فتنه یک باند منحط در حوزه علمیه

مرتضى صفار هرندى
مهدی هاشمی بهره چندانی از دانش حوزوی نداشت اما پس از اخراج از سپاه تلاش داشت به یاری دوستانش و با بکارگیری عالم بلند پایه ای مثل آقای منتظری در جهت اهداف خود به تاثیر گذاری بر بنیانی‌ترین کانون در نظام جمهوری اسلامی بپردازد. او و همراهانش تصور داشتند با ایجاد یک موج منفی هیجان آلود می توانند بخشی از طلاب جوان را به گونه ای تربیت کنند که شالوده های بینشی و روشی روحانیت در هم شکسته شود. مهدی هاشمی در اولین روز تحصیل گروهی، طلاب مدارس تحت سرپرستی آقای منتظری در سال 1361 از شکل گیری یک فقاهت غیر مردمی در حوزه در طول تاریخ سخن گفته و مخالفت بخش هایی از روحانیت با روش های اقتصادی تمرکزگرا «طرفداری از مالکان و سرمایه داران و دارای ریشه های واقعا سیاسی و اقتصادی » نه صرفا فهم از اسلام دانسته بود. طلبه از روز اول بایستی با ذهنیتی پر از کینه نسبت به میراث روحانیت شیعه مواجه می شد. این در واقع به پیشینه فکری او که از آبشخور فکر افراد منحرفی همچون غروی و برخی از آثار ناپخته مرحوم دکتر شریعتی سیراب شده بود باز می گشت. او به اذعان خودش سال ها بود که تحصیلات حوزوی و پیوستگی باطبیعت حوزه و فقه سنتی را کنار نهاده بود و از حدود سال های 45 و 46 کلیه دفاتر و اوراق و تقریرات فقه و اصول و فلسفه و عقاید محصول چند سال درس و بحث و مطالعه شبانه روزی اش را پاره پاره کرده بود و این را رمزی برای مبارز بودن تلقی می کرد.
مجموع طلابی که در چهار مدرسه منسوب به آقای منتظری (مدارس امام صادق (ع)، رسول اکرم (ص)، بعثت و امام باقر (ع) ) تحصیل می کردند،بالغ بر 1200 نفر بود اما تلاش می شد که از همین استعداد در جهت پشتوانه سازی برای اقلیتی از روحانیت که بر حول بیت آقای منتظری حلقه زده بودند استفاده شود. مهدی هاشمی اعتراف می کند محصول عملی جهت گیری این مدارس مسائلی مثل رشد غرور و مطلق اندیشی در طلاب و وابستگی بی چون و چرای آنان به تحلیل های مهدی هاشمی و تاکید بیش از حد برسیاست، تهی شدن از معنویت و قداست و بروز اضطراب و دلهره فکری روانی در طلاب که آنها را از ترس انزوا و بدنامی به وابستگی بیش از حد به مسئولان مدارس می کشاند، بود. از دیگر دستاوردهای این مدارس برای طلاب نوعی بدبینی به مسئولان کشوری بود. این فضای ملتهب و متشنج به گفته مهدی هاشمی باعث بدبینی برخی از طلاب نسبت به انگیزه های ورود به حوزه علمیه و نهایت احساس شکست آنها و خروج از حوزه ها می شد. شکل دیگری از عکس العمل طلاب در اثر نوع گرایش این مدارس تمایل برخی از آنان به تشکیل گروه های خود جوش برای ترور مخالفان جریان مهدی هاشمی بود. انحطاط رفتاری ناشی از بی اعتنایی به مکارم اخلاقی در این مدارس گاه در شکل شرم آوری در قالب چاقوکشی برخی از طلاب بروز می یافت. احساس خطر از این مدارس در حدی بود که به نوشته آقای ری شهری امام (ره) در همان مقطع به صراحت فرموده بودند: من از این چند مدرسه ای که گروه مهدی هاشمی با آن ارتباط دارد نگران هستم.
