام کرد: حتی اگر ایران پاسخ های سریع و جامع به پرسش های آژانس درباره فعالیت های گذشته اش بدهد، این همکاری در تضمین عدم دستیابی ایران به ابزار ساخت بمب اتمی کافی نخواهد بود. بر همین اساس آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی (فرانسه و انگلیس) با ادعای واهی «نقض قطعنامه های بین المللی و مخالفت با تعلیق غنی سازی اورانیوم سعی در فراهم کردن زمینه های صدور قطعنامه سوم تحریمی دارند. وزارت امور خارجه آمریکا پس از پایان نشست شورای حکام اعلام کرد که نمایندگان گروه 1+5 درباره متن پیش نویس قطعنامه تحریم های شورای امنیت 21 سپتامبر (30 شهریور) در واشنگتن دیدار و گفت وگو خواهند کرد. به دنبال این مسئله فرانسه آمادگی خود را اعلام کرد اما روسیه و چین به صراحت با اتخاذ هر نوع اقدامی که روند توافقات جدید ایران و آژانس را مختل کند مخالفت کردند از این رو به نظر می رسد این دو کشور همراهی با قطعنامه جدید نداشته باشند. در خصوص آلمان نیز نقل و قول های متفاوتی مطرح است و تحلیل گران مرددند که آیا همراهی با آمریکا برای صدور قطعنامه بعدی خواهد داشت یا نه؟
شرایط جدید، پیروزی برای ایران
همانطور که مولفه های شرایط جدید را مرور کردیم به این نتیجه ما را رهنمون می کند که ایران در این بازی پیروز بیرون آمده است.
1- پس از تلاش های فراوان و اتخاذ دیپلماسی فعال و طلبکارانه، جمهوری اسلامی ایران موفق شد حقانیت خود را در مسئله هسته‌ای به اثبات برساند و اتهامات وارده را بدون دادن امتیازی و یا انعقاد قرارداد نابرابری مرتفع سازد. تفاوت اساسی در جمع بندی دیپلماسی تیم هسته ای گذشته با تیم هسته ای کنونی در همین نکته است.
2- چرخه تولید سوخت ایران به نقطه قابل قبولی رسید و همه به این باور رسیدند که ایران مرحله «پایلوت غنی سازی» را پشت سر گذاشته است. درحالی که در گذشته اروپایی ها و آمریکا حاضر نبودند که ایران حتی 20 سانتریفوژ به منظور آزمایشگاهی و تحقیقات داشته باشد.
3- تحریم ها علیه ایران نتوانست تاثیر تعیین کننده ای در روند اقتصادی کشور و فعالیت های هسته ای ایران داشته باشد. در شرایط کنونی نیز اگر چه آمریکایی ها تلاش همه جانبه ای برای صدور قطعنامه جدید دارند اما اکثر تحلیلگران متفق القولند که آمریکا به تنهایی قادر به این کار نیست و اساسا فضای موجود و مواضع کشورها اجازه صدور قطعنامه سوم تحریمی را حداقل تا ماه دسامبر نخواهد داد.
4- ایران هیچگونه واهمه ای از صدور قطعنامه دیگر علیه ایران ندارد و طبق منطق دیپلماسی ایران، هر نوع اقدام غیرمتعارف از سوی آمریکا و متحدین آن، عکس العمل شدید و مقابله به مثلی خواهد داشت چنانکه دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران تاکید کرد «صدور قطعنامه دیگر مانع همکاری های جاری میان ایران و آژانس طبق مدالیته خواهد شد.»
5- رمز پیروزی دیپلماسی هسته ای ایران را در چند عامل می توان خلاصه کرد. توکل به خدا و توسل به تنها قادر مطلق جهان، مقاومت در برابر فشارها و عدم راه دادن هراس از تهدیدات مکرر آمریکا، تلاش و کوشش انقلابی و بسیجی در شتاب بخشیدن برنامه های هسته ای، دیپلماسی طلبکارانه به همراه بهره گیری بهینه از اهرم ها و فرصت های موجود، وحدت نظر و همگرایی و همکاری قوای سه‌گانه و دولت و ملت و همه ارگان ها و نهادهای نظام.