توافق راهبردی

مسعود کتابی
رهبران دو جریان سیاسی شیعی در عراق یعتی «سید عبدالعزیز حکیم»، رئیس مجلس اعلاءی اسلامی و «سید مقتدی صدر»، رهبر جریان صدری ها چند روز پیش با امضای سندی سیاسی توافق کردند که اختلافات خود را پایان دهند. توافق مذکور شامل تحریم ریختن خون عراقی ها، احترام به منافع کلان ملی و همکاری برای ایجاد وحدت ملی است. این توافق پس از چند ماه درگیری سیاسی و گاه نظامی و اتهاماتی که در خصوص ترور اعضای یکدیگر به هم می زدند در تامین امنیت بخش های میانی و جنوبی عراقی بسیار موثر است.
شیعیان عراق که بیش از 60% جمعیت این کشور را تشکیل می دهند پس از سقوط دیکتاتور بغداد در ساخت نهادهای سیاسی و حکومتی نقش موثر و سازنده ای داشته اند. آنها از 18 استان عراق در 10 استان این کشور اکثریت مطلق دارند و در استان های دیگر مانند صلاح الدین، کوکوک، نینوا و دیالی که عمدتا سنی نشین هستند نیز از یک اقلیت قابل توجهی برخوردارند. جریانات شیعی در عراق جدید در چارچوب «ائتلاف عراق یکپارچه»، در انتخابات قانون اساسی، مجمع ملی موقت و پارلمان دائمی این کشور نقش تاریخی خود را به خوبی ایفا نموده اند. آنها در انتخابات مجمع ملی موقت که کار تدوین قانون اساسی را به عهده داشت توانستند بیش از 145 کرسی از مجموع 275 کرسی آن را به خود اختصاص دهند و نقش تعیین کننده و منحصر به فردی در تدوین قانون اساسی ایفا نمایند.
در انتخابات پارلمانی نیز ائتلاف شیعی عراق یکپارچه توانست علیرغم توطئه های اشغالگران، کشورهای عربی منطقه و جریان های نوبعثی 133 کرسی را از مجموع 275 کرسی پارلمانی به خود اختصاص دهد. به این ترتیب این جریان با اتحاد و همبستگی خود موفق شد در مجلس بزرگترین فراکسیون پارلمانی را به خود اختصاص دهد و در ائتلاف با کردها در تشکیل دولت و سایر نهادهای مدنی و سیاسی این کشور گام های موثر، مفید و سازنده ای را بر دارد. اما متاسفانه طی یک سال اخیر تنش و تفرق در میان گروه های شیعی جایگزین وحدت و انسجام میان آنها شده است. حزب شیعی فضیلت که 15 نماینده در مجلس دارد یک سال پیش اولین گروهی بود که از ائتلاف عراق یکپارچه جدا شد و دو وزیر خود را نیز از کابینه دولت نوری مالکی خارج نمود. چند ماه پس از آن، جریان صدری به رهبری متقدا صدر، نیز ابتدا از کابینه نوری مالکی خارج شد و سپس بازگشت 5 وزیر خود را به برآورده شدن خواسته های سیاسی خود مرتبط نمود.
این جریان در مورد ادامه حضور اشغالگران در عراق، قانون نفت و فدرالیسم با دیگر جریان های شیعی نظیر مجلس اعلاءء و حزب الدعوه دارای اختلاف دیدگاه زیادی است. اختلافات آنها فقط در حوزه سیاسی محدود نشده بلکه گاه به صورت خشونت آمیز ظهور و نمود پیدا کرده است. زمانی که دو استاندار عضو مجلس اعلاء ترور شدند، مجلس اعلاء جریان صدری و شاخه نظامی آنها یعنی جیش المهدی را متهم به ترور آنها نمود. این دو جریان شیعی در نیمه شعبان سال جاری نیز در کربلا وارد یک درگیری نظامی شدید شدند که در این میان 75 نفر شهید و ده ها نفر دیگر مجروح شدند. این درگیری ها خشم جامعه شیعی، مراجع و علمای دینی و سایر گروه ها و جریان های شیعه عراق را برانگیخت. تحت فشار افکار عمومی، مقتدی صدر ناگزیر شد فعالیت جیش المهدی را که عناصر بیگانه و غیرخودی در آن نفوذ کرده بودند به مدت 6 ماه به حال تعلیق درآورد.
توافق اخیر میان رهبران دو جریان مهم شیعی یعنی مجلس اعلاء و جیش المهدی در صورتی پایدار خواهد ماند که نیروهای افراطی هر دو جریان به خوبی کنترل شود. از سویی این توافق مهم مدنظر اشغالگران نیست و آنها در قالب نیروهای دولتی که عمدتا نیروهای مجلس اعلاء در آن مشارکت دارند سعی خواهند کرد تا با برخورد با نیروهای جیش المهدی آنان را تحریک کنند تا دست به اقداماتی تلافی جویانه علیه مجلس اعلاء برنند. از این رو این توافق با چالش‌هایی همچون: عمق اختلافات سیاسی میان دو جریان شیعی و تاثیر عناصر خارجی بر آنها مواجه است. دو جریان مذکور به منظور ماندگاری توافق اخیر خود باید روی راهبردهای مشترک تاکید و اصرار ورزند و راه های نفوذ نیروهای خارجی و بیگانه را برای ایجاد تنش و اختلاف سر کنند.