بخشی از این نگرانی از تباهی نسلی از جوانان پر انگیزه متدین و بخشی دیگر به چشم انداز فتنه ای مربوط می شد که قرار بود دامن انقلاب را بگیرد. باند مهدی هاشمی تلاش کرده بود هر فرد هم فکر خود را خارج از سلک روحانیت و فارغ از تیپ شخصیتی شغلی و سن و سال وارد این مدارس کند. یکی از اساتید مدرسه علمیه بعثت وضعیت این مدرسه را چنین توصیف می کند:« مرتب احساس می کردم که این ها هویت حوزوی کاملی ندارند بدین معنی که اینان بافت واقعی حوزه و روحانیت را درک نکرده و کمتر قادرند خود را در جریان عمومی حوزه قرار دهند در یک کلمه این که اینان یک آخوند جامع نیستند... مثلا نمازهای مستحبی، نماز شب، دعای کمیل و مستحبات و مکروهات این ها در زندگی طلبه جایگاه خاصی دارند لکن متاسفانه در این مدرسه و نیز این آقایان چنین چیزهایی کمتر مشاهده کرده بودم و این حکایت از ضعف شدید معنوی می کند و شاید همین مسئله موجب کم تقوایی و یا کاملا بی تقوایی آنان می شد.» به گفته این استاد نبودن فردی موجه و متدین و عالم و تجمع افرادی فاقد مایه علمی و قوه اجتهاد و در نتیجه ناتوانی آنان در استخراج افکار اصیل در احکام اسلامی از متون معتبر باعث محرومیت از سرچشمه اصلی و در نتیجه اکتفای به عقل ناقص و تجربیات فردی و نهایتا زمینه ساز بسیاری از انحرافات می شد.
مهدی هاشمی و دوستانش برای ایجاد یک پشتوانه فکری برای مدارس خود کتابخانه سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی را در دست گرفته بودند. مسئولیت این کتابخانه در دست شیخ جعفر محمودی بود. این کتابخانه با داشتن قریب نیم میلیون جلد کتاب بیش از آن که صبغه حوزوی داشته باشد انبوهی از کتب گروههای ماتریالیست التقاطی و منحرف را در خود جای داده بود، محمودی اصرار داشت کتاب های ضد دینی در اختیار طلاب مبتدی نهاده شود که هنوز با مبانی تفکر دینی آشنایی چندانی نداشتند. همین امر سبب بروز اختلاف بین وی و مسئولان دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم مثل آقای جعفری گیلانی و مرحوم عبایی خراسانی شده بود و جالب این که آقای منتظری در این ماجرا جانب حمایت از محمودی را داشت حال آن که محمودی در جمع های خصوصی تلقی تحقیرآمیز و تمسخر آلودی نسبت به آقای منتظری داشت. محمودی همچنین در این کتابخانه اساتید دارای تفکر التقاطی مثل دکتر رضا رئیسی طوسی عضو برجسته سازمان منافقین تا سال 1359 و محمدی گرگانی را در این کتابخانه به کارگرفته بود. این کتابخانه در شرایطی که عناصر مارکسیست در انزوای مطلق به سر می بردند به صورت پاتوقی برای آنها هم در آمده بود.
گرایش کتابخانه سیاسی دفتر تبلیغات به چنین عناصری حتی برای دانشجویان متدین دانشگاهها تعجب آور و با عث اعتراض بود. در سمیناری که کتابخانه سیاسی دفتر تبلیغات در دانشکده حقوق و علوم سیاسی برگزار کرد، حضور دکتر رئیسی طوسی با واکنش معترضانه دانشجویان مسلمان همراه شد.
مهدی هاشمی در منطقه فلاورجان هسته های نیمه مخفی با عنوان حزب ا... تشکیل داده بود. بخش اصلی این هسته‌ها را طلاب مدارس تحت نظر آقای منتظری تشکیل می دادند. مهدی هاشمی اعتراف کرده است:« تصمیمات آینده مان این بود که به موازات رشد حزب الله در استان های کشور کتابخانه سیاسی را نیز فعال سازیم تا جذب نیروهای داغ و پرتحرک کشور و تعلیم و تربیت را که یکی از اهداف استراتژیک مان بود عملی گردانیم. ولی اکنون از آن همه فداکاری و بی توجهی به مبانی نظام و تندروی ها و افسارگسیختگی‌ها ره‌آوردی جز افسوس و حیرت نداریم.»
نکته قابل تامل درباره این مجموعه مرموز که حتی اعضای دفتر تبلیغات اسلامی هم نسبت به آنها احساس خطر می کردند تمایل تشکیلات وزارت ارشاد وقت (دوران تصدی آقای سید محمد خاتمی) به همکاری با آن است.
این اعتراف مهدی هاشمی رمزگشای بسیاری از خط و ربط های سال های بعد است:« در این اواخر از طرف وزارت ارشاد به ایشان ] مسئول کتابخانه سیاسی[ پیشنهاد شده بود که متصدی راه اندازی کل کتابخانه های کشور گردیده و او پذیرفته بود و داشت برنامه ریزی می کرد.» این دقیقا چیزی است که خود شیخ جعفر محمودی هم بر آن صحه می گذارد:« وزارت ارشاد اداره کل کتابخانه های عمومی کشور و نیز بیش از 40 مرکز را به سرپرستی ما واگذار کرده بود که برنامه تغذیه آنها را تامین کنیم.» جالب است که نزدیک ترین موسسه فرهنگی به وزارت ارشاد یعنی موسسه کیهان در این مقطع پذیرای همراهان کسانی است که توانسته بودند به کتابخانه سیاسی دفتر تبلیغات اسلامی راه یابند.
باند مهدی هاشمی علاوه بر کنترل بر مدارس علمیه و کتابخانه سیاسی، موسسه ای به نام نهضت جهانی اسلامی را تاسیس کرده بود. هدف این موسسه چیزی نبود جز جهت دهی طلاب به سمت دیدگاههای مهدی هاشمی در تضعیف سیاست خارجی مورد نظر امام و نظام در دوران پرمخاطره درگیری نظامی اقتصادی و سیاسی با جبهه استکبار در سال های دفاع مقدس. آنها همچنین از طریق برقراری ارتباط باطلاب خارجی سعی داشتند فعالیت هایی را که در واحد نهضت های آزادیبخش سپاه انجام می دادند ادامه دهند. ثمره مشخص این تلاش به عنوان مثال تغییر جهت گیری مبارزه گروههای شیعی افغانستان با اشغالگران شوروی به سمت ایجاد منازعات داخلی با شعارهایی مثل مبارزه با خوانین محلی بود.
افرادی مثل مهدی هاشمی در حوزه همچنین دست اندرکار تهیه شب نامه هایی با عناوینی چون روحانیون بیدار و ... بودند این شب نامه ها از طریق حمله به رئیس جمهور وقت (رهبر معظم انقلاب) سعی داشت به اختلاف در درون جریان خط امام دامن بزند. به گفته مهدی هاشمی مضامین اولیه اعلامیه ها بیشتر حول محور ادعاهایی مثل افشای خط اسلام رفاه طلب (انجمن حجتیه) انتقاد از جریان سرمایه داری و بازار در مقابل خط حامی محرومین » دور می زد. بدین ترتیب مخالفان دیدگاههای این باند به حجتیه ای بودن متهم می‌شدند. کسانی که شاهد آن تهمت زنی ها بودند به عنوان مثال از متهم شدن مرحوم آیت ا... ربانی شیرازی به حجتیه ای بودن تعجب می کردند چرا که مخالفت دیرینه آن مرحوم با این انجمن و رهبر آن را دیده بودند.